Donderdag 05/08/2021

AnalyseWit-Rusland

Loekasjenko beseft dat hij is overgeleverd aan Rusland: Poetin praat vandaag weer over ‘uniestaat’

De Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko. Beeld AP
De Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko.Beeld AP

Op het eerste gezicht lijkt er één land in de wereld laaiend enthousiast over de kaping van een Ryanair-passagiersvliegtuig door het Wit-Russische regime van Aleksandr Loekasjenko: Rusland.

“Ik had nooit gedacht dat ik jaloers zou zijn op Wit-Rusland, maar nu ben ik jaloers”, zei Margarita Simonjan, de hoofdredacteur van Kremlinzender RT (voorheen Russia Today). “Het vadertje heeft dit prachtig gedaan.”

Rusland sprong in de bres voor Loekasjenko toen de Europese Unie maandag sancties aankondigde. De woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de westerse veroordeling van Loekasjenko’s vliegtuigkaping en arrestatie van een kritische journalist ‘schokkend’. Nadat verscheidene landen het luchtruim hadden gesloten voor vliegtuigen van de Wit-Russische staatsluchtvaartmaatschappij Belavia, sloot Rusland woensdag het luchtruim voor een toestel van Air France dat van Parijs naar Moskou zou vliegen. Gisteren hield Rusland ook een vliegtuig van Austrian Airlines uit Wenen tegen.

Maar het is de vraag of president Poetin wel zo enthousiast zal zijn over de kaping als hij vandaag in Sotsji bezoek krijgt van de Wit-Russische dictator, met wie hij al twee decennia een ongemakkelijke relatie heeft.

Gezien Ruslands geopolitieke beleid is het niet meer dan vanzelfsprekend dat het Kremlin publiekelijk partij kiest voor Wit-Rusland. “Uiteraard zal Rusland Wit-Rusland nooit in de steek laten”, zei minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov een dag na de kaping. “We zijn altijd bereid om ons buurland en onze strategische bondgenoot te hulp te schieten. Familiebanden, een gedeelde geschiedenis en geestelijke waarden vormen de basis van onze relatie.”

Loekasjenko is een van Ruslands laatst overgebleven bondgenoten. Bovendien is Wit-Rusland in Poetins ogen een cruciale buffer tussen Rusland en de uitdijende Navo. Dus schiet Poetin te hulp als Loekasjenko in de problemen komt door massale protesten in eigen land of druk uit het buitenland.

Repressie tegen demonstranten door Loekasjenko’s veiligheidsdiensten is wat Poetin betreft nooit een probleem geweest. Hij heeft zich niet uitgesproken tegen de opsluiting, martelingen en dood van demonstranten in Wit-Rusland. Woensdag publiceerden de Wit-Russische autoriteiten een video van wat de laatste momenten van leven moeten zijn van Vitold Asjoerak, een dissident die vorige week omkwam in een gevangenis.

Een dag eerder pleegde de 18-jarige Dmitri Stachovski zelfmoord nadat agenten hem verhoord hadden wegens deelname aan een protest. In een achtergelaten boodschap hield Stachovski de autoriteiten verantwoordelijk voor zijn dood: “Als de morele druk op mij was gestopt, had ik niet zo’n vreselijke daad als zelfmoord durven begaan. Maar mijn krachten raakten op.”

En dus is de arrestatie van nog twee mensen – journalist Raman Pratesevitsj en diens (Russische) vriendin Sofia Sapega – via een vliegtuigkaping ook geen reden voor Poetin om Loekasjenko publiekelijk af te vallen.

Maar door Loekasjenko’s onbesuisde acties betaalt hij wel een steeds hogere prijs voor het bondgenootschap. Door de kaping hebben de EU en VS economische sancties aangekondigd tegen Wit-Rusland. Die zullen gericht worden tegen de staatsbedrijven waar de Wit-Russische economie op gebouwd is en het regime op leunt. De oppositie lobbyt bij de EU om sancties tegen de export van olieproducten, metaal, hout en kunstmestgrondstoffen – samen goed voor de helft van de Wit-Russische goederenexport.

Om de economie overeind te houden, bedelt Loekasjenko al langer om geld bij Poetin. Die gaf hem in september een lening van 1,3 miljard euro, hoewel Wit-Rusland nog andere leningen moet aflossen bij Rusland. Russische economen zeggen dat de aanstaande sancties tegen Wit-Rusland de Russische schatkist miljarden euro’s kunnen gaan kosten.

Wel geeft Loekasjenko’s gebedel Poetin steeds meer macht in Wit-Rusland. De Russische president dringt al enkele jaren aan bij Loekasjenko op de vorming van een uniestaat, waarbij Wit-Rusland de facto onderdeel wordt van Rusland. Loekasjenko moet dan wel instemmen met gedeeltelijke machtsoverdracht aan Poetin. De bijeenkomst vandaag in Sotsji is al het derde overleg over de uniestaat tussen Poetin en Loekasjenko dit jaar.

“Onze teams blijven werken aan het regelgevingskader voor de vestiging van de uniestaat”, zei Poetin na de vorige bijeenkomst, eind april. “Er zijn veel positieve dingen bereikt, maar we moeten het nog eens worden over bepaalde zaken.”

Loekasjenko beseft dat hij overgeleverd is aan Rusland, al lijkt hij zijn positie als alleenheerser van Wit-Rusland niet te willen inleveren. “Het plan is als volgt: we compenseren het verlies van relaties met het Westen door toenadering tot het Oosten”, zei hij woensdag. “Psychologisch gezien is onze maatschappij klaar om deel te worden van het nieuwe Eurazië, als haar buitenpost.”

De bevolking wordt met Loekasjenko meegesleurd richting Rusland. Een trieste werkelijkheid voor de honderdduizenden mensen die afgelopen najaar de straat opgingen voor een democratische toekomst in een onafhankelijk Wit-Rusland.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234