Zondag 05/12/2021

Little Miss Dynamite

Het tumultueuze leven van Brenda Lee

Hoewel ze nog geen zestig jaar oud is, kan zangeres Brenda Lee bogen op een carrière van meer dan een halve eeuw. Samen met haar dochter Julie en journalist Robert Oerman zette ze haar ongewone levensgeschiedenis op papier.

'Schrijven, heb ik ontdekt, is hard werken. In het begin vond ik het bijna onmogelijk om mijn diepste emoties onder woorden te brengen. Ik ben niet opgevoed met introspectie. Ik heb nooit lang stil gestaan bij mijn gevoelens. The show must go on."

Toegegeven, het is mogelijk niet het meest inspirerende citaat, integendeel, een dergelijke uitspraak doet het nodige vrezen, zeker bij een autobiografie. Maar het is wel tekenend voor de wijze waarop all time zangeres Brenda Lee haar tumultueuze leven heeft verwoord.

Brenda Mae Tarpley werd geboren op 11 december 1944 in Atlanta, Georgia. Ze kwam een maand te vroeg ter wereld en woog slechts 2.200 gram. Dat zou een voorbode van haar frêle gestalte zijn want zeer tot haar ongenoegen werd ze nooit langer dan 1,50 meter. Toch zou dat wel eens een deel van haar succes kunnen verklaren. Haar geringe lengte heeft jarenlang haar bruisende, meisjesachtige imago versterkt.

Brenda is de tweede dochter van Ruben en Grayce Tarpley. De jonge ouders, beiden van eenvoudige afkomst, werken hard om het hoofd boven water te houden. Ze verhuizen regelmatig, naar gelang er werk is. Dat varieert van koekjes inpakken aan de lopende band tot ploegendiensten draaien in de katoenfabrieken. Hun behuizing wisselt. Lee herinnert zich een verveloos spaanplaten onderkomen van drie kamers, weliswaar met elektriciteit maar zonder koelkast (de ijsman reed elke week met zijn truck langs). Er was een kleine open haard als verwarming en wanneer je in de zomer wat verkoeling zocht "deed je gewoon het raam open en bad om een briesje".

Haar povere afkomst verheelt Lee niet, maar gelukkig blaast ze haar levensverhaal evenmin op tot Amerikaans-mythische van-krantenjongen-tot-miljonair-proporties. Ze mag dan naar eigen zeggen weinig ervaring met zelfreflectie hebben, gevoel voor humor en enig relativeringsvermogen heeft ze wel.

Brenda is pas vier jaar als ze, op aandringen van haar zusje Linda, voor de grap mee doet aan een zangwedstrijd van alle scholen uit de regio. "Voor het eerst van mijn leven mocht ik als eerste in de wastobbe", herinnert Lee zich. Onbevreesd, met haar haar in pijpenkrullen en met haar mooiste jurkje aan, zingt de kleuter de sterren van de hemel. Ze wint niet maar dit eerste optreden is toch het begin van haar professionele carrière. Vanaf dat moment reist ze elke zaterdag met haar moeder per bus naar Atlanta om op te treden voor de lokale radio. De kleine Brenda vindt alles even leuk en spannend, voor haar moeder moet het een enorme inspanning geweest zijn. Ook financieel, want de optredens worden slechts in natura betaald: Brenda mag zoveel ijs van de sponsor eten als ze wilde.

Het gezin, dat inmiddels is uitgebreid met een broertje, komt serieus in de problemen als vader Ruben tijdens zijn werk ten val komt en als gevolg daarvan (in 1953) overlijdt. Op dat moment "was mijn moeder Grayce een 32 jaar oude weduwe-moeder zonder middelen van bestaan en zonder toekomstperspectieven. Op één na. Ergens in deze periode werd ik voor het eerst betaald voor mijn zingen. (...) Het ging om een bedrag van 35 dollar voor een optreden voor gemeenteraadsleden. Dat kwam overeen met meer dan een weeksalaris voor een gewone landarbeider in Georgia in die tijd."

Brenda is amper acht als ze kostwinner wordt. Zo ziet en zegt ze het later, indertijd vond ze het voornamelijk "geweldig om te doen wat ik het liefste deed". Hoeveel er ook op die kleine kinderschoudertjes rustte, Brenda staat midden in het muziekleven van het begin van de jaren vijftig en ze geniet daar met volle teugen van. Elvis Presley wordt een van haar grootste idolen en in het boek staat een aandoenlijke foto van een klein meisje die met de dan nog niet zo grote ster een dansje maakt. De onbevangenheid waarmee Brenda zich beweegt in de showwereld is ontwapenend evenals haar natuurlijke rockabillystijl (waarover ze schrijft "het hikje als vocale truc heeft niemand me geleerd, het was er gewoon").

Dankzij haar televisieoptredens rolt ze in de platenbusiness en op haar elfde neemt ze haar eerste elpee (zo leuk om dat woord weer tegen te komen) bij Decca Records op. "Ik kan me niet herinneren dat ik zenuwachtig was voor die eerste opnamen. Ik voelde me nogal zelfverzekerd in de studio. En ik weigerde me als een kind te laten behandelen als het op mijn muziek aankwam."

Zo resoluut en absoluut als zij haar muziek aanvoelde, zo onzeker was zij ten aanzien van zichzelf als jong meisje. Inmiddels onder de hoede van de bijna feodale manager Dub Allbritten, reist Brenda als kindsterretje van Frankrijk naar Mexico, van Japan naar Brazilië. In brieven die ze naar een schoolvriendinnetje stuurt, schrijft Brenda weinig over haar optredens. Ze hunkert veeleer naar nieuws van het thuisfront. Terugkijkend, schrijft Lee, lees ik nu vooral heimwee uit die brieven. Haar diploma middelbare school haalde Brenda uiteindelijk in Hollywood, waar allemaal kinderen uit de showwereld zaten en de lessen regelmatig onderbroken werden als iemand van het castingbureau langskwam op zoek naar een geschikt meisje of jongetje om in een film mee te spelen.

Hoewel altijd onderweg, wordt Nashville, Tennessee, Brenda's 'hometown', niet in de laatste plaats vanwege de florerende en inspirerende muziekindustrie die daar midden jaren vijftig ontstaat. Haar doorbraak komt in 1960 met het bekende 'I'm sorry'.

"Zeggen dat 'I'm sorry' mijn leven veranderd heeft, is een understatement", schrijft Lee. Ze hield nogal van het nummer, maar de producer vond het wat te kort. In een opwelling sprak (in plaats van zong) Brenda de tekst midden in het liedje op haar hikkende, gorgelende rockabilly-manier om het nummer te rekken. In vijftien minuten was het opgenomen. Brenda zelf was er verguld mee, maar de producer durfde het niet aan. Haar diepe keelklanken leken te volwassen voor een vijftienjarige en dus werd het nummer als B-kant voor het singeltje 'That's all you gotta do' gezet. Tot ieders verwondering werden beide nummers een grote hit. Als gevolg daarvan bracht Decca snel een elpee op de markt die 57 weken in de hitparade zou blijven staan. Ondanks de grote sommen geld die ze verdient, blijven de inkomsten karig omdat Brenda als minderjarige niet over haar vermogen mag beschikken.

Tijdens haar puberjaren waken manager Dub Allbritten en haar moeder over haar als terriërs en gedwee doet Brenda alles wat ze zeggen. Ze rookt niet, ze drinkt niet, ze neemt geen pillen, ze is altijd braaf en enthousiast. Haar enige daad van ongehoorzaamheid betreft waarschijnlijk haar huwelijk. Op haar negentiende trouwt ze, zonder dat haar moeder of Dub daarvan op de hoogte zijn, met Ronnie Shacklett, op wie ze heftig verliefd was geworden. De aanpassingen aan de huwelijkse staat zijn groot: Brenda (zo ging dat toen nog, begin jaren zestig) moest, als ze thuis was, koken en wassen. Dat kon ze niet. Het is dan ook met een knipoog dat ze verwijst naar deze onhandige eerste culinaire schreden in het 'hitkookboek' dat ze later zal schrijven.Voor haar jonge echtgenoot waren de veranderingen echter ingrijpender. Hij wist niets van het sterrendom, van buitenlands eten, van limousines en kleedkamers vol zich aan- en uitkledende danseressen. Dat laatste kostte hem overigens de minste moeite om aan te wennen. Brenda en Ronnie krijgen twee dochters, Julie en Jolie, van wie de eerste co-auteur is van deze autobiografie (evenals de journalist en muziekhistoricus Robert Oerman). De jaren zestig en begin zeventig, gedomineerd door rock-'n-roll en pop, veranderen het muzieklandschap voorgoed en Brenda moet in toenemende mate haar best doen om daar een plaats in te vinden. Ze verandert een paar keer van uiterlijk (inclusief wat plastisch optrekwerk; ze schaamt zich daar niet voor, schrijft ze) en stijl en zal in de jaren tachtig een comeback maken als countryzangeres. Opnieuw erkenning en succes, en eindelijk dikke bankrekeningen. Want hoe trouw en toegewijd Dub Allbritten haar ook begeleid had in haar beginjaren, bij zijn overlijden bleek hij Brenda niets te hebben nagelaten en dat was behalve een financieel debacle, ook een bittere pil. Little Miss Dynamite (zo luidde haar bijnaam) is een boeiende autobiografie geworden, vooral door het niet-alledaagse leven dat Lee vanaf zo jonge leeftijd geleid heeft. Natuurlijk staat het vol met namen en gebeurtenissen die er niet toe doen, in een misplaatste poging tot volledigheid. Bijvoorbeeld de vermelding van een ontmoeting met Art Garfunkel, "die later zou trouwen met de dochter van mijn huisarts", of de soms wat aandoenlijk nauwkeurige research (bedragen tot op twee decimalen; inwonertallen gespecificeerd als '399.786' daar waar 'een kleine vierhonderdduizend mensen' ook had volstaan). Maar het is een oprecht verteld verhaal waarin blijdschap en vreugde net als in ieder ander leven, tegenslag, verdriet en zorgen afwisselen.

Op haar eigen, toch bescheiden manier hoopt Brenda Lee anderen te inspireren met haar levensgeschiedenis. "Hier ben ik dan", besluit ze, "ik heb mijn littekens opgelopen, zowel in professioneel als in persoonlijk opzicht. (...) Maar ik weiger melodramatisch te doen of zelfmedelijden te hebben."

En zo is het. Geen vergane glorie maar aanpakken. Dat kan misschien ook niet anders als je nooit geleerd hebt naar je gevoelens te luisteren. Het tragische aan Brenda Lee is wellicht dan ook dat Little Miss niet ophoudt dynamisch te zijn. Ze is nu zevenenvijftig, moeder en grootmoeder en nog steeds met dezelfde man getrouwd. Maar ze heeft geen rust. Ze houdt niet op zichzelf almaar opnieuw uit te vinden, in verschillende gedaanten. Ze heeft tegenwoordig succes als songtekstenschrijfster. "Ik sta aan het begin van een heel nieuwe carrière", besluit ze haar autobiografie opgewekt. Over een paar jaar zal die dan mogelijk ook aan herziening toe zijn.

Annick Schreuder

Brenda Lee, Robert Oerman, Julie Clay

Little Miss Dynamite, the Life and Times of Brenda Lee

Hyperion, New York, geïllustreerd en voorzien van discografie, 24,95 dollar.

Onbevreesd, met haar haar in pijpenkrullen en met haar mooiste jurkje aan, zingt de kleuter de sterren van de hemel

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234