Dinsdag 18/05/2021

literatuur u amerikaanse interesse voor antioorlogsboeken Vlaamse schrijver

'Het boek Alfa' komt op de Amerikaanse markt in januari 2005

'Niemand kent Ivo Michiels in de VS, dat moet veranderen'

In Vlaanderen beleefde Ivo Michiels de jongste jaren een revival. Vooral zijn antioorlogsboeken Het boek Alfa (1963) en Orchis Militaris (1968) vonden een nieuw publiek. De nu 82-jarige schrijver zelf maakte indruk door samen met Tom Lanoye onder meer het podium van De Nachten te bestijgen. Nu komt er ook uit het oorlogsmoeë Amerika interesse voor de actuele boodschap van Vlaanderens oudste schrijver in het fonds van De Bezige Bij.

Brussel / Los Angeles

Eigen berichtgeving

Filip Rogiers

In januari 2005 brengt de Amerikaanse uitgeverij Green Integer, gevestigd in Los Angeles, een vertaling op de markt van Ivo Michiels' klassieker Het boek Alfa (1963). De uitgever zal in de komende jaren, met tussenpozen van een half jaar, ook vier andere van de vijf titels uit de zogenaamde Alfa-cyclus publiceren. Het gaat om Orchis Militaris (1968), Exit (1971) en Dixi(t) (1981). De vijfde titel, Samuel, o Samuel (1973), viel uit de boot.

De uitgever, die zowel hedendaagse auteurs als "belangrijke maar over het hoofd geziene boeken van sommige van geschiedenis' grootste schrijvers" publiceert, mikt niet op commercieel succes. De Amerikaanse politieke context, oorlog en oorlogsmoeheid, kan Michiels' werk wel een extra duwtje geven richting nieuwe lezers. Het boek Alfa en Orchis Militaris kenden omstreeks 1979 al een Engelstalige druk, dat was in volle Koude Oorlog. Met de oorlog in Irak en de blijvende onrust in het Midden-Oosten krijgt Michiels' werk een heel actuele betekenis.

In de Alfa-cyclus verkent Michiels alle mogelijke aspecten van oorlog, macht en taal. De vijf boeken van de dubbele staatsprijswinnaar (Belgisch in 1977 en Vlaams in 1993) gelden als een mijlpaal in de naoorlogse Nederlandstalige literatuur. Samuel Beckett noemde Het boek Alfa een "noodwendig boek". Michiels behoort samen met Hugo Claus tot de belangrijkste en ook oudste Vlaamse schrijvers in het Nederlandse fonds van De Bezige Bij. Sinds 1981 woont hij in de Franse Vaucluse. Het vormelijk en inhoudelijk experimentele Boek Alfa betekende voor Michiels zelf, zoals de titel van het boek suggereert, een nieuw begin in zijn schrijverscarrière. Na drie traditionele romans, die hij later afzwoor, en de overgangsroman Het afscheid (1957), wilde hij, naar het credo van Paul van Ostaijen, "naakt zijn en beginnen". Hij trok een streep onder zijn naar eigen zeggen "katholiek reactionair" verleden en stortte zich in de links georiënteerde avant-garde van de jaren vijftig. De Alfa-cyclus is doordesemd van Michiels' oorlogsjaren. Toen werkte hij als verpleger in een Duits ziekenhuis en ontsnapte bij een treinongeluk op transport van Belgische reservisten naar Frankrijk op het nippertje aan de dood. De cocktail van trauma door en woede om het oorlogsgeweld, schuldgevoel om de ideologische verblinding van de Nieuwe Orde, de drang naar nieuw leven en dito expressievormen, en de kennismaking met de internationale kunstscene, als journalist bij Het Handelsblad (1948-1957), resulteerden in de Alfa-cyclus, en werden later voortgezet in de tiendelige cyclus Journal brut (1983-2002).

Tot op de dag van vandaag behoudt Michiels een vlammende verontwaardiging als het over gewapende conflicten gaat, waar ook ter wereld. "Ik zocht als schrijver een vrijheidstaal", zegt hij. "Tegengif voor de on-taal van politiek, reclame en media. De beelden van het Midden-Oosten zijn zo overweldigend dat het denken erdoor wordt verlamd. Je ziet het bloed, de haat van de ene en de andere kant. Je weet níéts. STOP, STOP. Dat is dan nog het enige wat je kunt schreeuwen."

Uitgever Douglas Messerli is in de wolken met 'zijn' nieuwe ontdekking die hij op de Frankfurter Buchmesse deed. "Ik vond het een absolute revelatie", zegt hij aan De Morgen. "Ik begrijp niet hoe ik het zelf zo lang heb kunnen missen, want ik ben altijd op zoek naar interessant buitenlands werk. Vooral de taalcreativiteit sprak me aan. It hit me right on target. Niemand kent Michiels in de VS, dat moet veranderen. Dat het werk over oorlog gaat, is mooi meegenomen in de VS op dit moment. Het is voor mij niet de eerste reden om het te publiceren."

Messerli start met een bescheiden oplage van duizend exemplaren per boek, maar zal actieve promotie voeren in bibliotheken. "Ik ben in elk geval van plan om Michiels ook de komende jaren in druk te houden."

Na een lange stilte in de jaren negentig, ondanks de verdere publicatie van zijn Journal brut, beleefde de schrijver ook in Vlaanderen en Nederland een opstoot van hernieuwde belangstelling, vooral dan voor het boek Orchis Militaris. Hij las daaruit samen met Tom Lanoye fragmenten uit voor in 2002 in Ieper, bij wijze van spreken te midden van de graven van de soldaten van de Eerste Wereldoorlog. Later deed hij dat literair vuurwerk over op De Nachten. Ook jonge theatermakers (her)ontdekten vrij recentelijk zijn teksten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234