Maandag 30/01/2023

Literaire wereld houdt adem in voor postume Nabokov

Al maanden houdt de literaire wereld de adem in over dit onverwachte Nabokovboek, dat dertig jaar lang in een Zwitserse kluis lag te zieltogen. Maar de eerste reacties van de Britse en Amerikaanse recensenten zijn behoorlijk vernietigend. ‘Dmitri had zijn vaders wens beter gerespecteerd.’ Nu Dmitri Nabokov ook het manuscript gaat veilen, zijn de aantijgingen van grof geldgewin niet van de lucht.

Het moet een duivels dilemma zijn geweest waarmee de zoon van Vladimir Nabokov jarenlang kampte. In een kluis in een Zwitserse bank bewaarde Dmitri Nabokov sinds ettelijke decennia een onvoltooid en nooit gepubliceerd manuscript van zijn beroemde vader, de auteur van Lolita en talloze andere befaamde romans. Die had in zijn wilsbeschikking bepaald dat The Original of Laura nooit het daglicht mocht zien, omdat hij afkerig stond tegen de publicatie van een boek dat hij weliswaar had “afgewerkt in zijn hoofd” maar niet op papier. Verbrand het, zo luidde de uitdrukkelijke wens van perfectionist Nabokov. Toch konden zijn echtgenote Véra Nabokov én Dmitri, die na haar dood in 1991 als enige de Nabokovnalatenschap beheerde, het niet over hun hart krijgen om het manuscript te offeren aan de vlammen. Dat voedde de speculaties van de almaar nieuwsgieriger wordende Nabokovfans. Zij vermoedden dat Dmitri Nabokov op een goeie dag toch met de tekst naar buiten zou komen. Vooral omdat het om een meesterwerk zou gaan: volgens uitspraken van Dmitri was het “het meest briljante, originele en potentieel radicale script” dat Nabokov ooit schreef. Toch hield Dmitri de spanning erin. In interviews verklaarde hij dat hij ertoe neigde om binnenkort een lucifer af te strijken en het manuscript in het vuur te gooien. Tenslotte zei Dmitri in een interview in Der Spiegel dat hij een ingebeeld gesprek met zijn dertig jaar geleden overleden vader had en toen de knoop doorhakte: “Ik ben een loyale zoon en dacht er lang en ernstig over na, maar toen verscheen mijn vader voor me en zei, met een ironische grijns: ‘Je zit in een lastig parket - publiceer het maar!’”Daarmee volgde Dmitri Nabokov het voorbeeld van Max Brod, die Franz Kafka’s wil negeerde om zijn manuscripten te vernietigen en de wereld zo onder meer Het proces schonk. De beslissing leverde Dmitri in ieder geval een bom duiten op: uitgever Penguin betaalde een bedrag van zes cijfers voor wat stilaan de bekendste onuitgegeven roman van de twintigste-eeuwse literatuur was geworden. In Nederland kon De Bezige Bij de rechten verwerven. Dat de spookroman van Nabokov zou uitgroeien tot de literaire sensatie van 2009 stond intussen buiten kijf. De primeur ging naar de Amerikaanse en Britse Playboy, die vorige week een uittreksel publiceerde, en nooit eerder zoveel betaalde voor een voorpublicatie. En vandaag ligt the real thing er.Laura draait, aldus de uitgevers, om "de corpulente wetenschapper Philip Wild en zijn huwelijk met de slanke, wispelturige en promiscue Flora”: “Ze was een vierentwintigjarige ongeduldige schoonheid met borsten als kopjes die wel een tiental jaren jonger leken dan zijzelf”, luidt een karakteristieke zin, die natuurlijk meteen Lolita in herinnering roept. Maar de hamvraag is of The Original of Laura het wachten waard was. Is het “de briljante meditatie over liefde en dood” die ons door de uitgever werd beloofd? Als het afhangt van de Britse en Amerikaanse kranten die het manuscript voorproefden alleszins niet. De eerste kritieken oordelen unaniem dat Nabokovs literaire faam vooral een deuk krijgt. “Het verhaal is waardeloos”, zegt The Telegraph. “Slechts de eerste twee hoofdstukken zijn afgewerkt, daarna brokkelt het boek snel uiteen in fragmenten.” Zowel de Engelse als de Nederlandse editie reproduceert de steekkaarten in facsimile, die zelfs uitneembaar zijn en door elkaar gehutseld kunnen worden, alsof je een literaire puzzel legt. “Nabokov, de ultieme ambachtsman, zou hiervan gegruweld hebben”, denkt The Telegraph. Martin Amis schrijft in The Guardian dat het boek blijft steken tussen “larve en pop”, met een knipoog naar de vlinderverzameling van Nabokov. ”Het is geen verrassing dat je hier een auteur ontdekt die aan het eind van zijn literaire krachten is”, noteert The Wall Street Journal. Het voorwoord van Dmitri Nabokov wordt omschreven als "nonsensicaal en snobistisch, het leest alsof het vertaald is vanuit het Albanees.”

Grote winnaar: Dmitri Nabokov

De grote winnaar lijkt intussen niet Nabokov noch de literatuur te worden. Het is vooral Dmitri die financieel garen spint bij de deskundig aangezwengelde hype over The Original of Laura. In veel reacties wordt hem zuivere geldbelustheid aangewreven. Temeer nu bekendraakte dat hij ook het manuscript van de roman op 4 december onder de hamer brengt bij Christie's. De opbrengst van de steekkaarten wordt geschat op 400.000 tot 600.000 dollar, ook omdat het uiterst zelden gebeurt dat er manuscripten van Nabokov op de markt komen. En daar blijft het niet bij: in 2010 brengt Penguin een verzameling onbekende gedichten van Nabokov uit. Een jaar later komen ze met een ongepubliceerde collectie brieven tussen Vladimir en Véra Nabokov.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234