Donderdag 21/01/2021

Boeken

Literair gesjoemel: ook hier gebeurde het

Beeld THINKSTOCK

De Franse auteur Jean Sagan en de Vlaamse thrillerschrijver Bavo Dhooge zijn één en dezelfde persoon. Dhooge is niet de eerste die het publiek probeert te beduvelen. In het verleden zijn wel meer 'literaire mystificaties' aan het licht gekomen.

De onthulling dat thrillerschrijver Bavo Dhooge in de huid was gekropen van de fictieve Franse schrijver Jean Sagan, blijft nazinderen. Dhooge gaf gisteren toe dat hij niet de vertaler, maar zelf de schrijver is van de Jezus en Maria Magdalena-roman Samen zullen we sterven voor het slapen. Zijn uitgever beweert dat het boek in een stevige traditie van 'literaire mystificaties' staat. Van Arnon Grunberg tot Ernest van der Kwast: de verleiding is natuurlijk groot. En Dhooge zelf voegt er op Facebook aan toe: "Was het niet Hugo Claus die zei dat elke schrijver met bravoure het spel van de leugen speelde? Ach, wat is dit, Watergate? Wikileaks? Het is je reinste spielerei waar verder niets achter te zoeken valt."

Zijn mystificaties van alle tijden? Zolang de kwalificatie 'gebaseerd op een waargebeurd verhaal' de verkoop van boeken de hoogte injaagt, hebben we het einde nog niet gezien van deze literaire dubbelgangers.

Schrijver-moordenaar Emmanuel Lipp

Ophef in Vlaams boekenland, dat veroorzaakte in 2006 de 'in een Belgische gevangenis' verblijvende schrijver-moordenaar Emmanuel Lipp. Met het autobiografische 'Chinchilla Song' schreef hij volgens Humo "een beklemmende, filosofische roman over schuld, verraad en incest". Maar Lipp bleek ongrijpbaar. Achter het pseudoniem zou zich een man schuilhouden die opgroeide aan de Belgische kust en er jarenlang in de horeca werkte. Toen werd aangekondigd dat Lipp op de Boekenbeurs zou komen signeren, rees er bij De Morgen argwaan. Het was immers hoogst eigenaardig dat een man die nog tot 2008 een gevangenisstraf zou moeten uitzitten, zomaar naar de Boekenbeurs kon komen. Uitgeverij De Geus lastte de signeersessie inderhaast af, "uit vrees voor onaangename reacties."

Uiteindelijk ontmaskerde journalist Michael Bellon Lipp. Schrijver Oscar Van den Boogaard en zijn vriend, acteur Steven van Watermeulen, bleken het brein achter 'Chinchilla Song'. De sleutel lag bij het theaterstuk 'Nest', dat de twee eind 2004 maakten bij Muziektheater Transparant, "en dat te sterke overeenkomsten vertoont met 'Chinchilla Song' om nog van toeval te kunnen spreken". Bovendien had Van den Boogaard het boek expliciet aangeprezen in zijn Standaard Magazine-rubriek To buy or not to buy. Het bleek een gesamtkunstwerk, zo zei Van den Boogaard: "'Samen geschreven, in echte symbiose, als één stem. Een experiment in oceanisch verlangen, in elkaar opgaan, dat mij altijd heeft gefascineerd."

Oscar van den Boogaard.Beeld bas bogaerts

Konrad Kujau en de Hitler-dagboeken

Kunstschilder, performancekunstenaar en meestervervalser Konrad Kujau (1938-2000) leek in april 1983 de scoop van de eeuw beet te hebben. Het Duitse weekblad Stern publiceerde toen ophefmakende fragmenten uit de intieme dagboeken van Adolf Hitler. Uit de fragmenten bleek dat Hitler niet op de hoogte zou zijn geweest van de Kristallnacht en verbazend genoeg met geen woord repte over de Endlösung. De Führer voorzag zelfs ruimte voor de joden in Oost-Duitsland.

Zelfs de Britse nazihistoricus Hugh Trevor-Roper hechtte geloof aan de authenticiteit van de dagboeken. Kujau had ze het magazine doorgespeeld via journalist Gerd Heidemann, die erg geïnteresseerd was in naziparafernalia. Heidemann was langsgekomen in het obscure winkeltje in Stuttgart waar Kujau ook oude naziteksten verkocht. Kujau beweerde dat hij via voormalige nazigroeperingen 62 delen van de dagboeken in handen had gekregen.

Vier jaar lang had Kujau in het grootste geheim aan de dagboeken geschaafd, op basis van talloze bronnen en getuigenissen, onder meer letterlijk overgeschreven uit een boek van Max Domarus met Hitlers redevoeringen. Hij ornamenteerde ze met de Rijksadelaar, imiteerde een soor 'gotisch' handschrift en voorzag ze van inkt- en theevlekken, scheuren en andere toetakelingen, zodat ze geloofwaardig zouden lijken. Maar uit nader onderzoek bleek dat het papier en de inkt van na 1970 dateerde. Op 5 mei 1983 werd de ballon doorprikt, al streek Kujau in totaal wel 9,3 miljoen Duitse mark (zo'n 4,8 miljoen euro) aan 'rechten' op. Later werd hij veroordeeld tot 4,5 jaar gevangenisstraf.

Konrad Kujau.Beeld BELGA

Twee keer de Prix Goncourt voor dezelfde schrijver

Schrijver, diplomaat, cineast, verzetsheld en societyfiguur: Romain Gary (1914-1980) was het allemaal. Maar zijn levenseinde was tragisch. Net als zijn (ex-)vrouw, de Amerikaanse nouvelle vague-actrice Jean Seberg (1938-1979), pleegde hij zelfmoord. Gary was bij leven een ware duivelskunstenaar inzake literaire maskerades en ambigue personages, die zelfs na zijn dood nog voor verbijstering zorgde. Onder zijn echte naam ontving Gary in 1956 de prestigieuze Prix Goncourt voor 'Les racines du ciel'.

Maar Gary wilde uit zijn literaire keurslijf breken en begon een tweede geheim schrijversleven. Onder het pseudoniem Emile Ajar debuteerde hij in 1974 met Gros-Câlin. Niemand kon de vinger leggen op deze begaafde auteur. En het mysterie werd nog groter toen deze Ajar in 1975 de Prix Goncourt ontving voor La vie devant soi. Zes jaar lang leende Paul Pavlowitch, een neef van Gary, zijn persoonlijkheid aan Ajar en verzorgde hij zijn publieke optredens. Pavlowitch fungeerde ook als zijn bediende.

Pas na de dood van Gary kwam de mystificatie aan het licht in een tv-uitzending van Apostrophes van Bernard Pivot. Op 21 maart 1979 had Gary zijn laatste roman afgewerkt, die pas veel later postuum verscheen: 'Vie et mort d'Emile Ajar'. Laatste woorden: "Ik heb me goed geamuseerd. Salut et merci."

Gary is daarmee de enige auteur die tweemaal de Prix Goncourt op zijn naam schreef. Hij gebruikte overigens ook nog pseudoniemen als Fosco Sinibaldi en René Deville.

Romain Gary (1914-1980).Beeld BELGA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234