Woensdag 03/03/2021

Literair flaneren doorheen Brussel

Kleppers als David Mitchell, Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk, Connie Palmen, David van Reybrouck of de 101-jarige Hans Keilson lokten de massa op het Passa Portafestival. Met 8.000 bezoekers, gespreid over vier dagen, evenaarde het Brusselse literaire evenement zijn score van twee jaar geleden.

On the Move, dat was het devies van het Passa Portafestival. Onderweg zijn, reizen en migreren. En het was inderdaad hollen en reppen. Wie zoveel mogelijk auteurs wilde bijeensprokkelen, moest zich wapenen met een plannetje en een stopwatch. Het vierdaagse evenement kende zijn orgelpunt met een literair parcours dat zich over ongeveer de hele Brusselse binnenstad vertakte, met ruim honderd schrijvers op dertig locaties. Een embarras du choix. Want wie naar David Mitchell wilde gaan kijken, kon Philippe Claudel (geprogrammeerd op hetzelfde uur) vergeten. En de liefhebber van Connie Palmen moest noodgedwongen Sandro Veronesi vaarwel zeggen. “Het is niet anders”, geeft organisator Paul Buekenhout toe. “In een restaurant moet je tenslotte ook keuzes maken tussen zoveel lekkere menu’s.”

De bijna overladen programmering bracht Passa Porta niet in moeilijkheden. In totaal boekte het literair festival 8.000 bezoekers, ongeveer evenveel als bij de vorige editie in 2009. “Op zondag haalden we voor alle programma’s zowat 6.000 toeschouwers. En via eerdere activiteiten zoals de ouverture met Jens Christian Grondahl op donderdag, de Letters to Europe op vrijdagavond en On the Move in de Munt op zaterdag kregen we nog eens 2.000 man.”

Zondagavond liep het dan compleet storm voor Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk in Bozar. Buekenhout ziet het publiek “vooral afstevenen op de grote internationale namen”. “Toch zijn we geenszins een vedettefestival. Ik vind de kleinere nevenprogramma’s, zoals de poëzie, minstens even belangrijk. Daarmee bereiken we ook een jong publiek.”

Zondagmiddag fungeerde Helmut Lotti in de KVS als een van de onverwachte gangmakers van het literaire parcours. Nee, hij bracht geen zoetgevooisde melodieën ten gehore. Met souplesse toverde hij gedichten uit de gehele wereldliteratuur uit de koker, van Federico Garcia Lorca tot Jorge Luis Borges. Ook hedendaagse Nederlandstalige poëzie zoals van Peter Verhelst of Tjitske Janssen serveerde hij als een door de wol geverfde voorlezer. Soms begeleid op de piano door Wim De Busschere, een enkele keer plots de tafel beklimmend, zoals bij het minikortverhaal van Armando over “een avonturier die geen avonturen kan vinden”.

Machinerie van existentiële angst

Iets later zat De Spiegelzaal van De Markten afgeladen vol voor het gesprek van Werner Trio met de onvermoeibare 101-jarige Hans Keilson, die met In de ban van de tegenstander (1959) in zijn nadagen uitgroeide tot een wereldwijd bestsellerfenomeen. Het gesprek ging uiteraard over het nazisme en “zijn machinerie van de existentiële angst”. En de vraag waarom niemand Hitler op het toppunt van zijn macht de kling over joeg? Eenduidige antwoorden kwamen er niet van Keilson, nochtans erg bij de pinken. Of de mens kan leren uit de geschiedenis? Keilson betwijfelde het. Waarna hij door presentator Trio uit de zetel werd gesjord en een ruiterlijke buiging maakte, na een minutenlang applaus. Aandoenlijk.

Meer oorlog in de Magic Mirrorstent, waar Johan de Boose werd geïnterviewd over zijn kolosroman Bloedgetuigen, waarin hij - Jonathan Littell achterna - de strijd aan het oostfront in een epos van 900 pagina’s vat: “Ik wil WO II gewoon bekijken vanuit verschillende standpunten”, zo motiveerde hij droogweg zijn roman.

Een wereld van contrast met Connie Palmen. Zij liet ons diep in haar ziel kijken en kwakte ons met doorrookte stem haar verdriet over de dood van haar echtgenoot Hans van Mierlo in het gezicht: “Er is een woest wezen in me gevaren. Je liefste ik verdwijnt mee in het graf van je geliefde, wat overblijft is een monster. Mensen moeten maar even niet meer van me houden. Ik ben nog steeds de danser op de punt van een naald.” Palmen was “eigenlijk het liefst in bed blijven liggen”. “Maar ach, misschien word ik dit jaar wel weer een aardig iemand”, vertelde ze aan Anna Luyten.

Opvrolijking kwam er vervolgens in de Arenberg dankzij de kale Frans-Belgische schrijver Jean-Philippe Toussaint en Péter Esterhàzy, Hongaars zwaargewicht met welvende haardos, die over voetbal causeerden. Esterhàzy: “Wanneer je over voetbal praat, praat je over voetbal. En over niets anders. Je moet er niet als een intellectueel over oreren. Dat is zum Kotzen.”

Als een van de absolute headliners van het festival kwam, zag en overwon de Britse auteur David Mitchell. Met zijn complexe vijfde roman De niet verhoorde gebedenvan Jacob de Zoet bereikte hij zelfs het nachtkastje van Obama. De hoogst aimabele Mitchell vertelde aan Annelies Beck dat hij in de roes van het schrijven zelfs vergeet zijn kinderen van school te halen. Hij hield een warm pleidooi voor een “roman als een volgeladen fiets”.

Vuurwerk genoeg tijdens het verbale duet, ook al in de KVS, tussen Guy Verhofstadt en David van Reybrouck. Tijdens hun gesprek over Congo, democratie en de Arabische revoluties flitsten de ideeën als pingpongballetjes over en weer. Zorgden Twitter en Facebook in de Arabische landen mee voor de revolutie, in Congo is het nog lang niet zover, denkt Van Reybrouck: “Er zal slechts iets veranderen in Congo als de internetpenetratie er op peil komt. Als ik in Congo ben, check ik een- of tweemaal per week mijn mails en haal ik met moeite een mailtje binnen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234