Zondag 15/12/2019

'Linkse mensen zitten vast in het dogma van gelijkheid'

Hij noemt zichzelf, net zoals Bart De Wever, conservatief op de wijze van Edmund Burke. Zijn betoog lijkt sterk op dat van conservatief rechts, maar zal daar wenkbrauwen doen fronsen. Maak kennis met Othman El Hammouchi, fan van John Rawls en Aristoteles, vriend van Etienne Vermeersch.

Etienne Vermeersch noemt hem 'briljant', en ja, daar valt iets voor te zeggen: Othman El Hammouchi is pas 18, maar hij praat over filosofie alsof hij al 30 jaar niets anders doet. Hij is zelfverzekerd, ad rem, verbluffend belezen, en hij geniet van het debat.

"Ik deins wel een beetje terug voor dat compliment van professor Vermeersch", zegt hij. "Ik ben vooral blij dat hij mij een vriend noemt. We hebben een tijd gecorrespondeerd per mail, vooral over de filosofie van Kant en de vraag of de objecten waar de fysica het over heeft, zoals zwarte gaten, echt bestaan of alleen maar gepostuleerd worden. Bij een ontmoeting hadden we een lang gesprek over geschiedenis. Toen hij merkte dat ik gelovig ben, was hij zeer verbaasd. Dat iemand die volgens hem zo intelligent is, toch in God kan geloven, vond hij onbegrijpelijk. Heel grappig."

El Hammouchi haalde voor het eerst de vaderlandse media toen hij, twee jaar geleden al, namens België deelnam aan de Internationale Filosofie Olympiade, een essaywedstrijd voor jonge bollebozen. De laatste tijd mengt hij zich steeds vaker in het maatschappelijk debat. Zijn opiniestukken verschijnen vooral op de gloednieuwe website Deopinie.be, die werkt onder het motto Nuda veritas, de naakte waarheid - Latijn, het is een passie die hij deelt met Bart De Wever, en niet de enige, zoals straks zal blijken.

Wat moet u nog weten voor u zich onderdompelt in dit gesprek met een fascinerende, maar - gevoelige zielen: opgelet - erg conservatieve jongeman? Dat hij opgroeide in Vilvoorde, aan het Koninklijk Atheneum Latijn-wiskunde studeerde, en nu in zijn eerste bachelor wiskunde zit aan de VUB. Later wil hij filosofie studeren.

El Hammouchi is een opgewekte, maar bedaarde jongeman. Er speelt tijdens het gesprek bijna onafgebroken een laconieke glimlach om zijn lippen. Bij wijze van startschot vraag ik hem of hij heeft gelezen wat Luckas Vander Taelen onlangs in Knack zei: dat het een goed idee zou zijn als moslimjongeren meer seks voor het huwelijk hebben. "Jajaja, dat heb ik gezien", lacht hij. "Uiteraard ga ik niet akkoord met die progressieve visie. U kunt uit mijn artikelen wel afleiden dat ik moreel conservatief ben. Mijnheer Vander Taelen is een verschrikkelijke provocateur. Zulke uitspraken zijn intellectueel zeer oppervlakkig."

Wat is er zo oppervlakkig aan?

"Als je alleen maar onbeleefde zaken zegt om aandacht te trekken, dan draag je niet bij tot een constructief debat. Je ziet dat ook bij de alt-right in de Verenigde Staten: sommige mensen die daarbij horen, zijn serieus, maar er zitten veel provocateurs bij. Ik heb geen probleem met een debat. Als u een nazi bent die zijn ideeën goed kan beargumenteren, dan zal ik met u debatteren. Maar kalm en bedachtzaam, zonder provocatie."

Begrijpt u toch niet wat Vander Taelen bedoelt? Kan het niet erg gezond zijn om los te komen van religieuze tradities?

"Integratie is belangrijk. Maar er is een cruciaal onderscheid tussen culturele en morele integratie.

Cultureel ben ik volkomen geïntegreerd in de Vlaamse samenleving. Ik spreek Nederlands met u, en volgens mij doe ik dat niet zo slecht. Ik kleed mij westers en ik ken wel iets van de Europese cultuur. Maar moreel ben ik conservatief. Het is niet de taak van de maatschappij en al helemaal niet van de overheid om morele normen te stellen. Daarin heeft Bart De Wever zich in een debat met Etienne Vermeersch ook ooit vergist."

Wat zei Bart De Wever dan wel?

"Dat het bij ons niet de norm is dat vrouwen zich bedekken, maar dat mannen zich leren beheersen. Dat is een morele uitspraak, en dat is niet de taak van een politicus. België, of Vlaanderen, heeft niet één moraal. Er is een pluraliteit aan levenswijzen. Dat is ook hoe het hoort in een rechtsstaat zoals die er volgens filosoof John Rawls moet uitzien. Het enige wat de overheid moet doen, is gelijke vrijheid organiseren voor iedereen."

Als Rawls uw voorbeeld is, dan herkent u zich in filosoof Patrick Loobuyck?

"Ik zeg niet dat Rawls mijn voorbeeld is. Zijn visie is wel het vertrekpunt in een liberale democratie. En Loobuyck is niet erg consequent, want hij is tegen de boerka. In de visie van Rawls is er niets mis met een boerka, zolang de vrouw of de man die dat draagt haar of zijn gezicht toont als de politie dat bijvoorbeeld vraagt. Verder mag de staat zich daar niet mee bemoeien. Als ik een tent wil dragen, is dat in een rechtsstaat mijn zaak."

Als de overheid gelijke vrijheid voor iedereen moet garanderen, moet ze er toch op toezien dat niemand onder druk wordt gezet om een hoofddoek te dragen?

"Aha, een heel interessante vraag. U brengt nu de kwestie van sociale druk ter sprake. Stel u voor dat we alle vormen van sociale druk in gemeenschappen opheffen, bestaat er dan geen enkele druk meer? Toch wel. Er gaat een enorme druk uit van onderwijs en media en cultuur, en die gaat in overwegend progressieve richting. Dat heeft ook een impact op mensen. Sociale druk is eigen aan menselijke samenlevingen. En het is niet meer dan eerlijk dat er ook een paar conservatieve krachten aan het werk zijn."

Belijdt u hetzelfde conservatisme als Bart De Wever, met als inspiratiebron onder meer Edmund Burke, de Britse filosoof die de Franse Revolutie afbrandde?

"Ik zou mijzelf een traditionele conservatief noemen, dus zeker geen neoconservatief zoals George W. Bush dat was. Ik laat mij inderdaad inspireren door Edmund Burke. De Wever ook, zegt hij, maar dat klopt niet. Burke vond dat ook de kerk een belangrijke rol te spelen had in de samenleving, en daar maakt De Wever zeker geen punt van."

Hij praat wel, net zoals Burke dat deed, over het kostbare weefsel van de samenleving, dat spontaan normen en waarden voortbrengt.

"Maar hij associeert dat met de Vlaamse identiteit. En normen en waarden kunnen nooit voortgebracht worden uit een identiteit. Ik kan Vlaming zijn en extreemlinks, of ik kan Vlaming zijn en extreemrechts. Ik heb dan dezelfde identiteit, maar totaal verschillende normen en waarden. In het politieke debat zijn identiteiten zeer gevaarlijke concepten. Een identiteit wordt altijd ook gevormd door de ontkenning: een groot deel van het Ier zijn is niet-Engels zijn. De terreur van IS is ook identitair."

Hoe bedoelt u?

"Het maakt mensen niet bepaald gelukkig als je hun land binnenvalt, zoals dat in 2003 in Irak is gebeurd. Er zijn een miljoen Irakezen gedood. Dan mag je niet schrikken als er een idioot opstaat die zegt: 'Zij hebben ons aangevallen en nu moeten wij wraak nemen. Wij zijn moslims, dat is onze identiteit, en de rest van de wereld is tegen ons.' Ik gruw ervan als mensen zeggen dat IS aanslagen pleegt omdat ze onze levenswijze niet leuk vinden. Dat is niet waar. Onze levenswijze interesseert IS geen moer."

Waarom haten ze ons dan?

"Wel, omdat wij velen onder hen een beetje hebben doodgemaakt. Dat is toch evident. Als we willen dat het stopt, zou het helpen als het Westen de moslimwereld niet langer zou domineren. Als wij Saudi-Arabië niet langer zouden steunen. In Jemen zullen ze ook niet blij zijn als ze te weten komen waar de Saudische wapens vandaan kwamen."

Wat vindt u van de invloed van Saudi-Arabië op de islam in Europa?

"Saudi-Arabië is een grote kanker in de moslimwereld. Het salafisme is een vreselijke ideologie. Zij beweren dat ze de letterlijke islam belijden, maar dat is helemaal niet waar. Het is onbegrijpelijk dat België zo lang heeft toegelaten dat de islam in ons land, onder meer via de Grote Moskee, werd gefinancierd door Saudi-Arabië. En nu maar klagen dat er terroristen zijn. Jamaar, je moet wel weten wat je wilt, natuurlijk."

Hoe is Saudi-Arabië zo invloedrijk kunnen

worden?

"De grootste ramp voor de moslimwereld was de ondergang van het Ottomaanse rijk. In de plaats daarvan kwam Saudi-Arabië, dat met petrodollars een primitieve, tribale vorm van de islam heeft verspreid. Het wahabisme is afkomstig van de bedoeïnen, en dat zijn niet de meest gesofisticeerde mensen ter wereld. De islamitische mystiek, het soefisme, is volgens hen bijvoorbeeld haram. En vrouwenhaat is er schering en inslag. Maar er is een groot verschil tussen je vrouw slaan en een conservatieve visie op het gezin."

Rukt het salafisme nog altijd op?

"Natuurlijk. Zeker. Het oefent overal een grote invloed uit, ook in Marokko, Turkije en Europa. De traditionele moslims hebben geen geld om tegen die invloed op te boksen. Zo ontstaan veel mythes. Bijvoorbeeld dat christenen en joden moeten worden bestreden. Onzin. Ik kan u verzekeren: in het Ottomaanse rijk zou het ondenkbaar geweest zijn dat 6 miljoen joden werden vermoord, zoals dat in Europa is gebeurd."

Die culturele integratie van de islam in ons land, hoe ziet u dat precies?

"Zoals ik al zei: de moslimgemeenschap moet cultureel Belgisch worden. Wij moeten Nederlands spreken, het volkslied kennen, de geschiedenis van Europa kennen. Ik vind ook dat we moskeeën zouden moeten bouwen in gotische stijl, zodat ze meer lijken op de kerken die hier al staan. We moeten naar één cultuur, want op dat vlak geef ik rechts gelijk: het multiculturalisme is duidelijk fout. We leven in een multiraciale, multimorele en multireligieuze samenleving, maar we moeten dezelfde cultuur delen."

Waarom eigenlijk?

"Anders krijg je gemeenschappen die niet met elkaar spreken. En dat kan in het ergste geval leiden tot een burgeroorlog, of tot parallelle samenlevingen, zoals die bijvoorbeeld in Molenbeek bestaat. Dat is niet goed. De moslimgemeenschap zou een verlichting moeten doormaken die joden hebben gekend. In Duitsland voelen joden zich Duitser, in Frankrijk voelen ze zich Frans. Daar moeten moslims ook naartoe. In de moskee moet de imam preken in het Nederlands, bijvoorbeeld. Dat is nogal logisch, allemaal."

Gaat u elke vrijdag naar de moskee?

"Niet elke vrijdag, maar ik praktiseer wel. Ik bid, ik vast, enzovoort."

Begrijpt u dat Etienne Vermeersch verbaasd is dat iemand die intelligent en belezen is, toch gelovig is?

"Nee. Wie in God gelooft, doet dat toch niet omdat hij dom is?"

Wel omdat hij zo is opgevoed, meestal.

"Ja goed, ik ben zo opgevoed. Maar ondertussen heb ik over mijn geloof nagedacht en heb ik argumenten om in God te geloven."

Is dat geen rationalisering achteraf?

"Dat argument is filosofisch bankroet. Als u zegt dat mijn argumenten rationaliseringen zijn, kan ik dat ook van uw argumenten zeggen. En dan blijven we bezig."

U bent nog jong, u hebt nog veel tijd om van uw geloof te vallen.

"Als u overtuigende argumenten hebt, bent u welkom. Er zijn verschillende filosofische godsbewijzen. Maar ik heb God vooral nodig om een objectief fundament te hebben voor mijn morele waarden. Als God niet bestaat, bestaan er geen objectieve waarden, dan is alles een kwestie van afspraken tussen mensen. En ik wil met objectieve zekerheid kunnen zeggen dat de nazi's slecht waren, zelfs al vindt de héle wereld de nazi's goed."

Maar dat vindt de hele wereld niet. De wereld kent universele mensenrechten.

"Die mensenrechten zijn niet universeel, maar westers. Mocht er een marsmannetje landen op aarde, zou hij dat meteen merken: mensenrechten zijn strikt individualistisch. Niemand is tegen die mensenrechten, dat is het punt niet. Het punt is dat ze geen objectieve fundering hebben. Nogmaals: als die mensenrechten worden herschreven en de hele wereld zegt dat de nazi's goed zijn, zijn ze dat voor mij nog altijd niet."

U bent tegen euthanasie, maar op Twitter vond u onlangs dat Etienne Vermeersch niet ver genoeg gaat in zijn pleidooi voor euthanasie. Is hij inconsequent?

"Ik heb een grote waardering voor professor Vermeersch, dus ik wil geen controverse starten door hem inconsequent te noemen. Maar ik denk inderdaad dat hij in dit debat niet tot de logische consequentie redeneert. Als je vindt dat individuen zelfbeschikkingsrecht hebben, dan mag je jezelf op elk gewenst moment doden. En dan zou je daarbij de hulp van een arts mogen vragen."

Het merkwaardige is dat Vermeersch eigenlijk tégen zelfmoord is, bijvoorbeeld als de betrokkene nog verantwoordelijkheden heeft tegenover zijn naasten.

"Ha, maar dan roept hij de sociale structuur in. Terwijl aan de basis van euthanasie het zelfbeschikkingsrecht ligt. Als mijn leven mijn bezit is, mag ik daarover beschikken wanneer ik wil. Als ik mooie foto's van mijn familie maak met mijn telefoon en ik gooi die telefoon daarna weg, dan is dat jammer voor mijn familie, maar daar hebben zij niets tegenin te brengen, want die telefoon is van mij. Voor de goede orde: ik vind dat ook wie een seculiere moraal heeft, tegen euthanasie zou moeten zijn."

Waarom?

"Simpel. Omdat het altijd beter is te leven dan niet te leven. Daar gaan we vanuit, dat is het fundament van ons maatschappijmodel, van onze sociale zekerheid. De staat zou dus nooit abortus of euthanasie mogen toelaten."

Ook niet om lijden te voorkomen?

"Dat is een persoonlijke kwestie. U kunt vinden dat u recht hebt op euthanasie omdat u lijdt, maar de maatschappij als geheel moet logischerwijze vinden dat elke toestand van leven beter is dan niet-leven. Dat is een noodzakelijk postulaat, zeg maar, om verder te kunnen redeneren, om onze maatschappij op te kunnen bouwen."

Laten we eens doorgaan op de gelijkheid van man en vrouw. Heeft de islam op dat punt de verlichting niet gemist?

"Maar de gelijkheid van man en vrouw heeft niets met de verlichting te maken. Dat is de erfenis van mei '68. Na de verlichting is Europa nog twee eeuwen lang streng katholiek geweest. De hogere klassen waren misschien wat verlicht, maar de Europese volkeren trokken in de 19de en 20ste eeuw nog ten oorlog in naam van God. Ook hier was het 'Alles voor Vlaanderen en Vlaanderen voor Christus'. Niet echt seculier, als u het mij vraagt. Nee, de progressieve verworvenheden dateren van mei '68."

Bent u dan tegen de gelijkheid van man en vrouw?

"Wat betekent gelijkheid? Dat ze hetzelfde zijn? Dat zijn ze uiteraard niet."

Dat ze dezelfde rechten hebben en niet tegen hun zin in traditionele rolpatronen moeten worden geduwd.

"Wat betekent dat: tegen je zin in een rolpatroon worden geduwd?"

Dat meisjes worden gestimuleerd om verpleegster te worden, en jongens om chirurg te worden. Bijvoorbeeld.

"Dat is uiteraard niet oké, iedereen moet kunnen studeren en worden wat hij of zij wil. Maar een moreel conservatieve persoon vindt het wel goed voor de maatschappij als vrouwen voor een groot deel moeder kunnen zijn en mannen de vaderfiguur. De meeste psychologische onderzoeken wijzen ook uit dat vrouwen heel erg gelukkig zijn wanneer ze kinderen hebben."

Mannen ook.

"Ja, maar het verlangen naar kinderen is groter bij vrouwen dan bij mannen."

Zou het?

"Ik weet dat linkse mensen zulke statistieken plegen weg te wuiven. Omdat ze vastzitten in het dogma van de gelijkheid. Als je mei '68 moet samenvatten, en de linkse beweging die sindsdien heel Europa domineert, dan kan dat in één woord: gelijkheid."

Is gelijkheid niet goed?

"Nee, waarom zou dat het geval zijn."

Omdat, zoals u aan het begin van het gesprek zelf zei, de overheid gelijke vrijheid moet garanderen voor iedereen.

"Gelijke vrijheid, maar geen absolute gelijkheid. Absolute gelijkheid wordt fascistisch als het alle andere waarden overheerst. Als een linkse persoon twee mensen ontmoet, van wie de ene 5 euro heeft en de andere 10 euro, zal hij zich meteen afvragen hoe hij dat geld kan herverdelen. Om gelijkheid tot stand te brengen. Een conservatief persoon zal gelijke kansen voor iedereen willen, maar daarom geen gelijke uitkomst. Elk individu heeft ook een eigen verantwoordelijkheid, vinden rechtse en conservatieve mensen."

Mannen en vrouwen moeten dus gelijke kansen krijgen, maar de vrouw mag eindigen bij haar kinderen aan de haard.

"Nu gaat u er blijkbaar van uit dat dat slecht is. Ik vind dat helemaal niet. Ik ben heel erg blij dat mijn moeder thuis de homemaker was, zoals men dat in het Engels zo mooi kan zeggen. Het is heel erg positief als vrouwen hun kinderen kunnen grootbrengen."

Waarom zouden vrouwen geen carrière mogen maken, zoals mannen?

"Het probleem is dat de meeste mensen helemaal geen carrière hebben, maar een job. En de meeste jobs zijn niet bepaald aangenaam. De linkse soixante-huitards hebben als het ware een complot gesmeed met het kapitalisme om vrouwen weg te halen bij hun kinderen en te laten werken: dat is het beste wat ooit gebeurd is voor het kapitalisme. En is dat zo gezond? Kijk naar Duitsland: daar blijven meer vrouwen thuis en ligt het culturele peil van de kinderen veel hoger dan in de rest van Europa."

Wat vindt u van homoseksualiteit?

"Aha, ik wist dat die vraag ging komen. Ik houd mij wat dat betreft aan de principes van de liberale rechtsstaat. Wilt u zich kleden in een tent, wilt u homoseksuele daden stellen, wilt u van het dak springen? Ga uw gang. Ik zal u niet tegenhouden."

Nu vergelijkt u homoseksuele daden met van het dak springen.

"Nee, dat is een goedkope opmerking van u. Ik bedoel alleen maar dat ik gelijke vrijheid voor iedereen verdedig. Ook voor mensen die op traditionele wijze als man en vrouw willen leven. Ik persoonlijk keur homoseksuele daden af, omdat ik die niet gepast vind in mijn religieuze opvatting van het goede leven. En zoals ik geen druk zal uitoefenen op homo's, zo mag niemand druk op mij uitoefenen om mijn mening te veranderen."

Wat als een van uw kinderen later homoseksueel is?

"Dat is zoals vragen wat ik zou doen als mijn kind aan de drugs zou zitten. Ik weet dat er drugs bestaan die weinig schade veroorzaken, zoals marihuana, bijvoorbeeld, of alcohol bij de meeste mensen. Toch zal ik mijn kinderen afraden om te roken en te drinken. Niet voor hun gezondheid, maar uit moreel oogpunt. Dat je als homoseksueel geboren wordt, daar kun je niets aan doen. Dat is een biologische oriëntatie. De christelijke filosoof William Lane Craig vergelijkt het met geboren worden zonder arm. Dat is niet uw schuld."

Nu vergelijkt u homoseksualiteit met een handicap.

"Nee, ik citeer iemand die zegt dat het een aangeboren neiging is. Die neiging is er, maar ik zou mijn kinderen dus aanraden om die neiging in te houden. Tot ze 18 zijn, dan kan iedereen doen en laten wat hij zelf wil. En ik zal mijn kinderen niet achtervolgen als ze besluiten om mijn morele pad te verloochenen. Dat is dan hun zaak. Maar u mag niet verwachten dat ik overal zomaar mee akkoord zal gaan."

Waarom mogen mensen hun natuurlijke neigingen niet beleven?

"Omdat ik een platoonse visie op het goede leven koester, die ook vervat zit in de teksten van Sint-Paulus. Het goede leven bestaat er niet in om alle neigingen en impulsen te bevredigen. Het goede leven bestaat erin om bevredigd te zijn. Het is mijn visie dat we van zulke neigingen moeten afzien, behalve als het gaat om de procreatie. Die is nodig om een nieuwe generatie voort te brengen."

Dus niet alleen geen seks voor het huwelijk, maar ook geen recreatieve seks binnen het huwelijk? Vander Taelen zal nogal schrikken.

"Ik gebruik liever het woord 'gemeenschap'. En ik heb dezelfde positie als de katholieke kerk. Dat was de publieke moraal vóór mei '68. De seksuele revolutie was een grote ramp. Ze bevrijdde mannen van de verantwoordelijkheid om stabiliteit te bieden aan een gezin. Dat is wat de belangrijkste conservatieve filosoof ter wereld, Peter Hitchens, 'het grote menselijke contract' noemt: het huwelijk is een ruil van gemeenschap voor stabiliteit. Bij de man gaat het meer om gemeenschap, bij de vrouw meer om kinderen."

Dit interview zal veel reacties uitlokken.

"Dat vind ik prima, zolang die reacties kalm en bedachtzaam zijn. En zolang niemand op de man speelt. Dat is het probleem tegenwoordig: mensen vereenzelvigen zich met hun mening, en haten mensen met een andere mening. Dat is verkeerd. Ik vind mensen met een andere mening geen slechte mensen. Ik ben het alleen grondig met hen oneens."

Deelt u het pessimistische, conservatieve mensbeeld, waar Bart De Wever het vaak over heeft: als de gelegenheid zich voordoet, kan de mens snel ontsporen.

"Jazeker. Die visie deel ik. Daarom heeft elke maatschappij instituties nodig om de boel goed te laten functioneren. Als je ervan uitgaat dat ieder individu volmaakt is en in staat is om over alles na te denken, dan ben je een utopisch denker. Dat utopische denken is typisch voor links. Links wil per se een betere wereld bouwen, en breekt een bouwvallig huis graag helemaal af. Een conservatief zegt, zoals Edmund Burke: wacht, laten we even nadenken, misschien kunnen we dat bouwvallige huis beter stap voor stap verbouwen."

Wat is er mis met een utopie?

"Je moet een richting kiezen, maar utopieën zijn gevaarlijk. Waarom is het marxisme uitgemond in de goelags? Omdat het geen rekening hield met de menselijke natuur. Men probeerde rijke boeren te dwingen om hun bezit af te geven, en die hadden daar geen zin in. Dus eindigden ze in de goelag. Dat is de eeuwenoude filosofische discussie tussen Plato en Aristoteles. U kent het schilderij van Rafaël, waarop de twee Griekse filosofen centraal staan. Plato wijst naar boven. Aristoteles beweegt zijn hand naar beneden."

Wat was hun boodschap?

"Plato is de idealist, die het abstracte concept boven alles stelt. Aristoteles is de realist, die rekening houdt met de menselijke natuur. Aristoteles was conservatief."

Hij zou ook geen fan geweest zijn van mei '68?

"Nee. In mei '68 brak het cultuurmarxisme door. Na de Eerste Wereldoorlog hadden de communisten gehoopt dat de revolutie overal zou uitbreken. Maar dat lukte alleen in de Sovjet-Unie, omdat mensen daar echt honger leden. De analyse van de marxisten was dat dat de revolutie werd verhinderd door kerk, familie, natie, sociale gemeenschappen. En dus moesten die op de schop. Weg met het gezin, weg met de kerk, weg met de natie. Terwijl die structuren altijd voor veel geluk hebben gezorgd."

Zijn mensen vandaag dan ongelukkig?

"Je ziet vandaag toch de terugslag van die uitwassen. De pushback van rechts is volgens mij perfect verklaarbaar. Radicaal rechtse partijen rebelleren tegen instituten zoals de Europese Unie, die op een bijna orwelliaanse wijze een superstaat zonder identiteit willen creëren. Links wil alles witwassen, alles uitwissen, alles moet weg, inclusief de verschillen tussen de geslachten. Maar die ideeën hebben nauwelijks draagvlak bij de bevolking. Mensen willen wortels, natie en verbondenheid. Dat is toch duidelijk, niet?"

Mag ik afsluiten met een persoonlijke vraag? Bent u momenteel verliefd?

"Ik geloof niet in de liefde. Lust bestaat, natuurlijk. Maar romantische liefde is een 18de-eeuwse uitvinding."

Wacht maar tot u eens verliefd bent.

"Wacht maar tot u God eens ontmoet."

Ik kan verliefdheid beschrijven, u een ontmoeting met God niet.

"Toch wel. Maar als ik dat doe, zult u mij gek verklaren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234