Vrijdag 22/11/2019

Linkse kiezers moeten wat vaker voor CD&V stemmen

Stemadvies in de krant is niet meer van deze tijd, maar toch: de manier waarop CD&V zich opstelt in de meest cruciale debatten van deze tijd, verdient vanwege de linkerzijde meer respect en applaus. De partij die vroeger vaak leek te zwalpen, blijft strak op koers als het gaat over thema's zoals terreur, vluchtelingen en diversiteit.

Deze week werd nog maar eens bewezen wat allang niet meer bewezen hoeft te worden: dat CD&V en N-VA fundamenteel verschillende partijen zijn, die het nooit erg lang in een kartel met elkaar kunnen uithouden. Dat bleek uit de reacties op de racistische vulkaan die op Facebook was uitgebarsten. Die reacties kwamen uit alle hoeken: de meesten onder ons waren diep verontwaardigd door de smerige, verachtelijke commentaren die de dood van een jonge Marokkaanse Genkenaar had losgemaakt. Ook politici.

Bij de N-VA werd de ene tweet na de andere afgevuurd. Zuhal Demir, Liesbeth Homans, Theo Francken en andere kopstukken waren om ter scherpst: "degoutant" vonden ze het, alsmede "verwerpelijk" en "mensonwaardig". Het leek wel een campagne die in gang was gezet door de communicatiedienst, onder het motto: 'Laten we allemaal snel zeggen dat we met dit racisme niets te maken willen hebben'.

Het contrast met CD&V was opmerkelijk. Ook daar klonk uiteraard de afkeuring, maar de kopstukken maakten er geen wedstrijdje van. Onder meer voorzitter Wouter Beke en minister van Justitie Koen Geens beperkten zich tot een retweet van de partijboodschap, die niet echt scherp, maar veeleer saai en wollig klonk: 'Er is nood aan meer respect. We mogen ons niet laten doen door extremisten langs beide kanten.'

Er is, denk ik, een logische en eenvoudige verklaring voor dat verschil in toon. De N-VA moet stellig duidelijk maken dat ze niets met racisme te maken wil hebben, omdat zowel partijtop als achterban zich in het diversiteitsdebat soms aan rauwe uitspraken durven te wagen. Wie bijvoorbeeld, zoals Liesbeth Homans, jarenlang volhoudt dat racisme relatief is, moet nu wel hard roepen dat ze verontwaardigd is over die Facebooktroep. Voor CD&V ligt dat anders. Van Wouter Beke en zijn partijgenoten wéét iedereen dat ze met dat racisme niets te maken hebben. Ze zullen het niet relativeren, ze zullen het niet uitlokken, ze zullen het niet in de hand werken. En dus hoefden ze zich er deze week ook niet zo krampachtig van te distantiëren.

Ik zou met dit essay een gewaagde stelling in de groep willen gooien: de ideologie van de christendemocratie, het zogenaamde personalisme, is in een aantal opzichten superieur aan de andere ideologieën, van links tot rechts. Dat blijkt althans uit de manier waarop CD&V en haar buitenlandse zusterpartijen zich opstellen in de felste debatten van deze tijd. Er zit in de christendemocratie een kern van fatsoen die blijkbaar onverwoestbaar is. Als CD&V dat goed uitspeelt, heeft ze nog veel potentieel aan de linkerzijde, bij kiezers die het gezwalp van de andere partijen niet meer kunnen aanzien. Misschien moet Beke zich laten inspireren door een trucje dat wijlen Steve Stevaert ooit gebruikte.

Kardinaal Stevaert

Het is een anekdote die Pol Van Den Driessche graag vertelde toen hij nog journalist was bij Dag Allemaal en regelmatig ging tafelen met Steve Stevaert, de socialist die aan het begin van deze eeuw zijn partij flink boven de twintig procent getild kreeg.

Volgens Van Den Driessche had Stevaert hem tijdens zo'n etentje eens gevraagd of zijn moeder ooit voor de sp.a zou kunnen stemmen. "Nooit", had Van Den Driessche geantwoord. "Mijn moeder is zeer katholiek en katholieken stemmen nu eenmaal niet voor socialisten."

Van wie het idee precies kwam, weet ik niet meer, maar in elk geval groeide tijdens dat onderonsje van partijvoorzitter en journalist het plan om voor Dag Allemaal een dubbelinterview te doen met Steve Stevaert en Godfried Danneels. Zo krabten politicus en journalist elkaars rug. Van Den Driessche had een uniek interview, Stevaert kreeg de kans om aan oude katholieke dames en andere gelovigen te tonen dat hij het uitstekend kon vinden met de kardinaal en dat ze de volgende keer gerust voor de socialisten mochten stemmen, zonder dat ze daarvoor naar de hel zouden gaan.

Misschien moet Wouter Beke ook eens zoiets doen. Niet in Dag Allemaal, maar in De Morgen, Knack, Humo of De Standaard: een dubbelinterview geven met een onverdachte linkse kardinaal, pakweg Tom Lanoye, om eendrachtig tot de conclusie te komen dat de christendemocratische ideologie anno 2016 even goed geschikt is voor linkse kiezers als de klassieke sociaaldemocratie. Misschien zelfs nog wat geschikter. Zeker vandaag is het personalisme robuuster dan de andere ideologieën. Dat blijkt in het debat over de terreurdreiging, in het debat over de vluchtelingencrisis, én in het debat over diversiteit en de inclusieve samenleving. Als de rest zwalpt, blijft de personalist op koers.

Misschien eerst even proberen samen te vatten wat het personalisme ongeveer inhoudt. Het is een ideologische denkstroming met diepe filosofische wortels, die in Europa tot ontplooiing kwam in de eerste helft van de twintigste eeuw, vooral in het werk van twee Franse katholieke denkers: Jacques Maritain en Emmanuel Mounier. Tegenover de opmars van totalitaire systemen, van communisme tot nazisme, stelden zij in hun wereldbeeld de menselijke persoon centraal. De christendemocratische 'persoon' is meer dan het liberale 'individu' - hij maakt deel uit van een gemeenschap en wordt als het ware geroepen om die gemeenschap mee vorm te geven. Elke politieke actie moet de waardigheid en zelfverwezenlijking van de persoon versterken.

Mounier was, lang voor Wouter Beke dat predikte, de man van het moedige midden. De liberalen denken dat de maatschappij wel zal functioneren als ieder individu zich vrij kan ontplooien, aldus Mounier. Ze zijn optimistisch over mens, en pessimistisch over de macht. Anderen geloven dat de maatschappij alleen kan functioneren als ieder individu in toom gehouden wordt door de macht van de staat. Ze zijn pessimistisch over de mens en optimisch over de macht. De juiste keuze ligt, aldus Mounier, in het midden: hou de menselijke natuur in toom, maar bescherm elke persoon tegen machtmisbruik. Of, zoals Wouter Beke het formuleert in Het moedige midden: "De mens mag niet ondergeschikt gemaakt worden aan de wetten van de markt, de almacht van de staat of de wil van een natie. De mens moet versterkt worden en in staat gesteld worden zijn mogelijkheden en talenten naar best vermogen te kunnen ontwikkelen."

Een ietwat brave, saaie formulering, jazeker. Maar ze klinkt vandaag krachtiger dan ooit.

Abstract zwalpen

Het kan nogal verkeren. Vroeger waren het altijd de christendemocraten die het verwijt kregen dat ze zwalpten. De ene keer bestuurden ze met de economisch rechtse liberalen, de andere keer met de economisch linkse socialisten. Als kiezer wist je van tevoren nooit aan welke kant van het politieke spectrum je stem zou vallen. De CVP, daar zaten de flipfloppers, die te allen prijze de macht wilden behouden. En dat was zeker ook het geval. Vlaanderen was lang een CVP-staat, met alle machtswellust vandien.

Vandaag liggen de kaarten anders. Er heeft zich een nieuwe politieke breuklijn gevormd, die zowel de liberale als de socialistische partij dwars doormidden snijdt. Simpel gezegd is dat de breuklijn tussen politici die de diverse samenleving voluit aanvaarden, en politici die vinden dat mensen met een migratieachtergrond, en dan vooral moslims, er toch nog altijd niet echt bij horen - of alleen maar onder bepaalde voorwaarden.

Bij Open Vld en sp.a zitten vertegenwoordigers van beide strekkingen. Dat maakt beide partijen onbetrouwbaar voor de kiezer. Vandaag belijdt sp.a het actieve pluralisme en verzet ze zich tegen een hoofddoekverbod voor loketbeambten en scholieren, maar het is perfect mogelijk dat de partij morgen, onder druk van de militant vrijzinnige vleugel, weer van mening verandert. Idem dito voor een aantal standpunten van Open Vld, die zowel de ene als de andere kant op kunnen zwiepen: zal Gwendolyn Rutten de vrijheid blijven verkiezen boven de veiligheid, of plooit ze later dit jaar alsnog voor de Patriot Act van N-VA-voorzitter Bart De Wever? Het kan allebei, wie zal het zeggen.

Een personalist zal op deze thema's volgens mij niet snel zwalpen. Omdat hij nu eenmaal niet vertrekt van abstracte principes, maar van de menselijke persoon. Wie van vrijheid een centraal dogma heeft gemaakt, zoals de liberalen, kan met een thema als diversiteit alle kanten op: moet een werkgever vrij zijn om te discrimineren, of hebben mensen met een migratieachtergrond recht op de vrijheid die een baan creëert? Hetzelfde dilemma voor de supporters van meer sociale rechtvaardigheid, zoals de socialisten: wat te doen als de eigen achterban het moeilijk heeft met de komst van oorlogsvluchtelingen? Push back of laat maar binnen? Abstracte principes kun je als politicus soms naar je hand zetten, zelfs als ze aan duidelijkheid niets te wensen overlaten.

Dat lukt minder goed met de menselijke persoon. Die kun je niet zomaar naar je hand zetten. Die is namelijk altijd concreet aanwezig. Over een abstract principe kun je rustig nadenken, een persoon moet je recht in de ogen kijken. Zoals Wouter Beke schrijft in Het nieuwe wij, met een elleboogstoot naar Bart De Wever, die ooit zei dat de dood van een aangespoelde kleuter niet onze schuld is: "Er zijn mensen die zeggen dat je geen politiek mag bedrijven door je aangesproken te voelen door een foto zoals die van de kleine Aylan. Maar is dat niet net de essentie van de christendemocratie? Je aangesproken voelen? Is dat niet precies waarom onze partij 70 jaar geleden werd opgericht? Omdat mensen belangrijk zijn. Het klinkt misschien oubollig. Maar het is nog steeds waar. Mensen hebben waarde. Zonder A- of B-statuten. Een mens is een mens."

Een mens is een mens. Meliger dan dat krijg je het niet opgeschreven. Maar vandaag zet Wouter Beke zich daarmee resoluut aan één kant van de nieuwe politieke breuklijn. De personalist is per definitie geen nationalist of tribalist. Een partij die het personalisme koestert, wordt ook niet doormidden gekliefd door de strijd tussen de kosmopolieten en de gemeenschapsafbakeners - zoals de sp.a, waar de inzichten van partij-ideoloog Mark Elchardus volkomen haaks staan op die van iemand zoals Bert Anciaux. Een personalist vertrekt van het evangelische inzicht dat ieder mens evenwaardig is.

En daarom zal een personalist in de vluchtelingencrisis rustig voet bij stuk houden en samen met de Duitse bondskanselier Angela Merkel blijven zeggen: "Wir schaffen das." De christendemocraat heeft geen keuze, hij moet dat zeggen. Hij moet, dwars door alle abstracte principes heen en tegen alle praktische bezwaren in, blijven herhalen: een mens is een mens, ook als hij een vluchteling is. Toen de West-Vlaamse gouverneur Carl Decaluwé eerder dit jaar iedereen opriep om vluchtelingen geen eten meer te geven, stond Wouter Beke meteen klaar om zijn partijgenoot tot de orde te roepen.

Het minste kwaad

Vorig weekend riep Wouter Beke in een interview met deze krant ook de N-VA tot de orde. Die partij gedraagt zich "ranzig", vond hij. Beke verwees onder meer naar een tweet van N-VA-partijsecretaris Louis Ide, die Angela Merkel indirect verantwoordelijk stelde voor de moord op de Franse priester in Rouen. Ook de persoonlijke uithaal van voorzitter Bart De Wever naar CD&V-medewerker Youssef Kobo vond Beke ongepast.

In Het Laatste Nieuws kreeg Beke van commentator Luc Van der Kelen op zijn donder. De CD&V-voorzitter had dat interview beter niet gegeven, schreef Van der Kelen maandag: "In tijden van brutaal geweld, waar zovelen angstig om zich heen kijken, als ze op straat komen of het vliegtuig nemen, horen de machtigste politici van het land geen robbertjes onder elkaar uit te vechten." Alleen had Beke die kritiek in het interview al weerlegd: "Ik zoek de rellen niet op, integendeel. Al zijn er wel momenten waarop je niet anders kunt dan reageren. Omdat de grenzen van het fatsoen overschreden worden."

Noem mij naïef, lach mij uit en bekogel mij met tal van tegenvoorbeelden, maar ik raak er stilaan van overtuigd dat Beke meent wat hij zegt: er is een fatsoengrens die hij als christendemocraat nooit zal overschrijden. Dat blijkt ook uit het discours en het beleid van iemand zoals minister van Justitie Koen Geens, bijvoorbeeld. Na de oproep van Bart De Wever om de verheerlijking van terreur strafbaar te stellen, reageerde die met een genuanceerde blog waarin hij dat voorstel bedaard maar beslist afserveerde.

Er schuilt in die christendemocratie een rustige vastheid die, misschien beter dan het liberalisme en het socialisme, bestand is tegen stoere steekvlampolitiek en populisme. Zo hebben oude krokodillen als Herman Van Rompuy en Mark Eyskens vroeger altijd kordaat ingegrepen als de occasionele dissident het cordon sanitaire rond Vlaams Blok/Belang ter discussie durfde te stellen.

Uiteraard hebben liberalen en socialisten dat ook steevast gedaan, maar ik durf te denken dat een christendemocraat toch minder snel een aangebrande gedachte zal koesteren dan zijn collega's van andere ideologische strekkingen. Dankzij dat personalisme, dus: altijd de menselijke persoon blijven zien. Voor die standvastigheid bestaat volgens mij een electorale markt van teleurgestelde socialisten en liberalen.

Er is nog een ander typisch kenmerk dat de christendemocraten beter zouden kunnen uitspelen, een kenmerk dat hen onderscheidt van andere ideologieën: aangezien de personalist geen abstracte idealen kent, verkondigt hij zelden een utopie, zoals nationalisten, liberalen, socialisten en ecologisten dat doen. De nationalist, liberaal, socialist en ecologist hebben een visie op de volmaakte wereld. Ze weten dat ze die niet zullen bereiken, maar in feite streven ze naar perfectie. De personalist weet dat die perfectie niet bestaat, en dat hij zich vaak tevreden zal moeten stellen met de keuze voor het minste kwaad. Zoals Herman Van Rompuy het weleens formuleert: soms is groter onheil voorkomen op zich al een bestuurlijke deugd.

Zo bekeken verdient de deelname van CD&V aan de federale en de Vlaamse regering meer krediet op links. Zou het beleid rechtser en asocialer zijn zonder CD&V? De vraag stellen is ze beantwoorden. Om maar één voorbeeld te geven: zonder Jo Vandeurzen zou de hervorming van de kinderbijslag wellicht onrechtvaardiger zijn geweest. En soms is erger voorkomen een hele prestatie. Is het misschien niet beter erger te voorkomen in de regering dan machteloos toe te kijken in de oppositie?

Toen ik Youssef Kobo, die voor Brussels staatssecretaris Bianca Debaets werkt, ooit vroeg waarom hij voor CD&V heeft gekozen, antwoordde hij: "Ik ben een snotaap die zich afvraagt hoe we uit de loopgraven raken. Als niemand een duimbreed wil toegeven, komen we er niet. Daarom denk ik nu: enerzijds, anderzijds, we hebben een beetje van dit nodig en een beetje van dat. Wat mij bij CD&V aanspreekt, is de beroepsernst en de ijver van de mensen. Zelfs de kleinste dingen worden behandeld alsof het een staatszaak is. Er zitten weinig flierefluiters of haantjes-de-voorste. Mensen zijn integer en plichtsbewust, en volgen consequent hun lijn, alle maatregelen worden getoetst aan hun principes."

Fikse rehabilitatie

De CD&V torst in Vlaanderen, zeker in progressieve kringen, nog altijd een slecht imago. Christendemocraten zijn tsjeven en twijfelaars, machtspolitici en opportunisten. En dat zal allemaal wel. Toch verdient de partij bij de links-progressief aangelegde kiezer een fikse rehabilitatie. Het monster van de oude CVP-staat is dood en begraven, het paarse sprookjeshuwelijk was qua goed bestuur niet echt een voltreffer, en de nieuwe politieke breuklijn dwingt iedere partij - en elke kiezer - tot een glasheldere keuze.

Vijf partijen hebben die keuze gemaakt. Vlaams Belang en N-VA mikken op de kiezer die het nog altijd moeilijk heeft met diversiteit en de islam wantrouwt of expliciet afwijst. Groen, PVDA en CD&V nemen de realiteit als uitgangspunt en verwerpen krachtig elk discours van uitsluiting: Groen en PVDA trekken van leer tégen racisme, CD&V zal het veeleer opnemen vóór verbondenheid. De twee andere traditionele partijen, Open Vld en sp.a, zijn te wankelmoedig en onvoorspelbaar om voluit te kunnen vertrouwen. Als bij de sp.a de lijn van socioloog Mark Elchardus het haalt, zit de achterban van Bert Anciaux en Yasmine Kherbache met een probleem, en omgekeerd. Idem dito bij Open Vld: daar wordt de inclusieve lijn van Bart Somers bijlange niet door iedereen gevolgd, en is het dus maar de vraag welke koers die partij de komende jaren zal varen.

Stemadvies in de krant is niet meer van deze tijd, en elke politieke partij heeft evenveel recht op fundamentele achterdocht en genadeloze kritiek, maar toch: de linkse kiezer, die zich op de nieuwe politieke landkaart wil positioneren aan de kant van de inclusie en de openheid, mag een stem voor de christendemocraten niet langer uitsluiten. Want een mens is een mens. En die CD&V-hashtag #ikbenWIJ klinkt misschien melig - vandaag is die meligheid politieke moed 2.0.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234