Maandag 30/11/2020

'Liever hier sterven dan leven als slaven'

Toen Muammar Kadhafi vijf jaar geleden gelyncht werd, bemachtigde de jonge Mohammed zijn gouden pistool. 'Iedereen was zo blij.' Maar zijn ze dat nog steeds in een land waar jaarlijks oorlogen woeden, nu ook met IS?

Vraag in het Libische krijgersbastion Misrata naar het gouden pistool en men wijst zonder te knipperen de weg. Het gouden pistool, sinds vijf jaar de ultieme oorlogsbuit van deze stad - ja, dan moet je even aankloppen bij Mohammed.

In zijn tuinhuisje doet Mohammed al Bibi (22) open. De verlegen jongeman, die overdag in een telefoonwinkel werkt, is in Misrata een beroemdheid. Vijf jaar geleden, op een dag van ongekende hoop voor Libië, bemachtigde hij het pistool. Het gouden pistool van dictator Muammar Kadhafi.

Daar ligt-ie, ooit de favoriete mascotte van de alleenheerser, op een balk in het tuinhuisje. Het wapen, een Browning, blijkt onpraktisch zwaar in de hand te liggen. Op de kolf, boven het donkerhouten handvat, is het profiel van de Libische verzetsheld Omar al-Mukhtar afgebeeld in goud.

De inscriptie op de loop vermeldt de oorspronkelijke eigenaar: de 'Versterkte 32ste Brigade', beter bekend als de persoonlijke lijfwachten van Kadhafi.

Het gouden pistool is allang de glans verloren die het had toen een uitgelaten Mohammed er op 20 oktober 2011 mee gefotografeerd werd, hoog op de schouders van zijn juichende kameraden. 17 jaar oud was hij pas, zoals zoveel van zijn leeftijdsgenoten met school gestopt om te vechten in het verzet. Wat een dag was dat: Kadhafi vermoord op straat, Libië een land waar alles mogelijk leek. "Iedereen was zo blij."

Zijn ze tegenwoordig in Libië nog steeds blij met de val van Kadhafi? Mohammed, hangend op de kussens in zijn tuinhuisje, omringd door vrienden, is lang stil. "Ik weet het eigenlijk niet. We hebben hier sindsdien elk jaar oorlog."

Libië, vijf jaar na de dood van de dictator, is een land waar maar liefst drie regeringen met elkaar om de macht strijden. Een van de weinige oases van stabiliteit in dit land is Misrata, de havenstad waar Mohammed geboren is. Terwijl onduidelijk blijft wie in Libië de dienst uitmaakt, slagen de stammen uit Misrata erin om hun eigen gelederen gesloten te houden. Wie probeert op te rukken naar deze welvarende handelsplaats, krijgt te maken met eensgezind verzet.

Waar strijders uit Misrata in 2011 Kadhafi wisten te doden in het 270 kilometer oostelijker gelegen Sirte, staan ze daar deze zomer opnieuw aan de frontlijn: ditmaal om IS te bestrijden, dat eind april een belangrijke snelwegkruising onderweg naar Misrata innam en daarmee de inkomsten van de stad bedreigde.

Sinds maandag krijgen de strijders hulp van de VS. Nadat de internationale gemeenschap drie maanden lang slechts toekeek wat de lokale milities zelf bereikten tegen de terreurorganisatie, vonden afgelopen maandag de eerste Amerikaanse bombardementen plaats op IS-gebouwen in Sirte.

Deze militaire steun betekent voor Misrata internationale erkenning. Vorige maand leidde de zelfbewuste oorlogsvoering van deze stad juist nog tot bezorgdheid op het hoogste niveau. Ban Ki-Moon, secretaris-generaal van de VN, waarschuwde dat de 'huidige druk' op IS in Sirte een averechts effect kan hebben: verspreiding van de terroristen over geheel Noord-Afrika. De kritiek was een dreun in het gezicht van de gevechtstroepen uit Misrata, die zo eensgezind de wapens opnemen tegen IS.

"Wij hebben het ego van echte Arabieren", zegt Halim Shibani, arts uit Misrata. "Hier sterven, is beter voor mij en mijn familie, zelfs ook voor mijn vrouw, dan als slaven te leven. Dit is onze filosofie en ik hoop dat het nooit verandert."

Wie wil zien hoe de jaren van oorlog ingrijpen in Misrata, moet een kijkje nemen in de keuken van een organisatie met de veelzeggende naam 'Moeders van de Martelaren'. Op gammele butagasbranders, koken tientallen vrouwen hier dagelijks maaltijden voor de strijders in Sirte.

De vrouwen die hier koken, vrezen de dag dat IS in Sirte verslagen zal zijn. "We weten nog niet wat we na de oorlog moeten", zegt de 40-jarige Nuwara Ibrahim. "We koken hier graag. Het zal saai worden straks."

Je hoeft geen moeder van een martelaar te zijn om hier te koken, maar in de praktijk hebben de meeste vrouwen toch wel een dierbare verloren tijdens een van de vele oorlogen waarin Misrata de afgelopen jaren verzeild is geraakt: 2011, 2012, 2014, 2016.

Zelfs voor de mannen die nog leven, is alles anders na alle gevechten. Buiten de deur houden de strijders zich groot, maar thuis is dat afgelopen. "Als mijn broers thuiskomen, huilen ze 's nachts", zegt Nuwara. "Ze zijn zo opgewonden dat ze ook niet meer kunnen thuisblijven. Ze willen terug naar de oorlog."

"Mijn vriend die de auto van Kadhafi meekreeg, is onlangs gedood in Sirte", zegt Mohammed. Zelf vecht hij deze keer niet mee. "Ik moet er niet aan denken." Zijn tuinhuisje staat tegenover de villa van zijn ouders - ze houden een oogje in het zeil. Het gouden pistool van Kadhafi heeft zijn prijs. Want het was eigenlijk niet de bedoeling dat Mohammed, een slimme telg uit een rijke familie, nu achter de kassa staat in een belwinkel.

Hij zou gaan studeren, net als zijn oudere broers, die zich zoals meer jongeren in Misrata ontpoppen tot radicale moslims. Maar helaas, Mohammed kon de universiteit niet aan. "Na de oorlog heb ik daar de kracht niet meer voor. Daarom werk ik nu."

Vergiftigde kogels

Berucht zijn zijn 'Mohammed-ongelukken', waarbij de held van de stad weer eens een auto in de vernieling rijdt. Na één ongeluk moest hij in 2013 maandenlang revalideren, nota bene tussen de gewonde oorlogsstrijders. Besmuikt laat Mohammed op zijn telefoon een foto zien van het wrak waarin hij onlangs nog over de kop vloog.

"Niet alle ongelukken waren mijn schuld", zegt de jonge veteraan. Zijn vrienden schateren het uit. Ze geven de andere wapens door die Mohammed opraapte bij de auto van Kadhafi: zwarte, meer handzame pistolen. "Pas op, de kogels zijn vergiftigd" - vijf jaar na de dood van de dictator is de mythevorming in Libië nog niet uitgewerkt.

Regelmatig meldt zich bij zijn tuinhuisje iemand met interesse in het gouden pistool. Eentje bood zelfs omgerekend 100.000 euro. "Dat was een familielid van Kadhafi. Maar mijn vader vond het niet goed. Hij zei: dit gaat over de geschiedenis van ons land." En om het geld hoeft Mohammed het niet te doen: zijn familie bestaat al generaties lang uit goudsmeden in Misrata.

Mohammed kan zijn kostbare oorlogstrofee zonder problemen een avond laten slingeren in zijn houten tuinhuisje. "Ik heb veel vrienden. Trouwens, als iemand het pistool probeert af te pakken, vermoord ik hem. Dat is toch logisch, met al die wapens hier in huis?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234