Zaterdag 24/08/2019

'Liever een slim kind dan een domme volwassene'

Filmregisseur Tsai Ming-liang (50) is een van de speerpunten van de Taiwanese new wave maar hij is geboren en getogen in Maleisië. Zijn nieuwe film I Don't Want to Sleep Alone is de eerste die zich in zijn geboorteland afspeelt. De overheid stond met de censuurschaar klaar.

DOOR CHRISTOPHE VERBIEST

NANTES l Op zijn twintigste is Tsai Ming-liang naar Taiwan verkast, waar hij film en drama gestudeerd heeft. Na een carrière als auteur en regisseur in het theater en bij de televisie heeft hij vijftien jaar geleden de stap naar de cinema gezet. I Don't Want to Sleep Alone (de recensie is te lezen op www.demorgen.be) is het relaas van een merkwaardige liefdesdriehoek maar Tsai heeft ook oog voor de penibele omstandigheden van de migranten die naar Kuala Lumpur afzakken op zoek naar werk.

Er is niet alleen de nieuwe film. Tsai Ming-liang heeft van het Filmmuseum in Brussel deze maand een 'Carte Blanche' gekregen om zijn favoriete films te vertonen, zoals Vertigo van Hitchcok en Ikiru van Akira Kurosawa. Een gesprek in twee etappes, op het Festival des 3 Continents in Nantes en tijdens Tsais recente bezoek aan Brussel.

Hoe voelde het om na al die jaren terug te keren naar Maleisië en daar een film te draaien?

Tsai Ming-liang: "Ik ben opgegroeid in een open atmosfeer, een omgeving waar veel nationaliteiten naast elkaar wonen. Je vond er zowel boeddhistische tempels als moskees. Dus ik ben nooit bang geweest voor het vreemde. Maar dat was het Maleisië van de jaren vijftig en zestig, daarna is de sfeer er veel drukkender geworden en is de openheid verdwenen. Ik was zeker niet bang om met Maleisiërs te werken maar ik vroeg me vooraf af of het land zou passen bij mijn cinema. Maar nu besef ik dat het een ongegronde vrees is geweest. Ik ben vaak aangenaam verrast. Neem nu het moment waarop Norman Atun (een Maleisische acteur, ChrV.) zijn sarong omdoet: het is een simpel gebaar maar ik was er diep door ontroerd, en ik zou het zelf nooit bedacht hebben.

"Een ander probleem was de overheid: ze wil alles zeer strikt controleren en ik had niet gedacht dat ze me de kans zouden geven er een film te maken. I Don't Want to Sleep Alone is per slot van rekening een ode aan de vrijheid - een vrijheid die ik dertig jaar geleden in Maleisië miste, waardoor ik naar Taiwan ben geëmigreerd. Ik voel me als een zalm die terug de rivier op zwemt."

Hoe is de film in Maleisië ontvangen?

"Mijn vroegere films zijn er nooit uitgebracht. Ofwel zijn ze door de overheid verboden, ofwel waren de bioscoopuitbaters niet geïnteresseerd. Ik was eerst ook niet van plan om I Don't Want to Sleep Alone uit te brengen in Maleisië, maar dat was een vergissing. Ik denk dat ik de Maleisiërs iets over hun land te vertellen heb. Dus heb ik de film aan de censuurcommissie voorgelegd, die hem prompt verboden heeft. De reden was ronduit belachelijk, ik hing een te lelijk beeld op van het land. (schatert) Te veel migranten in de straten, te veel afval op straat, de rookplaag die het land soms teistert... Je moet weten, de overheid heeft in 2007 extra haar best gedaan om Maleisië in het buitenland te promoten, maar mijn film spoorde niet met dat beleid. Journalisten en bloggers hebben de overheid zwaar onder vuur genomen en die heeft haar staart ingetrokken, een precedent, want de Maleisiërs zijn het zo gewend dat films verboden worden dat ze er zich zonder morren bij neerleggen.

"I Don't Want to Sleep Alone is opnieuw geëvalueerd en als ik vijf scènes zou verwijderen, mocht hij toch verschijnen. Ze hadden problemen met de passage waarin het personage van Atun dat van Lee Kang-sheng helpt bij het plassen en zijn lichaam wast, en als twee personages elkaar kussen tijdens de rookplaag. De overheid had natuurlijk gehoopt dat ik die coupures niet zou aanvaarden, dus was ze hooglijk verbaasd dat ik hun wensen ingewilligd heb. Het was niet eens een lastige beslissing, het belangrijkste was voor mij dat er een dialoog mogelijk was tussen de Maleisische bevolking en de film. Neem nu de rookplaag die Kuala Lumpur elk jaar een tijdje in een mist onderdompelt, al twintig jaar lang. Dat is nog nooit in een film te zien geweest omdat iedereen dacht dat het niet mocht, maar de overheid heeft nooit een verbod uitgevaardigd. Dat is er pas gekomen na mijn film. Maar het is wel een teken van de zware zelfcensuur van de Maleisische kunstenaars."

Had de film zich ook kunnen afspelen in pakweg Thailand of Singapore? Of heeft hij iets onmiskenbaar Maleisisch?

"Niet toevallig zit er in mijn 'Carte Blanche' Angst Essen Seele auf van Rainer Werner Fassbinder, ook een film over migranten en armoede. Ik denk dat het een universeel thema is. Maar Fassbinder spreekt meer over de gevoelens van zijn personages, minder over hun levensomstandigheden. Ik denk dat migranten over de hele wereld ongelukkig zijn: ze verlaten hun vertrouwde kooi om in een andere kooi terecht te komen."

Maar u bent ook een migrant; bent u dan ook ongelukkig?

"Met de jaren voel ik me gelukkiger en worden de ongelukkige periodes schaarser, omdat ik me minder ingeklemd voel door mijn omgeving. Ik ben als filmmaker tegenwoordig ook vrijer, omdat ik makkelijker het geld kan vinden voor mijn films. Ik ben lang niet zo rijk als een Hollywoodregisseur, en dat is goed, zo wek ik geen afgunst op."

De hoofdpersonages van al uw films zijn op zoek naar liefde, of minstens geborgenheid. Maar I Don't Want to Sleep Alone bevat, zoals een collega opmerkte, meer liefde dan al uw vorige films samen. Wat is er veranderd?

"Ik heb me lang afgevraagd wat liefde betekent maar nu besef ik dat het draait om eenvoudige handelingen, zoals wanneer Norman Atun Lee Kang-sheng helpt bij het wassen. Het lijkt weinig, maar ik denk dat zorg dragen voor anderen en weten dat iemand anders voor jou zorgt, de essentie van het bestaan is. Ik denk dat je al wat ouder moet zijn om dat te beseffen: jongeren zijn voortdurend op zoek, zonder dat ze tot rust kunnen komen. Mijn vorige film The Wayward Cloud was een eindpunt, ik zat toen nog vol woede en onvrede. I Don't Want to Sleep Alone is een nieuw begin: in plaats van voortdurend een doel na te hollen laat ik me verrassen door wat me overkomt. Een zalig gevoel, dat hopelijk ook tastbaar is in de film. Maar mijn ultieme droom is dat ik weer de eenvoud van een kind terugvindt. Liever een slim kind dan een domme volwassene." (schatert)

I Don't Want to Sleep Alone loopt in Brussel, Gent en Antwerpen. De Carte Blanche van Tsai Ming-liang is nog tot het einde van de maand te zien in het Filmmuseum (Bis) in Brussel. Info: www.filmarchief.be.

De Maleisische censuur heeft mijn film prompt verboden. Ik hing een te lelijk beeld op van het land. Belachelijk

Ik denk dat migranten over de hele wereld ongelukkig zijn: ze verlaten hun vertrouwde kooi om in een andere kooi terecht te komen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden