Vrijdag 06/12/2019

Liever een Pieter en Herman De Coninckplein

Beeld UNKNOWN

Cultureel Antwerpen vraagt een Herman De Coninckplein. Dat kan prima zonder puberaal polariseren, redeneert Kevin Absillis. Hij is docent moderne Nederlandse letterkunde en algemene literatuurwetenschap aan de Universiteit Antwerpen.

Het voorstel van de literaire vereniging Behoud de Begeerte om in Antwerpen een straat of plein naar de dichter Herman De Coninck (1944-1997) te noemen verdient zonder meer alle steun. Toch dreigt het initiatief bij voorbaat uit te lopen op een gemiste kans.

Behoud de Begeerte wil geen nieuwe, nog te bereiken plek met de naam van Herman De Coninck opluisteren, maar suggereert om het huidige Pieter De Coninckplein (volksmondig 't Koningspleintje) om te toveren tot het Herman De Coninckplein. Realiteitszin genoeg: de wijziging zal de postbode vast niet in verlegenheid brengen! Vervolgens slaat deze realiteitszin echter door. Pieter zou namelijk maar "een romanfiguur" zijn, "een verzinsel, nauwelijks op historische feiten gebaseerd". Herman daarentegen heet "een vooraanstaande en tot op de dag van vandaag invloedrijke dichter". Op de tweede kwalificatie valt weinig af te dingen, op de eerste des te meer.

Het klopt dat de heldenrol die Hendrik Conscience Pieter De Coninck in 1838 in 'De leeuw van Vlaenderen' toeschreef, afwijkt van de betrouwbare gegevens. Maar een argument is dat niet. Sterker, het is de ironie voorbij dat een literaire organisatie oordeelt dat "fictie" het hoort af te leggen tegen de werkelijkheid. Conform hun credo hadden de initiatiefnemers de huidige naam van het pleintje beter herkend als een eerbetoon aan de kracht van de verbeelding. Als de weinig opmerkelijke historische figuur Pieter De Coninck kon uitgroeien tot een machtige collectieve herinnering, dan is het inderdaad niet dankzij de fletse feiten maar dankzij het vernuft van Conscience en de vertellers die zijn 'Leeuw van Vlaenderen' van generatie op generatie hebben overgedragen.

Natuurlijk valt het niet zo moeilijk te begrijpen waarom sommigen vandaag de erfenis van Conscience liever verdringen. De overtuiging leeft dat de schrijver aan de wieg stond van Vlaamse bekrompenheid en vreemdelingenhaat, dat hij zijn lezers opzadelde met een hardnekkkige argwaan voor de Verlichting en een stuitend gebrek aan goede smaak. Dit is echter een door vooringenomen publicisten gevoede karikatuur die ons blind maakt voor de soms scherpzinnige cultuurkritiek die in Consciences romans zit vervat en de oneindig meer genuanceerde houding die de auteur innam ten aanzien van de moderniteit. Nog ergerlijker is het dat we intussen over het hoofd zien dat Conscience op een interessante manier nadacht over hoe je in een multiculturele staat gemeenschappen dichter bij elkaar kunt brengen.

Kortom, het is helemaal niet nodig om de Brugse wever die in 1302 de Fransen een pandoering gaf, uit te leveren aan de Wever die weldra burgemeester van Antwerpen zal zijn. Met evenveel recht mag de culturele wereld Consciences erfenis opeisen en in stelling brengen tegen het Vlaams-nationalisme dat vandaag succesvol is. Het voorstel van Behoud de Begeerte doet de pers nu al likkebaarden bij het nakende conflict tussen de 'elite' en de Nieuw-Vlaamse burgemeester. Maar wie heeft vandaag nog behoefte aan dit soort polarisering? In de huidige omstandigheden dreigt alvast verder legitimiteitsverlies voor het artistieke en intellectuele spreken in de publieke ruimte. Het zal weer maar eens worden geassocieerd met een zogenaamd kleine kaste van op het volk neerkijkende en unisono denkende kwasten. Die associatie is onverdiend, maar het wordt helaas almaar moeilijker om uit te leggen waarom.

Uiteraard stuurt niet alleen het culturele veld aan op polarisering. Welaan dan: dat het veld zich voortaan het meest volwassen moge gedragen en maar weer eens uitpakt met een frisse strategie om zich te verzetten tegen wat het onwelgevallig acht. Het lijkt bijvoorbeeld tijd voor een bezielde poging om de intrigerende fictie getiteld "Vlaamse natie" te ontfutselen aan wie die fictie nu gebruikt als louter geschenkpapier.

De hulde die Behoud de Begeerte plant dient zich meteen aan als een geknipte gelegenheid. Het Antwerpse volksplein voor de openbare bibliotheek zou Herman De Coninck namelijk zeker eer aandoen. (Het siert de initiatiefnemers in ieder geval dat ze de dichter niet willen opsluiten in de wijk Zurenborg door pakweg de Cogels-Osylei te herdopen.) Het eerste voorstel hoeft dus niet de prullenmand in, maar de naamsvervanging moet worden bijgestuurd tot een naamsuitbreiding: het Pieter en Herman De Coninckplein. Een niet al te serieus te nemen geste die fictie en non-fictie samenbrengt en de erfenis van de man die zijn volk leerde lezen verzoent met die van de man die zijn volk poëzie leerde lezen. En breid meteen ook het literaire motto uit tot staak het gestook, verschalk het verwachte en, voor alles, behoud de begeerte.

 
Het is helemaal niet nodig om de Brugse wever die in 1302 de Fransen een pandoering gaf, uit te leveren aan de Wever die weldra burgemeester van Antwerpen zal zijn
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234