Zaterdag 18/01/2020

Portret

Liesbeth Homans bokst boven haar gewicht

Beeld Jelle Vermeersch

Er is binnen de N-VA in nogal wat vuistjes gelachen na het ongelukkige optreden van Liesbeth Homans (43) op de Nacht van de Televisiesterren. De Margareth Thatcher van Wilrijk heeft de voorbije jaren vijanden gemaakt binnen haar partij. Zelfs de relatie met mentor Bart De Wever lijkt bekoeld.

"Er wordt stevig gedronken in de politiek", verklaarde Bart De Wever in de eerste uitzending van het Eén-programma Over eten. Enkele dagen later leek uitgerekend zijn eigen poulain dat statement te bevestigen. Liesbeth Homans had in de coulissen van de Nacht van de Vlaamse Televisiesterren wat ontspanning gezocht en maakte daarna tijdens haar speech geen goede beurt.

De Wever moet zich in zijn Cola Zero hebben verslikt bij het bekijken van het gretig gedeelde filmpje, maar behield zijn cool tijdens een reactie in Terzake. "Het was inderdaad een verward optreden. Ik weet niet precies wat er gebeurd is, maar ik zal er met mevrouw Homans wel eens over spreken."

Vooral die 'mevrouw Homans' valt op. De Wever en Homans zijn oude studievrienden. Twee decennia lang waren ze twee handen op één buik. Onder zijn vleugels raasde Homans naar de top. In dik tien jaar tijd klom ze op van parlementair medewerkster tot parlementslid, fractieleidster, Antwerps schepen, OCMW-voorzitter en Vlaams viceminister-president.

In de roemruchte uitzending die Paul Jambers maakte van de eclatante verkiezingsoverwinning in 2014, viel op hoe De Wever ontdooide toen Homans binnenkwam. 'Ons Liesbeth' of 'Bethje', noemde hij haar. Homans' verkiezingsresultaat leek hem meer te plezieren dan zijn eigen monsterscore.

Maar intussen is 'Bethje' een machtige vrouw in Brussel. En is ze 'mevrouw Homans' geworden. Verschillende bronnen binnen de partij bevestigen dat de relatie tussen de twee flink bekoeld is. "Ze gaan zakelijk en afstandelijk met elkaar om", zegt een N-VA-zwaargewicht. "Wat er is misgelopen, weten we niet. Maar iedereen kan zien dat er een haar in de boter zit. En dat zal met haar recente uitschuiver niet verbeteren."

De Wever weigert elk commentaar, Homans minimaliseert. "We hebben gewoon wat minder contact. Ik zit in Brussel, Bart in Antwerpen. Vroeger vond men dat we te dikke vriendjes waren en kwamen er allerlei insinuaties. Nu we wat afstand hebben genomen, is het wéér niet goed. Bart wil me de kans geven om te bewijzen dat ik het ook alleen kan. En ik wil die kans grijpen."

Beeld © BAS BOGAERTS

Vrouwonvriendelijk?

Als rechterhand van De Wever vergaarde Homans een enorme populariteit. Met meer dan 160.000 voorkeurstemmen troefde ze bij de verkiezingen in 2014 uittredend minister-president Kris Peeters af.

Haar soms forse uitspraken gaan er als zoete koek in bij de basis. Maar binnen de partij oogt het plaatje anders. Jaren geleden fluisterden

N-VA-toppers al dat ze 'met haar manier van politiek bedrijven' niet veel vrienden zou overhouden. Vandaag heeft een flink kladje partijgenoten weinig positiefs over haar te vertellen. 'Eigengereid', 'meedogenloos' en 'moeilijk om mee samen te werken', luidt het oordeel. Dat Homans in twee jaar ministerschap al aan haar derde woordvoerder zit, doet de wenkbrauwen fronsen.

Ook de verhalen over partijgenotes die voor haar moesten wijken, zijn legio. Het is een publiek geheim dat Zuhal Demir voor Homans naar Genk uitweek. Homans wilde haar in 2012 niet op dezelfde lijst hebben. De ambitieuze Demir kwam op de districtslijst terecht en trok haar conclusies. In het verre Limburg was de concentratie aan topvrouwen binnen de partij heel wat dunner.

Een clash tussen twee ego's? Er lijkt meer aan de hand. Toen Homans in 2010 fractieleidster in de Senaat werd, was Valerie Van Peel fractiesecretaris. Dat ging goed, tot bleek dat Van Peel bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 op de lijst zou staan in Kapellen. Homans bedankte haar meteen voor bewezen diensten, hoewel Van Peel zwanger was. De partij zocht voor haar een oplossing in de provincie.

Meerdere bronnen bevestigen dat dat laatste incident Homans intern erg kwalijk werd genomen. Demir en Van Peel ontkennen de verhalen niet, maar willen liever niet reageren. Homans reageert schouderophalend. "Ik zal onderweg wel wat vijanden hebben gemaakt, maar vrouwen zijn altijd harder voor elkaar. Zeker bij de lijstvorming. Maar ik maak die lijsten niet, hè. En ik ben echt wel voor meer sterke vrouwen in de partij. Dan hoef ik die rol tenminste niet alleen te spelen."

Matthias Diependaele, die als fractieleider in het Vlaams Parlement "uitstekend met Liesbeth samenwerkt", sust. "Die wrijvingen bij de lijstvorming heb je bij alle partijen. Bij ons valt dat allemaal nog mee, omdat we elke keer groeien."

"Liesbeth is gewoon een vrouw met karakter", zegt een federale topper. "Ze heeft veel mannelijke eigenschappen en stelt zich heel beschermend op als het om haar eigen positie gaat. Maar kun je haar dat kwalijk nemen? Ze heeft in het leven altijd moeten vechten."

De moeilijke weg

Homans groeide op in een sociale woonwijk in Wilrijk. Vader verliet het pand toen ze 11 jaar was, moeder werkte hard om de drie dochters te laten studeren. "We hadden het niet breed, maar we kregen veel liefde van ons mama", zei ze daarover in interviews. "Als ik iets wilde, moest ik ervoor werken."

Vanaf het middelbaar ging ze op woensdagmiddag schoonmaken in een muziekwinkel. Later werkte ze bij Delhaize: de kassa, schappen vullen, bakkerij, beenhouwerij... Ze leek voorbestemd voor een bloeiende carrière in de supermarkt aan de troosteloze Boomsesteenweg. Maar 'de rebel in haar' opteerde voor de moeilijke weg: universitaire studies. "Ik wilde laten zien wat ik kon", zei ze in Het Laatste Nieuws, vlak nadat ze schepen was geworden in Antwerpen. "Ik studeerde en werkte fulltime om mijn kot te kunnen betalen. Meestal nam ik de late shifts in de Delhaize, die betaalden beter. Ik heb keihard geknokt voor dat diploma."

Dat ze vanuit de achterbuurten is opgeklommen tot de salons van de macht, wekt in de Wetstraat bewondering op. Zelf vindt ze dat niet zo'n issue. Ze wil geen voorbeeldfiguur zijn. Maar ze erkent dat haar afkomst haar getekend heeft. "Misschien is het omdat ik altijd hard heb moeten vechten dat ik dat nog doe op momenten dat het niet nodig is", verklaarde ze in diezelfde periode in De Tijd. "Ik heb geleerd dat je de dingen niet in je schoot geworpen krijgt. En dat je je ook niet te snel bij je lot mag neerleggen."

Die visie trok ze door in haar beleid als Antwerps schepen van Wonen, Diversiteit en Sociale Zaken. Voor wat, hoort wat, werd het devies. Ze verhoogde het inschrijvingsgeld voor nieuwkomers aan het vreemdelingenloket van 17 naar 250 euro. Ze koppelde taalcursussen aan het toekennen van een sociale woning. Ze weigerde aidsremmers aan illegalen en dringende medische hulp aan uitgeprocedeerde zwangere vrouwen. En ze liet de sociale mediaprofielen van leefloners natrekken om fraudeurs te ontmaskeren. Kondigden de sociale middenveldorganisaties een betoging aan tegen haar besparingsbeleid? Dan opperde Homans dat betogen de snelste weg was om hun subsidies in te trekken.

Haar achterban applaudisseerde, de oppositie kwam schuim tekort en bedacht haar met het koosnaampje 'Thatcher aan de Schelde'. Homans was onvermurwbaar.

"Ik verdenk haar ervan dat ze dat harde imago cultiveert", zegt sp.a'er Johan Peeters, die twee jaar oppositie tegen haar voerde in de OCWM-raad. "Ze was uiterst autoritair en snoerde ons voortdurend de mond. Ik ben vlak bij haar in de buurt opgegroeid, maar zij lijkt te vergeten van waar ze komt. Ze toont heel weinig affiniteit met kansarmen. Nooit kwam ze naar de OCMW-comités waar ze de klanten van het OCMW kon ontmoeten. Ze hamerde alleen maar op de zelfredzaamheid van die mensen."

Homans vindt al jaren dat de oppositie een asociale karikatuur van haar maakt en dat is niet geheel ten onrechte. In haar meerjarenbegroting van september 2013 creëerde ze 1.500 nieuwe serviceflats, zette ze in op leefbare sociale woningen en trok ze meer geld uit voor het OCMW (+15 miljoen euro), de budgetbijstand (+4 miljoen euro) en het lokaal sociaal beleid (+4,5 miljoen euro).

"Mijn beleid is socialer dan het vorige", zei ze dat jaar in Gazet van Antwerpen. "Ik wil dat het geld terechtkomt bij mensen die het écht nodig hebben. De groep die uit de pot van de sociale zekerheid eet, wordt almaar groter. En de groep die de pot spijst, wordt almaar kleiner. Daardoor komt er steeds minder geld terecht bij de mensen die het nodig hebben. Dát is asociaal."

Olifantenvel met gaten

Met haar olifantenvel lijkt Homans gemaakt voor de toppolitiek. Ze is het type dat opleeft bij conflicten. Kritiek geeft haar extra drive. "Hoe meer ze op mijn kap zitten, hoe meer ik het gevoel krijg dat ik goed bezig ben", zei ze in datzelfde interview in GVA.

Ze schetste een conversatie met een bezorgde De Wever die kwam polsen of ze haar eerste Antwerpse gemeenteraad wel zou overleven. "'Gaat het?', vroeg hij bezorgd. 'Ja, waarom niet?', antwoordde ik. Mijn humeur was opperbest en dat begreep hij niet. 'Jamaar, al die vragen voor u, zie je dat wel zitten?' Natuurlijk zag ik dat zitten. Ik bereid alles heel grondig voor. Ik wil kunnen anticiperen op elke mogelijke kritiek. Maar als ik dat eenmaal heb gedaan, denk ik: laat maar komen."

Maar in de olifantenhuid zitten gaten. Homans is allergisch voor toespelingen op haar uiterlijk. Journalisten die haar daar op pakken, krijgen weleens een boos sms'je. In De Standaard bekende ze twee jaar geleden dat ze als kind werd gepest. "Ik ben geboren met een lui oog: rechteroog, linkerbroekzak, zeg maar: keischeel. Ik ben daar vreselijk om gepest. Ik had zo'n zeeroverslapje. Tot mijn 16de heb ik geld bijeengespaard. Ik had de keuze tussen een brommer of een oogoperatie. Ik heb voor mijn oog gekozen. Ik ben altijd hypergevoelig gebleven voor pestgedrag."

Homans heeft ook sterk het gevoel dat ze zich als vrouw in de politiek harder moet bewijzen dan de doorsnee man. "Van een vrouw gelooft niemand dat ze op eigen kracht aan de top geraakt", zegt ze aan de telefoon. "Ofwel ben je net iets té 'bevriend' met een politicus, ofwel zul je wel iemand goed kennen. Er hangt altijd zo'n sfeertje van: 'hoor haar kwetteren'. Gelukkig valt dat weg als je hebt bewezen dat er niet met je wordt gesold. Maar dan ben je weer een feeks of een bitch. Ach, ik ben iemand van voor- en tegenstanders: you love me or you hate me. Het heeft me geen windeieren gelegd bij de verkiezingen. Laat ze maar focussen op mijn karakter of mijn jurk die al dan niet te kort is. Ik hou me wel bezig met inhoud."

Vranke muile

Als minister trekt Homans de lijn van haar Antwerps schepenambt door. Met min of meer dezelfde bevoegdheden en dezelfde weerbaarheid. Ze mist zelden een parlementaire zitting. De strijd in de arena lijkt haar te plezieren, maar haar vastberadenheid neigt voor haar tegenstanders meer naar koppigheid.

"Ze verdraagt nauwelijks inspraak", zegt CD&V-parlementslid Sonja Claes, die in de commissie Sociale Economie vaak met haar clasht. "Bij discussies binnen de meerderheid is het de gewoonte om achter de schermen de violen te stemmen. Homans wil niet weten van zo'n meerderheidsoverleg. Eén keer moest ze wel, nadat de Raad van State haar Maatwerkdecreet had geschorst. Dat decreet was een aanfluiting. Ze beseft onvoldoende dat er een hele groep mensen is die niet meekan in onze reguliere economie en aangepast werk nodig heeft. Zelfs N-VA-parlementsleden zeiden me toen dat ik moest doorgaan, omdat je zo niet met mensen omgaat."

Homans zegt dat ze wél meerderheidsoverleg houdt. "Zelfs met de oppositie houd ik inspraakmomenten, want ook zij kunnen nuttige zaken aanbrengen. Maar ik doe het alleen als dat nodig is. Ik heb acht bevoegdheden, ik kan moeilijk elke week voor elk van die bevoegheden apart met CD&V overleggen."

Bart Caron, Vlaams parlementslid voor Groen, volgt Homans in de commissie Binnenlands Bestuur. Hij kent haar al van toen ze nog op het kabinet van VU-minister Paul Van Grembergen werkte, waar hij kabinetschef was. "Ze viel niet op met revolutionaire ideeën, maar wel met haar vranke muile. Ik had nooit een minister in haar gezien." Ook Caron typeert Homans als autoritair en koppig. "Je mag haar bestoken met argumenten, ze gaat onverstoorbaar door. Ze beheerst de materie te weinig voor een diepgaand debat. Dat ze boven haar gewicht bokst, is nog zacht uitgedrukt. Zonder haar grote stemmenaantal zou ze al lang aan de kant zijn geschoven."

Dat laatste lijkt nogal voorbarig, aangezien Homans als minister voorlopig op weinig grove fouten te betrappen is. Maar intern wordt toegegeven dat ze in de regering een beetje aan haar lot wordt overgelaten en nog weinig steun krijgt van het partij-apparaat.

Ook Sonja Claes heeft dat in de gaten: "Ik merk dat ze krediet verliest bij haar eigen fractie. Als ze in het parlement tussenkomt, moet je maar eens naar de mimiek van haar partijleden kijken. Die gezichten spreken boekdelen."

Diependaele ontkent met klem. "Liesbeth overlegt veel met de partij. Ze is heel aanspreekbaar. Haar visie en beleid worden gedragen door onze hele fractie."

Ook collega-minister Ben Weyts springt haar bij. "Liesbeth is een alleenstaande moeder, maar ze werkt keihard. Je kunt altijd op haar rekenen. In commissies komt ze soms cassant uit de hoek, maar ze kan ook veel incasseren. Ik begrijp dat haar tegenstanders haar niet lusten. Liesbeth is iemand met een uitgesproken mening, die zich volop smijt in het debat. Als je dingen wilt veranderen, moét je soms rechtdoor gaan."

Dat ondervond CD&V-voorzitter Wouter Beke vorig weekend nog. Homans kreeg het op de heupen van al wie de schuld voor de radicalisering van jongeren bij de overheid legt. "Het middenveld, de linkse partijen en CD&V blijven maar zeggen dat er altijd en overal racisme en discriminatie in het spel is. Zo moedigen ze de mensen met een migratieachtergrond aan om in hun zetel te blijven zitten." Het leidde tot een relletje met Beke dat een vervolg kreeg in De zevende dag.

Prikkelbaar

Toch vinden veel waarnemers dat Homans na een sterke start als minister wat naar de achtergrond is verzeild. Zelfs in de partijtop vindt men dat de Vlaamse regering bleek acteert en dat er weinig is om mee uit te pakken. CD&V heeft de topbevoegdheden in handen, waardoor de aandacht bij N-VA noodgedwongen naar het federale gaat. Ook Homans lijdt daar mee onder.

"Ze heeft zich als politica snel op de kaart gezet", vindt de Gentse politoloog Carl Devos. "Binnenkomen als protegé van De Wever is geen cadeau. Maar ze deed bestuurservaring op in Antwerpen en wierp zich voor de verkiezingen op als een geloofwaardige kandidaat-minister-president. Het voorbije jaar is het wat stil geworden rond haar. Na de aanslagen in Brussel zou je verwachten dat ze als minister van Inburgering vaak in de media zou zitten. Maar buiten haar discussie met Wouter Beke - die haar in De zevende dag overklaste - zien we haar nauwelijks.

"De federale ploeg met Jambon, Francken en Van Overtveldt hangt goed aaneen. In de Vlaamse regering zit iedereen meer op z'n eiland. Bourgeois zit vaak in het buitenland en pakt de zaken niet echt in handen. Dan zou je van zijn vice en de topvrouw van de partij wat leiderschap verwachten. Maar dat gebeurt te weinig."

Voor haar uitschuiver op de Televisiesterren wordt er her en der clementie getoond. Toch denkt Devos dat het geen toeval is dat het haar net nu overkwam. "Het is typisch dat zoiets gebeurt als je al niet lekker in je vel zit. Dat gemor van partijgenoten en de kritiek binnen de meerderheid is veelbetekend. Als je voelt dat je sterk bent, gun je de anderen iets. Maar als je niet goed in de media zit en niet genoeg weegt, dan ben je prikkelbaar en zie je overal concurrentie en aanvallen. Als Homans de volgende minister-president wil worden, is het tijd om wakker te worden. Zeker nu haar relatie met De Wever bekoeld is."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234