Zondag 18/04/2021

'Liégeois: briljant magistraat, maar voor alles een dictator'

De Antwerpse procureur-generaal gaat al enkele jaren door het leven met de overtuiging dat er een wereldwijde samenzwering aan de gang is tegen de goede werking van justitie. Of anders gesteld: tegen hem. Yves Liégeois, magistraat met zonnebloem.

Tot midden jaren negentig kende het Antwerpse parket een wekelijkse verkiezing van grootste dommekloot. De namen van de slachtoffers werden gerangschikt in een hitparade die was gebaseerd op een puntensysteem van een eenmansjury: Yves Liégeois, toen nog advocaat-generaal. "Hij was in die tijd verantwoordelijk voor het visum, het goedkeuren van alle ontwerp-requisitoiren", zegt een toenmalige collega. Alle substituten moesten hun teksten door hem laten nalezen, hij haalde er de fouten uit. Zowel juridische als taalfouten. Hij ging bijzonder zorgvuldig te werk en stak veel tijd in zijn hitparade.

"Er waren jonge parketmagistraten die kapot gingen van de stress, die omwille van hem de magistratuur snel weer hebben verlaten. Hij hanteerde een puntensysteem per foutencategorie. Het eindresultaat, met rangschikking, werd geafficheerd in zijn kantoor, zichtbaar voor iedereen. De toenmalige Antwerpse procureur Werner Van Walle is toen met hem gaan praten. Dat hij daarmee moest stoppen, dat het zo niet verder kon. Hij wou eerst niet. Hij vond dat men hem tegenwerkte in zijn pogingen het Openbaar Ministerie beter te doen functioneren."

Sinds hij in 2007 de minzame Christine Dekkers opvolgde als procureur-generaal in Antwerpen lijkt Yves Liégeois (60) er niet empathischer op te zijn geworden. We trachtten hem deze week zelf te spreken te krijgen, maar stoten op Ben Zajtman, de woordvoerder van het parket-generaal. Hij heeft heldere instructies meegekregen van zijn baas. "Ingaan op uw verzoek zou onvermijdelijk schade toebrengen aan de positie van de procureur-generaal, het lijkt ons daarom niet zo'n goed idee om hier aan mee te werken."

Waarvan akte.

War on media

Een keer per jaar laat de procureur-generaal in zijn mercuriale zijn licht schijnen over de toestand van het land. Vorig jaar had hij het gemunt op de politiek. "Een als een kanker groeiend gevaar voor ongebreidelde en niet meer te stuiten onbeheersbaarheid waarin deze democratie gezogen wordt en dat het gevolg is van politiek ondoordacht handelen en dus van wanbeleid vertaald in wetteksten." Onze politici, zo betoogde hij, zijn zo onbekwaam dat ze een bedreiging vormen voor de democratie: "Kunnen de verantwoordelijke politieke partijen toelaten dat we gewoon verder afstevenen op een EDE, nieuwe term die ik vandaag lanceer, namelijk een end of democracy event, of kunnen we straks toch zeggen: Change? Yes we can!"

In zijn nieuwe mercuriale waarschuwde Liégeois maandag voor een nog groter gevaar, de media. Of liever: perslekken. "Dergelijke werkwijze mag gerust vergeleken worden met een soort corruptie of omkoping, en het zou de moeite lonen om dit als een nieuw misdrijf in het strafwetboek te omschrijven en in te voegen."

Twee dagen eerder was bekend geraakt dat de al bijna een jaar woedende diamantoorlog onder Antwerpse magistraten is geëscaleerd tot bij het Hof van Cassatie. Substituut Peter Van Calster beticht Yves Liégeois ervan zijn onderzoek naar een miljoenenfraude in het dossier HSBC te hebben gedwarsboomd met onwettige tussenkomsten en valse stukken. Van Calster vormde jarenlang samen met de gedetacheerde belastingambtenaren Gerda Vervecken en Patrick De Coninck een antifraudesysteem dat impressionante resultaten neerzette. Alleen al de fraudezaken rond de bedrijven Massive en Henco leverden de overheid 82 en 100 miljoen euro op. Op 9 september 2010 kwam Van Calster in het bezit van een cd-rom die liet zien dat honderden Antwerpse diamantairs een geheime rekening hebben bij het Zwitserse filiaal van HSBC. Terwijl het antifraudeteam zich op het onderzoek stortte, belegde Liégeois negen dagen later een vergadering met advocaten Raf Verstraeten en Axel Haelterman. Zij behartigen de belangen van het Antwerp World Diamond Center en stuurden aan op een minnelijke schikking. De bevoegde parketmagistraat wilde speuren, zijn baas wilde schikken. Een oorlog barstte los.

Op 5 januari 2012 liet Liégeois een huiszoeking verrichten in de kantoren van Van Calster, Vervecken, De Coninck en enkele bij het onderzoek betrokken speurders. Liégeois meende op die manier bewijzen in handen krijgen die zijn vermoedens over 'procedurefouten' zouden moeten staven. Na bijna een vol jaar zoeken is nog geen begin van procedurefout begonnen, maar Liégeois zet koppig door en de mensen rondom hem lijkt het te ontbreken aan moed om hardop te zeggen wat ze denken.

Intussen zag Vervecken haar mandaat bij het parket, na een negatief advies van Liégeois, niet meer verlengd en hield De Coninck de eer aan zichzelf. Het HSBC-onderzoek ligt al maanden stil, Liégeois opende inmiddels drie onderzoeken tegen Van Calster, onder meer uit hoofde van "schending van het beroepsgeheim". Die zou namelijk hebben gepraat met... een journalist. Van Calster werd in twee van de drie dossiers volledig witgewassen.

Het beeld dat blijft hangen, is dat van een Antwerps parket dat fraudeurs vrij spel geeft, fraudejagers die worden weggepest en een procureur die dit de ideale context vindt om van het opsporen van perslekken de allergrootste prioriteit te maken en de wetgever te vragen de wet op het journalistieke bronnengeheim te herzien.

Socialist en organist

Toen Yves Liégeois in 1980 aan de slag ging als stagiair bij het parket in Turnhout, had elke magistraat in dit land nog een uitgesproken politieke kleur. Bij hem was die uitgesproken rood. Tegenwoordig wordt hij eerder gezien als een CD&V-gekleurde magistraat, maar dat komt enkel door zijn passie. Yves Liégeois is organist. Zijn allergrootste genot beleeft hij aan het orgel in een abdij. Hij kan er zich af en toe een hele zaterdagnamiddag uitleven.

Een collega: "Op een dag kwam hem ter ore dat er in de Antwerpse gevangenis in de Begijnenstraat een kapel was met een uit 1855 daterend kerkorgel. Hij was verbijsterd te vernemen dat dat orgel al in een eeuwigheid niet meer was gebruikt, dat het instrument daar stond te verkommeren. Hij kon er niet bij dat er niemand in de gevangenis op het orgel kwamen spelen. 'In dat geval', zei hij, 'neem ik het mee.' Hij is naar de Regie der Gebouwen gestapt en heeft het orgel laten uitbreken. Hij heeft zijn eigen huis verbouwd rondom dat orgel. Daar kwam heel wat bij kijken, want zo'n orgel wordt gebouwd in functie van de bijbehorende ruimte. Hij heeft dus de gevangeniskapel min of meer moeten nabouwen, maar dat schijnt aardig te zijn gelukt. Na de verbouwing liep hij rond met een setje foto's van zijn verbouwing en zijn orgel."

De procureur-generaal heeft nog zo'n onalledaags kantje: de zonnebloem. Ook maandag weer stak er een papieren zonnebloem in de linkerborstzak van zijn pak, daar waar het hart klopt. "De bloem symboliseert voor hem het tere en zachte in de wereld als tegengewicht voor het harde en koude waar hij dagelijks mee geconfronteerd wordt", verduidelijkte Christian De Vel, eerste voorzitter bij het hof van beroep, in een rede ter ere van zijn installatie. "De bloem herinnert hem ook aan het belangrijkste in zijn leven en dat is zijn gezin."

Zo innemend als hij kan zijn eens het gaat over dat orgel of over zonnebloemen, zo lastig blijkt het dialogeren met ondergeschikten. De magistraten die we te spreken kregen zijn als de dood om te worden herkend, om te worden verdacht van een misdrijf dat kan worden beoordeeld als perslek. "Liégeois is zonder twijfel de meest briljante magistraat op het parket-generaal, maar hij is voor alles een dictator. Hij dialogeert in strafklachten, tuchtprocedures en huiszoekingen."

Waarom is Liégeois zo verbeten in zijn strijd tegen de anti-fraudecel waarvoor hij een jaar daarvoor in een mercuriale niets dan lof had? Niemand weet het. "Hij heeft op een gegeven moment de beslissing genomen om deze advocaten te ontvangen. Wie daar kritiek op heeft, wie wat voor vorm van kritiek ook heeft op zijn persoon, ziet als een bedreiging."

Memo van 1.550 pagina's

Ons land wacht al sinds 1831 op een alles omvattend Wetboek van Strafvordering, en dat is veel juristen een doorn in het oog. Ten tijde van de regering-Verhofstadt II leidde toenmalig senator Hugo Vandenberghe (CD&V) een commissie die daar eindelijk eens werk van zou gaan maken. De commissie leverde een titanenwerk af en kwam in 2005 met de zogeheten 'Grote Franchimont', een volledig nieuw Belgisch strafwetboek. Op verzoek van het college van procureurs-generaal werd de commissie bijgestaan door een expert, en dat werd Yves Liégeois, in die dagen nog nummer twee bij het Antwerpse parket-generaal.

"Het was de bedoeling dat Yves Liégeois ons zou assisteren met adviezen en tips uit de praktijk", zegt een toenmalig commissielid. "Het is een beetje anders uitgedraaid. Hij nam zelden het woord, hij zat tijdens de vergaderingen vooral meewarig toe te kijken en te mompelen. We hadden wel ergens een vermoeden dat hij het niet helemaal eens was met onze voorstellen, maar hij zat daar niet om het al of niet met ons eens te zijn, hij was onze deskundige. Rondom het het eind van de commissiewerkzaamheden kwam hij opeens met een paar 'bedenkingen'. Hij had, zei hij, een bondige commentaar geschreven op ons nieuwe strafwetboek. Als u wilt hoe bondig: duizendvijfhonderdvijftig pagina's. Een kist van papier. Niemand heeft zijn werkstuk gelezen. Iedereen heeft die bundel ergens in een kast gestopt, en dat was het."

De tekst, zegt iemand die ze heeft doorbladerd, was opgesteld in kleine lettertjes. "De bovenste helft van de pagina was tekst, de onderste helft nog minusculere tekst. De voetnoten."

Hugo Vandenberghe besloot de debatten niet te heropenen en te doen alsof de kist papier er nooit was geweest. Liégeois, dat staat vast, was beledigd tot in het diepst van zijn vezels. Hij was nachten in de weer geweest met het adviseren van de commissie, met het lezen en herschrijven van wetsartikelen. Hij had hier orgelnamiddagen in de abdij voor laten schieten. "In zekere zin had hij in zijn eentje, zonder overleg met wie dan ook, het werk van de commissie uit handen gekomen", zegt de collega. "Hij had zijn eigen strafwetboek geschreven. Parlement of geen parlement: geen zaken mee. Hij vond dat hij dat beter kon. Hij had verwacht te worden bedolven onder de dankbetuigingen. Hier ligt de reden waarom hij tijdens zijn mercuriale in 2011 zo van leer trok tegen de politiek. Ze zijn allemaal onbekwaam. De enige die weet waarover hij spreekt, dat ben ik. En zo lijkt het er ook aan toe te gaan in de diamantoorlog: hoe durft iemand het om hem tegen te spreken?"

De Senaat keurde de Grote Franchimont op 30 november 2005 goed. Het wetsvoorstel moest hierna naar de Kamer te verhuizen, maar daar zou het zelfs nooit worden geagendeerd.

"Liégeois is samen met enkele andere conservatieve magistraten beginnen lobbyen bij Kamerleden van verschillende partijen", zegt een toenmalig commissielid. "Hij liep de deuren van alle parlementairen plat. Hij argumenteerde, kort samengevat, dat als dit zou worden goedgekeurd, 'wij in dit land zelfs de kleinste boef niet meer voor de rechtbank gaan kunnen brengen'. Een van de zaken waar hij zich heel hard over opwond, was dat verdachten bij hun arrestatie voortaan bijstand zouden kunnen eisen van een advocaat. Maar dat zat er hoe dan ook aan te komen, Europa zou alle lidstaten de Salduz-wet opleggen, zo had Hugo Vandenberghe heel juist voorspeld. Die Salduz-wet is er uiteindelijk ook gekomen. Terwijl ons voorstel veel minder verregaand was, veel minder problemen zou hebben opgeleverd. Liégeois heeft de commissie die hij geacht werd te adviseren stokken in de wielen gereden. Je kan het niet anders zeggen."

Onmetelijke inspanningen

Net zo min als zijn baas, schuwt ook advocaat-generaal Piet Van Den Bon in zijn mercuriales de grote woorden niet. Hij had het een jaar geleden ook al over het "einde van de democratie", zij het dan alleen vanwege "de buitenproportionele instroom van buitenlanders naar ons land" en "de cultuur van uitkeringsfraude". In een opiniestuk maakte Yves Desmet de vergelijking met hoe datzelfde parket-generaal tot schikkingen wil komen met diamantfraudeurs en genadeloos afrekent met een man als Van Calster. "Je zou het haast een 'schijn van partijdigheid' kunnen noemen. Of, mocht het woord niet zo oudmodisch klinken, pure klassejustitie."

Op de redactie werd even later een deurwaardersexploot aangetroffen met de dwingende bede een schadevergoeding van 19.000 euro. Niet aan Yves Liégeois zelf, maar aan zijn echtgenote Ingrid Schoeters. Zij is vrederechter in het zesde Kanton in Antwerpen, de diamantwijk zeg maar, en daarnaast vooral ook een liefhebbende echtgenote en moeder, zo is op te maken uit de dagvaarding. Ze hebben een dochter die rechten studeert en een zoon van vijftien, zo staat er. Vooral dochter Liégeois, zegt de dagvaarding, "voelde zeer scherp de minachting van velen uit haar studieomgeving".

Nog een citaat uit de dagvaarding: "Dat haar kinderen hieronder zo erg lijden, treft verzoekster (mevrouw Liégeois, DDC) tot in het diepst van haar hart. Dit grijpt des te meer aan omdat verzoekster zelf getuige is van de jarenlang volgehouden onmetelijke inspanningen van haar echtgenoot. Haar kinderen hebben hun vader al te vaak moeten missen terwijl hij dagen en nachten gedurende decennia opofferde voor justitie en ten strijde ging en nog altijd gaat tegen al wat hem nu lasterlijk en eerrovend in de schoenen wordt geschoven door journalisten, zoals in casu Yves Desmet, verblind door zucht naar sensatie en eigen faam. Is dit dan het doel van persberichtgeving, namelijk het kwaadwillig neerhalen van diegenen die zich nog echt voor de burgers en de democratie inzetten?"

De schadeclaim is nog altijd hangend.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234