Vrijdag 09/12/2022

Liegen

Een fietser wordt geschept door een auto. Ik had last van een epileptische aanval, beweert de automobilist, maar de politie ontdekt dat de fietser en de automobilist vroeger buren waren en dat ze om de haverklap ruzie maakten. Waar eindigt de waarheid en waar begint de leugen, vraagt psycholoog Harald Merckelbach zich af, en hij geeft tal van voorbeelden die aantonen dat rechtbanken het soms moeilijk hebben om tot de schuld of onschuld van schizofrenen, slaapwandelaars of mensen met een persoonlijkheidsstoornis te besluiten. Want liegen gebeurt soms ook onbewust. Zo komt Merckelbach uit bij grotere filosofische kwesties als de vraag of zieke mensen wel verantwoordelijkheid zijn voor hun daden en of we in feite wel over een vrije wil beschikken, wat de neurologie sinds enige tijd met klem ontkent. (MV)

Geloven

Dat de religie wereldwijd aan een remonte bezig is en het grootste deel van het Westen daar slechts met lede ogen op toe kijkt, is geen nieuws. Sloterdijk analyseert het fenomeen en besluit dat het allemaal ‘antropotechniek’ is, de poging van de mens om boven zichzelf uit te stijgen. De mens is een wezen dat geen genoegen neemt met het leven zoals het is, maar het steeds wil verbeteren. Alleen is hij echter onmachtig, dus heeft hij zich door de geschiedenis heen verenigd in groepen gelijkgestemden en gelovigen, met ethiek als gevolg. Sloterdijk beschrijft de geschiedenis van de menselijke levensverbetering en komt tot de conclusie dat het zo niet verder kan. Dit streven gaat immers nogal eens ten koste van onze omgeving. Daarom roept hij op tot ascese. (MV)

Paaseiland

In navolging van heel wat anderen beweerde Jared Diamond in zijn gigantische Collapse dat de Paaseilanders het mooiste voorbeeld vormen van een cultuur die zichzelf opeet. Sindsdien zijn we er allemaal van overtuigd dat we gegarandeerd in de voetsporen zullen treden van deze ongelukkige eilandbewoners die hun bossen tot de laatste boom kapten om daarna onbeschut en in de kou te zitten verkommeren. Allemaal onzin, aldus Jan Boersma die de ondergang van Paaseiland situeert in de negentiende eeuw, toen de inheemse bevolking in contact kwam met de buitenwereld en Chili het eiland koloniseerde. Tot op dat moment ging het vrij goed met de inheemse bewoners, stelt Boersma tot zijn verbazing vast, maar daarna ging het pijlsnel bergafwaarts.

Nature vs. nurture

In 1920 werd een van de wreedste experimenten ooit uitgevoerd op een jongetje van nog geen negen maanden oud. Professor John Watson had zich in het hoofd gehaald dat hij het uk doodsbang zou kunnen maken voor een knuffelkonijntje, daarbij bewijzend dat menselijk gedrag een kwestie van nurture was en niet van nature. Hij conditioneerde het kind zo dat het konijn in verband leek te staan met schrille geluiden en uiteindelijk werd de kleine Albert doodsbenauwd van iedere onschuldige wolstaart. Daar mocht Watson trots op zijn, besluit psychiater René Kahn cynisch in zijn nieuwe boek, dat specifiek over die nature-nurturekwestie gaat en de weg van de nuance opgaat. Uit steeds meer wetenschappelijk onderzoek blijkt immers dat de waarheid ergens in het midden ligt.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234