Donderdag 21/01/2021

Ierland

Liefde voor het leven of haat tegen vrouwen? Het referendum over abortus verdeelt Ierland

3,8 miljoen Ieren beslissen morgen over een ruimere abortuswet.Beeld Marlena Waldthausen

De Ieren mogen zich morgen uitspreken over een ruimere abortuswet. Een gruwel voor de pro-life-beweging, maar hard nodig volgens artsen en feministen. De katholieke kerk houdt zich dit keer opvallend stil in de ‘moeder aller debatten’.

"Ziet u, in de elfde week ontstaan er al nageltjes. Dan is het al een baby." Een anti-abortusactiviste in een roze hesje met de tekst ‘LoveBoth’ wijst naar een baarmoedermodel met daarin een foetus van zes centimeter. Passanten in de zonnige Shop Street van Galway volgen de anatomische les aan de hand van zes foetussen in diverse levensstadia, die op een tafel staan opgesteld. 

Een paar meter verderop delen pro-abortusactivisten folders uit vol schrijnende verhalen van vrouwen met ongewenste zwangerschappen. Tussen de twee kampen speelt een vrolijke straatmuzikant 'Jolene', 'Karma Chameleon' en 'Wish You Were Here'.

Zulke taferelen zijn de voorbije weken in heel Ierland te zien geweest. Morgen mogen 3,8 miljoen Ieren beslissen over het toestaan van abortus. Het is spannender dan het referendum over het homohuwelijk, waar in 2015 62 procent van de Ieren voor stemde. Er zijn vergelijkingen getrokken met de brexit en Trump: abortus als Ierse variant van de cultuuroorlogen. Er zijn ook parallellen. De media zitten in het Yes-kamp en ook binnen de politiek is er ruime steun, zelfs bij de twee grote conservatieve partijen: regeringspartij Fine Gael en oppositiepartij Fianna Fáil. Maar hun beider kiezers, zeker die op het platteland, zijn een stuk terughoudender.

De campagne is een strijd op leven en dood, waar posters op de lantaarnpalen van getuigen. ‘Het recht om te kiezen’, ‘Soms verdient een privézaak publieke steun’ en ‘Ons lichaam, onze keuze’ meldt het Ja-kamp. Op de Nee-posters staan foetussen, al dan niet met duim in de mond, begeleid door teksten als ‘Ik ben negen weken oud. Ik kan schoppen en gapen. Haal me niet weg’, ‘Mijn hart klopt na 22 dagen’ of ‘Toestemming om te doden?’ Ook ‘Het is te extreem’ is een populaire Nee-slogan. Cijfers op de posters blijken soms misleidend te zijn, zoals ‘Een op de vijf Britse baby’s wordt geaborteerd’ dat op roze ‘Nee’-posters staat.

Hypocriet

In Galway maakt het stralende gezicht van Savita Halappanavar deel uit van het straatbeeld, de 31-jarige vrouw die hier in 2012 stierf aan bloedvergiftiging nadat haar een levensreddende abortus was geweigerd. "Deze tragische zaak heeft het debat een nieuwe impuls gegeven", zegt de arts Michael Creed, die in het ziekenhuis werkt waar Savita overleed, "net als in 1992, toen een meisje van 14 dat zwanger was geraakt na een verkrachting bij de grens werd tegengehouden. Dat we vrouwen naar Engeland laten reizen, is zo hypocriet. We staan abortus toe, alleen niet in onze achtertuin", stelt Creed, die lid is van de actiegroep Doctors for Choice.

"De meeste mensen in mijn beroepsgroep zijn voor legalisering", zegt hij achter een kop thee in de pub. "Het is in mijn ogen niet gepast om een zeven weken oude foetus dezelfde rechten toe te kennen als een volwassen vrouw."

De actievoerende Sarah Lanigan is dat niet met hem eens. "Als ik een zwangere vrouw zie", zegt de 21-jarige geneeskundestudent, "dan zie ik twee mensen die allebei liefde verdienen. Begeleiding in moeilijke gevallen is duur, dus abortus is goedkoper, denkt de overheid. Voor vrouwen die niet zwanger willen worden, bestaat ook hier de morning-afterpil."

Ze overhandigt een folder met verhalen van vrouwen die niet hadden geleefd als abortus zou zijn toegestaan. "Ik was bijna geaborteerd toen mijn moeder onder druk werd gezet om mijn leven te beëindigen", vertelt Victoria daarin, een in Dublin wonende Française, "maar ze bleef sterk en gaf me dit kostbare leven."

De even oude mensenrechtenstudent Maeve Arnup heeft andere ervaringen. "Toen ik 17 was, werd een vriendinnetje van me zwanger, maar daar kwam ze pas laat achter. Ze raakte in paniek omdat ze geen geld had voor een reis naar Engeland. Toen heb ik betaald, maar dat zou niet nodig moeten zijn."

Strafkampen 

Arnup ziet de strenge abortuswetgeving als een vorm van vrouwenhaat. "Je kent de Magdalene-wasserijen? Er was er hier eentje, aan het einde van de straat. Katholieke strafkampen waar zogenaamd gevallen vrouwen te werk werden gesteld en mishandeld door de nonnen. Hun baby’s werden afgepakt en vaak doorverkocht aan rijke Amerikanen."

"En nu zijn de Amerikanen weer hier!" Arnup wijst naar een echtpaar dat met afbeeldingen van een foetus (‘Zeg NEE tegen abortus op verzoek’) door Shop Street loopt. Het zijn Emily Faulkner (23) en Nathan Berning (25) van de pro-life-groep Let Them Live uit Colorado, waarvan negen leden een maand door Ierland reizen om tegen abortus te waarschuwen. Net op het moment dat Faulkner, een geestdriftige bioloog die kinderarts wil worden, uitlegt dat ze met haar man van plan is om een opvangcentrum op te zetten voor ongewenste kinderen, komt er een boze vrouw aangelopen. "Waar bemoeien jullie je mee? Dit is een Ierse kwestie. Ik ga feestvieren, zaterdag."

Tijdloos principe

De kans op een feest voor het Ja-kamp was lange tijd inderdaad groot, maar de jongste weken is de voorsprong in de peilingen geslonken. Alles hangt af van de zwijgende meerderheid, iemand als de zestiger Peter Carlin, die in Shop Street zit te luisteren naar de folksongs van een zanger met een banjo. "Het is voor mij simpel: een mens maak je niet dood", zegt deze schapenboer en accountant uit Donegal, "ook niet als die nog geboren moet worden. Ons eiland mag dan razendsnel veranderen, dit is een tijdloos principe." Carlin voegt eraan toe dat hij alleen op papier katholiek is en de kerk lang geleden verlaten heeft.

Het raakt aan een interessant aspect bij deze referendumcampagne: de stilte van de kerk die 35 jaar geleden zo’n belangrijke rol speelde bij de invoering van de huidige strenge abortuswetgeving. Na een ochtendmis in de St. Augustine’s-kerk, bijgewoond door twintig bejaarden en evenveel schoolkinderen, wil priester Des Foley geen commentaar geven op de moeder van alle debatten. "Lees deze woorden van de bisschop maar, die ik hier zondag heb voorgedragen." Hij overhandigt de tekst van zijn preek, waarin de gelovigen eraan worden herinnerd dat mei de maand is van het nieuwe leven.

Schaamtecultuur

Volgens dokter Creed heeft de kerk na alle misbruikschandalen, van de nonnen in de wasserijen tot de priesters in de kerken, weliswaar minder gezag, maar is ze wel mede verantwoordelijk voor een schaamtecultuur rondom seksualiteit. "Van deze cultuur zijn vooral vrouwen het slachtoffer geworden. Met dit referendum kunnen we iets recht zetten."

Wat staat er op het spel?

Het referendum gaat over het schrappen van het Achtste Amendement van de grondwet. Dat bepaalt dat het leven van de ongeborene onder alle omstandigheden moest worden beschermd. In 1992 werd de wet versoepeld: vrouwen mogen nu naar het buitenland reizen voor een abortus. Het voorstel van de regering van premier Leo Varadkar is om abortus in de eerste twaalf weken toe te staan en daarna, tot zes maanden, als de gezondheid van de vrouw in gevaar is of als de foetus niet levensvatbaar lijkt te zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234