Donderdag 20/02/2020

Theater

"Liefde is ook destructief, dat hoort erbij"

Barbara Sarafian en Anne-Laure Vandeputte.Beeld Thomas Legreve

Liefde is een spel met twee spelers? Niet zo in Closer van Skagen waarin vier zielen elkaar in naam van de liefde het leven moeilijk maken. Gevestigde waarde Barbara Sarafian (47) en opkomend talent Anne-Laure Vandeputte (22) vertolken de vrouwelijke helft. 'We spelen iemand die we niet willen zijn.'

Het is iets na vier en het begint buiten al te schemeren wanneer Barbara Sarafian (47) en Anne-Laure Vandeputte (22) aanschuiven in een café aan het Mechelseplein in Antwerpen, recht tegenover De Studio, waar de repetities voor Closer in de laatste rechte lijn zitten. Miles Davis jammert Kind of Blue door de speakers, en zijn treurende trompet zet meteen de toon: of je de teneur van Patrick Marbers befaamde toneeltekst nu als 'zwartkomisch' of 'melancholisch' wil omschrijven, opbeurend is de thematiek alleszins niet.

Het is aan Vandeputte en Sarafian om die thematiek voelbaar te maken op de planken van het Toneelhuis, waar toneelgezelschap SKaGen Closer van een moderne, hoogtechnologische update voorziet. De twee actrices kruipen daarbij in de huid van Alice (Vandeputte) en Anna (Sarafian), twee verschillende vrouwen die één eigenschap delen: het wil maar niet lukken op het vlak van de liefde.

Samen met hun mannelijke tegenspelers Dan (Louis van der Waal) en Larry (Tom Vermeir) proberen ze hun weg te vinden in een steeds veranderende vierhoeksverhouding, maar ze lopen hopeloos verloren. Iedereen ligt in de knoop met de liefde, maar bij weinig mensen is die knoop zo onontwarbaar als bij de hoofdpersonages van Closer.

En toch, als je hen vraagt naar wat hen zo aantrekt in het stuk, luidt het antwoord: de liefde. Vandeputte: "Het stuk zegt daar een paar heel mooie dingen over. In een paar woorden, die de vinger op de wonde leggen. Vaak in herkenbare situaties. Dat raakt me wel."

Is het niet vooral een stuk over de destructieve kant van de liefde?
Sarafian: "Maar dat is ook liefde, hè. Dat hoort bij het pakket van relaties die mensen aangaan."

Vandeputte: "Het stuk gaat over voldoening vinden, over een leegte willen opvullen en dat zelf niet kunnen doen. Al die personages missen iets in hun leven en zoeken dat bij andere mensen. Dat iets noemen ze dan liefde. Maar, zonder te veel te willen weggeven: ze vinden het niet. En ze zijn daar niet alleen in, denk ik."

Waarom blijven we daar dan naar op zoek gaan?
Sarafian: "Omdat we instinctief en onbewust iets belangrijkers willen: een verbintenis met onszelf. Dat het niet lukt met de ander, komt doordat het niet lukt met jezelf, zeker voor de personages in Closer. Al wil dat niet zeggen dat het hoofdzakelijk over eigenliefde gaat."

Barbara Sarafian en Anne-Laure Vandeputte in 'Closer'.Beeld Thomas Legreve

Enig narcisme is de personages in Closer nochtans niet vreemd.
Sarafian: "Maar narcisme gaat niet over naar jezelf kijken. Het gaat over jezelf dingen aanpraten, dingen over jezelf beweren. Narcisten zijn mensen die heel goed weten wat er met henzelf aan de hand is en dat zo goed kunnen maskeren dat ze zich haast een nieuwe identiteit aanmeten. De andere mensen dienen als spiegel voor die identiteit."

Vandeputte: "Wat bedoel je daarmee?"

Sarafian: "We hebben het daar al eens over gehad. Er is ijdelheid, en er is narcisme. En dat laatste typeert gekneusde zielen. Ze doen zich anders, beter voor, om te kunnen overleven. Ze stellen zichzelf mooier voor dan ze zijn.

Ze hebben een heel laag zelfbeeld."

Vandeputte: "Narcisme is geen zelfliefde, dan?"

Sarafian: "Helemaal niet. Het is een noodzaak, die voortkomt uit een gebrek aan zelfliefde."

Herkennen jullie jezelf daarin?
Sarafian: (resoluut) "Helemaal niet. Ik ga ook niet voor personages waarin ik mezelf wil herkennen, zo werk ik niet. Er zijn heel veel dingen aan Anna waarover ik, als Barbara, zou zeggen: zo zou ik het helemaal niet doen, zo zou ik dat helemaal niet aanpakken.

"Wat ik wel begrijp, is die behoefte om graag gezien te worden. En dat je blind kunt worden in een relatie, en niet langer kunt zien dat de dingen bergaf gaan. Dat is misschien clichématig, maar zo is het nu eenmaal. Ik denk dat je als buitenstaander, of in dit geval als toeschouwer, vaak sneller ziet wat er allemaal misgaat dan die personages zelf."

En jij, Anne-Laure? Je bent het jongste lid van de cast, dat lijkt nogal nauw aan te sluiten bij Alice, je personage.
Vandeputte: "Haar leeftijd speelt inderdaad een belangrijke rol: Alice is een jonge griet, maar wel een die al erg veel bagage meezeult. Ze is al stripper geweest, ze heeft al een en ander uitgestoken, maar ze gelooft in de liefde met het enthousiasme van een kind. Ze zoekt naar een manier waarop ze geliefd en geaccepteerd worden, waarop ze, zoals ze het zelf zegt, 'kan verdwijnen in iemand'. Ze is op zoek naar geborgenheid, en ze wringt zich in behoorlijk gestoorde bochten om dat te kunnen bereiken."

Sarafian: "We zijn allemaal beschadigd. (lacht) En dat is niet zo vreemd. Als we elkaar met een vergrootglas bekijken, zie je bij iedereen littekens. Closer is een tranche de vie waarin je de momenten herkent waarop je het roer kunt omgooien, waarop ze dichter bij zichzelf kunnen komen. Maar de personages doen dat niet. Omdat ze verknocht zijn aan hun eigen beschadiging."

Vandeputte: "Allevier zijn het mensen die je, aan de ene kant, elke dag zou kunnen tegenkomen op café, en aan de andere kant helemaal niet. Want ze gaan allemaal één stap verder dan normale mensen zouden doen. Ze zijn naïever, narcistischer, leugenachtiger, eerlijker dan gewone mensen. Als je jezelf daarmee wil verbinden, raakt het einde zoek, denk ik. Dat is niet te vergelijken."

Beeld Thomas Legreve

Maar je moet toch een zeker aanknopingspunt vinden, denk ik dan.
Sarafian: "Eigenlijk interesseert dat me niet zo erg. Dat is juist het mooie aan spelen. Je spreekt over herkenning, maar vroeg of laat moet je dat als acteur loslaten."

Vandeputte: "Maar het heeft toch wel invloed op wat je doet? Voor mij toch. Er zijn heel veel kantjes van Alice waarin ik me herken. Maar het is wel zo dat je daarvan afstand moet kunnen nemen om Alice dan te kunnen spelen. Soms dacht ik echt: 'Dit ben ik gewoon.' Maar toch moet je ook tegen jezelf kunnen zeggen: oké, nu genoeg met de psychologische onzin, kom nu maar uit je hoofd en begin te spelen. Herkenning blijft gewoon een vertrekpunt. Er zijn dingen waar je je de eerste weken vragen bij stelt. Maar als je begint te spelen, moet je dat loslaten."

Regisseur Mathijs Scheepers zei dat Alice alleen gespeeld kan worden door iemand die haar jonge onbevangenheid deelt.
Vandeputte: "Daar heb ik vree mee zitten worstelen. Omdat je jezelf nooit onbevangen vindt. Ik ben misschien maar 22 jaar, en ik zit in een groep acteurs met veel meer acteer- en levenservaring, maar ik zou mezelf nooit als 'onbevangen' omschrijven."

Sarafian: (tegen Anne-Laure) "Maar dat moet je net spelen: iemand die zichzelf niet onbevangen vindt. Dat is een aspect van Alice dat ik wél in jou herken. (tegen De Morgen) Kun je nog volgen? (lacht) We spelen iemand die we niet willen zijn: dat is niet makkelijk, hoor."

Het stuk is ook herschreven in een gefingeerde taal, een amalgaam van Nederlands, Duits, Engels en Frans. Een nogal artificiële manier om te communiceren, lijkt me.
Sarafian: "Daardoor denk je voortdurend na over wat je juist aan het vertellen bent. Het is natuurlijk nogal bevreemdend, ook voor de toeschouwer. Maar het sluit erg aan bij wat de personages voelen: iets willen vertellen, maar voortdurend naar de juiste woorden moeten zoeken. Al is het voor ons natuurlijk stevig blokken. (lacht) Want je moet die artificiële tekst wel op een natuurlijke manier brengen. Alsof je echt zo spreekt. Wat ik nu thuis ook begin te doen."

Die 'extreme' taal hangt ook samen met de 'extreme' versie van onze wereld die jullie op het podium willen brengen. Herkennen jullie die wereld?
Vandeputte: "Zeker. Zowel in de relaties van mensen vandaag, als in de neiging om voortdurend naar een scherm te staren."

Sarafian: "En in het onvermogen om de juiste woorden te vinden."

Over schermen gesproken: de personages nemen foto's van zichzelf en van elkaar, die het publiek live op hun smartphone of tablet te zien krijgt.
Vandeputte: "Dat is ook wat iedereen nu doet op sociale media. We leven in een wereld waar iedereen constant om bevestiging smeekt. Je gooit foto's van jezelf, je vrienden, je familie, je reizen, je werk, je eten, je koffie en je huisdieren online, en daar mag iedereen dan een mening over hebben. Hoe meer likes, hoe meer bevestiging, hoe beter. Dat zet zo'n druk, ik vind dat heel maf. Dat voelt soms benauwend aan voor een jonge griet als ik, die graag nog heel veel wil uitproberen en tegen de lamp wil kunnen lopen. Alsof falen niet meer mag, omdat dan bij wijze van spreken het hele internet meteen afkeurend het hoofd staat te schudden. Het lijkt wel of je voortdurend op zoek moet gaan naar mensen die zeggen dat je goed bezig bent."

Beeld Thomas Legreve

Als ik even advocaat van de duivel mag spelen: is dat ook niet wat acteurs beroepsmatig doen? Een bepaald beeld creëren, om bevestiging te krijgen van het publiek?
Vandeputte: "Ik ben niet alleen beginnen te acteren om in de huid van een andere persoon te kruipen. Dat zeg ik voor mezelf: dat is zeker niet voor iedereen zo. Ik ben met een heel idealistisch standpunt aan de acteerschool begonnen. Ik wil dat dingen verteld kunnen worden, ik hoop dat er dingen kunnen veranderen omdat die dingen verteld worden. Je wordt een ander personage om dat duidelijk te maken: niet om dat personage te worden. Luk Perceval vertelde me onlangs: doordat jij durft tonen wat er in je leeft, biedt je mensen troost."

Wat er in je leeft, als persoon?
Vandeputte: "Nee, als acteur. Waar je als persoon natuurlijk wel aan vasthangt. Ik weet dat wat ik doe uit mezelf komt, of het trekt nergens op. Maar ik doe dat niet voor mezelf. Ik doe het om mensen te raken, en als dat lukt... Man, ik word daar zo gelukkig van. Een maand na zo'n voorstelling loop ik nog altijd met een onnozele glimlach rond."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234