Donderdag 21/11/2019

Liefde en dood in het moderne Japan

'Lost Paradise/Shitsurakuen' van de Japanse regisseur Morita Yoshimitsu

In Japan werd Lost Paradise/Shitsurakuen een enorm succes. Op amper acht weken tijd gingen maar liefst twee miljoen Japanners de film bekijken. Maar Shitsurakuen is dan ook meer dan alleen maar een film; het is blijkbaar een maatschappelijk fenomeen. De tweedelige roman van Watanabe Junichi is een bestseller, die eerder als feuilleton in een grote krant van de zakenwereld gepubliceerd werd en die inmiddels aan de basis ligt van een drukbekeken televisieserie.

Centraal staat het drama van de onmogelijke liefde tussen Kuki en Rinko, allebei vastgelopen in een (enerzijds uitgeblust, anderzijds gearrangeerd) huwelijk, die voor het eerst écht verliefd worden. Voor westerlingen is het niet meteen duidelijk waarom dit verhaal over een passionele, overspelige relatie zo'n onwaarschijnlijk succes is geworden in het Land van de Rijzende Zon. We willen niet blasé klinken, maar als Europese filmkijkers zijn we inmiddels toch een en ander gewoon. Stel - totaal waanzinnige hypothese - dat er hier een soort verbod zou komen om overspel nog langer als filmthema aan bod te laten komen, dan valt misschien wel een derde van alle Franse cineasten zonder werk!

Dat er in Japan nog altijd een groter taboe rust op overspel en echtscheiding wordt vaak via een economische omweg verklaard. Loyaliteit ten overstaan van firma of fabriek staat immers hoog aangeschreven en in een dergelijke context van toegewijde arbeidsethiek worden privé-problemen beschouwd als zandkorrels die het geoliede raderwerk van de nationale economie doen knarsen.

Nu blijkt die Japanse economie sowieso minder vlot te draaien en dat kan wellicht een eerste (gedeeltelijke) verklaring zijn waarom een film als Lost Paradise in zijn thuisland zo duidelijk een gevoelige snaar heeft geraakt. Het mannelijke hoofdpersonage Kuki Shoichiro (vertolkt door Yakusho Koji, bekend van Shall We Dance? en Unagi/The Eel) is een rijpe veertiger, die in de uitgeverij waar hij jarenlang het beste van zichzelf heeft gegeven, weggepromoveerd wordt. Later zal blijken dat een collega, die eveneens uitgerangeerd werd, kanker heeft gekregen. In het kantoortje, waar zonder veel enthousiasme aan de 'ontwikkeling' van allerlei vage projecten wordt gewerkt, vinden de berustende, moedeloos ogende lotgenoten van Kuki dat zoiets uiteraard geen toeval kan zijn.

Kuki beschikt nu over meer vrije tijd, maar de drang om die aan zijn verwaarloosde gezinsleven te spenderen, blijkt bijzonder klein. Zijn volwassen dochter is inmiddels de deur uit en van de verhouding met zijn vrouw is niet veel meer overgebleven dan afstandelijke beleefdheid.

Kuki wordt hartstochtelijk verliefd op de 38-jarige Matsubara Rinko (rol van Kuroki Hitomi), een kalligrafielerares. Zij van haar kant zit vast in een emotioneel leeg, gearrangeerd huwelijk met een arts. Het is voornamelijk via haar personage dat we voeling krijgen met de sociale druk waarmee overspel en/of echtscheiding in Japan beladen wordt. Als Rinko's echtgenoot haar (met de bewijzen van een privé-detective in de hand) confronteert met haar ontrouw, voegt hij er meteen aan toe dat er van echtscheiding nooit sprake kan zijn. Haar moeder reageert furieus op het nieuws van Rinko's overspelig gedrag - "Je bent behekst! Je bent een sloerie!" - en desavoueert haar volledig. Sprekend in de confrontatiescène tussen Rinko en haar man is dat ze na zijn vertwijfelde uitbarsting onderdanig vraagt of hij nog iets heeft dat in de was moet. Erg grappig is ook de latere scène, waarin Kuki en Rinko samen het dossier van de privé-detective doorbladeren als een soort plakboek van hun verborgen liefdesleven. Lost Paradise besteedt vooral veel aandacht aan de evolutie van die verboden verhouding, waarbij beide minnaars steeds hartstochtelijker naar elkaar beginnen te verlangen en meer risico's nemen. Ook hun vrijpartijen krijgen steeds meer (film)tijd toegewezen, waarbij ook het naaktgehalte gradueel toeneemt. Dat het uiteindelijk tragisch afloopt, lijkt dan weer te passen in de Japanse eros- en thanatostraditie, met L'Empire des Sens/Ai No Corrida van Nagisa Oshima als een van de meest roemruchte filmvoorbeelden.

Regisseur Morita Yoshimitsu heeft van dit liefdesdrama een erg mooie, soms verstilde en melancholische, soms exuberante en passionele film in zachte tinten gemaakt. Tijdens hun amoureuze escapades aan zee krijgen we soms in nevelen gehulde eilandjes langs de kust te zien. Paradijselijke eilandjes van liefde en geluk, in een zee van jaloezie en onbegrip. (Jan T.)

TITEL: Lost Paradise/Shitsurakuen. REGIE: Morita Yoshimitsu. SCENARIO: Tomomi Tsutsui, naar de roman van Watanabe Junichi. FOTOGRAFIE: Hiroshi Takase. MUZIEK: Michiru Oshima. PRODUCTIE: Hara Masato voor Ace Pictures Inc. Tokyo. VERTOLKING: Yakusho Koji, Kuroki Hitomi, Terao Akira, Shiba Toshio, Hoshino Tomoko, Kimura Yoshino, Kim Kumiko, e.a.

Japan, 1997, kleur, 119 min. Gedistribueerd door CNC.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234