Dinsdag 20/10/2020

Liefdadigheidsinstellingen helpen armen niet vooruit

De voedselbanken en andere liefdadigheidsinstellingen krijgen door de crisis minder giften. Geen probleem, want zolang rijkere burgers medelijden en liefdadigheid tonen, raken zij die ervan genieten niet vooruit. Dat stelt tenminste de Amerikaan Robert Lupton in zijn boek Toxic Charity.

Na veertig jaar actief geweest te zijn bij liefdadigheidsinstellingen is Lupton het wel zeker. Mensen die geld of voeding afstaan, doen dat niet om de leefomstandigheden van armen te verbeteren. Ze doen het om zichzelf een goed gevoel te bezorgen. Daarom dat veel hulpgevers alleen aankomen met centen of pakjes pasta als het hen zelf goed uitkomt.

Luptons stelling werpt een heel ander licht op de race om uw bijdrage die liefdadigheidsinstellingen vooral dezer dagen opnieuw op gang trekken. Geen winkelstraat of u wordt er tijdens uw kerstinkopen gewezen op hoe belangrijk uw gift kan zijn. In de supermarkten kon u de voorbije maanden al producten achterlaten voor de voedselbanken. Zelfs zanger Milow riep zijn fans op om naar zijn concert etenswaren voor de voedselbanken mee te brengen.

"De impulsieve beslissing om op zo'n moment toch iets te geven voor het goede doel wordt vaak gestuurd vanuit emotie. Dat overkwam ons allemaal al", verklaart economisch psycholoog Peter Vlerick (UGent). De dankbaarheid die we bij de organisaties of hun klanten zien, zorgt er volgens Lupton voor dat we ons geefgedrag niet aanpassen. Maar, zo waarschuwt hij, mensen zien nooit hoe ze achter de schermen de armen allesbehalve helpen.

Het uitdelen van gratis eten en drinken zorgt er naar Luptons mening alleen maar voor dat de rijen bij de voedselbanken langer worden. Door de mogelijkheid om ergens aan te kloppen voor voeding neem je volgens hem namelijk niet alleen de waardigheid en het zelfvertrouwen af van de hulpvragers, je maakt hen ook afhankelijk van de welgestelden.

"Daar zit misschien wel een grond van waarheid in", erkent Alfons De Vadder, gedelegeerd bestuurder van de Belgische Federatie van Voedselbanken. "Daarom mogen de 635 verenigingen waaraan wij leveren maar drie tot zes maanden lang voedselpakketten uitdelen zonder de situatie van de hulpvragers opnieuw te onderzoeken. De bedeling aan sommige mensen moet dan desnoods zes maanden worden geschorst zodat ze voelen dat ze zelfstandig moeten worden."

Toch blijft mensen aan eten helpen volgens De Vadder de eerste taak van de voedselbanken. "We zullen zo de armoede niet helemaal uit de wereld helpen, maar we dragen ons steentje bij. Alle beetjes helpen."

Geweten gesust

Daar is socioloog Jan Vranken het niet mee eens. "De voedselbanken helpen sommige armen, maar bestendigen net het probleem armoede", vindt de oprichter van het Centrum OASeS (Ongelijkheid, Armoede, Sociale Uitsluiting en de Stad). "Voedselbanken zijn nu misschien voor veel mensen noodzakelijk om te overleven, maar ze hebben uiteindelijk hetzelfde effect als een pleister op een houten been."

Vranken vreest bovendien dat de noodzaak om het armoedeprobleem aan te pakken minder dringend lijkt door de tussenkomst van voedselbanken en liefdadigheidsinstellingen. "Als bedrijven geld of voedsel hebben uitgedeeld, is hun geweten gesust. Dan hebben ze soms het idee dat ze niets meer moeten doen", aldus Vranken. Ook de overheid zal volgens hem minder snel ingrijpen als anderen dat in haar plaats doen.

"Het kan zijn dat de overheid op ons rekent", reageert De Vadder, "maar het zou toch te jammer zijn om voeding die anders slecht wordt niet uit te delen?" De oplossing die Lupton in zijn boek aanreikt, is hulpvragers verplichten zich lid te maken van hulporganisaties. Daarvoor moeten ze een kleine som betalen en zelf mee eten verzamelen, sorteren en uitdelen.

Een gelijkaardig systeem bestaat in ons land al bij de sociale kruideniers en kringwinkels, waar klanten een klein bedrag moeten neertellen voor (tweedehands) producten. "Wij kunnen niet in zo'n verhaal meestappen", zegt De Vadder. "Voor voeding die we zelf gratis krijgen, gaan we geen geld vragen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234