Zondag 23/02/2020

'Lichtheid maakt veel dingen draaglijker'

Op 7 mei gaat op documentaire-filmfestival DOCVILLE Feel My Love in première. Regisseur Griet Teck volgde vier seizoenen lang de bewoners van Huis Perrekes, een opvangtehuis voor bewoners met dementie. Het resultaat is een intiem portret over leven en oud worden met 'die verschrikkelijke ziekte'.

Kijk naar de dingen die iemand wel nog kan, in plaats van de dingen die niet meer mogelijk zijn." Cineaste Griet Teck leerde van kleins af te kijken naar de kleine dingen. Het korte prijswinnende filmportret dat ze maakte van haar autistische broer Johan, was de aanzet voor een documentaire over de bewoners van Huis Perrekes, een voorziening in Oosterlo voor mensen met dementie. Toch wou de regisseur het woord 'dementie' zelf niet gebruiken in haar film. 'When memories fade, music remains': muziek draagt de film. De lichtheid waarmee de jonge filmmaakster een zwaar onderwerp uitstekend in beeld brengt, laat niemand onberoerd.

"Het onderwerp van de film is eigenlijk zelf naar me toe gekomen. Carla Molenberghs, de directrice van Huis Perrekes, had mijn filmportret gezien over mijn broer Johan (23) die een ernstige mentale beperking heeft. Carla hield van de manier waarop ik hem had benaderd en ik was diep onder de indruk van de manier waarop in Huis Perrekes met dementie wordt omgegaan. Wat later ontmoette ik producent Anna Van der Wee, die met Wild Heart Productions de realisatie van de film mogelijk maakte."

"Ik hou mijn broers hand vast, we lachen om iets, we voeren geen echte gesprekken en zo is het ook in Huis Perrekes. Mijn broer is zogezegd gehandicapt, maar met die omschrijving heb ik het moeilijk. Ik vind gewoon dat hij 'anders' is. De relatie met mijn broer Johan is een van de meest betekenisvolle in mijn leven. Dat kon ik relateren aan de mensen met die verschrikkelijke ziekte. Maar in Huis Perrekes wordt er gewerkt met de mogelijkheden die er wél nog zijn. Er wordt gekeken naar wat mensen nog wél kunnen. Daarom moest ik niet zoeken naar een manier van benaderen. Ik was niet geïnteresseerd in de ziekte, wel in de mens erachter."

In de film wordt duidelijk wat Teck bedoelt. Het personeel draagt geen uniform, de keuken is open, er lopen dieren rond, alles is er zo normaal mogelijk. "Je komt er echt binnen in een soort van gezin, een familie", verduidelijkt ze.

Hier en nu

De camera registreert de dagelijkse dingen, maar ook stil verdriet of een giechelend trio dat de nacht in duikt na een borreltje. Voor alles wordt de tijd genomen. Ook het belang van lichaamstaal valt niet te onderschatten. Er wordt vaak gezegd in de sector dat er geen tijd is om aandacht te geven - ook al heb je geen tijd, het gaat om de manier waarop je aanwezig bent.

"Gewoon bij iemand zijn in het moment. Het hier en nu is heel erg belangrijk als je met de bewoners praat. Dat is met mijn broer ook zo als we bijvoorbeeld gaan wandelen. Dan gaat het enkel over hier en nu en dat maakt het zo intens. Je hoeft ook niet altijd per se een gesprek te voeren. Gewoon naast iemand zitten breien of gewoon 'zijn'. Dat heb ik geleerd. Die nabijheid van de ander is essentieel."

Je kan niet meer over gisteren en over morgen praten, maar die persoon blijft wel je vader of je moeder. De film gaat over het menselijke dat vaak zoek is, net daar waar het meest nodig is.

Huis Perrekes is al dertig jaar lang een pilootproject. En ondanks uitbreidingsplannen, kwam er weinig navolging. Volgens de regisseur ligt dat aan het feit dat de integratie van samenwonen en zorg nog niet ingebed zijn in de reguliere voorzieningen voor personen met dementie. Ondanks de afnemende mogelijkheden, blijven personen met dementie gewoon mensen met noden en verlangens.

Geen sprookje

Na het zien van de film, kijk je anders. Niet alleen naar personen met dementie. Je ziet meer. Teck kiest bewust voor een positieve, empathische insteek. "Het is natuurlijk geen sprookje, maar het is veel gemakkelijker om een deprimerende film te maken. Het mooiste compliment dat ik krijg na de film is: 'Hebben die mensen echt allemaal dementie?' En dan zeg ik volmondig 'ja' en denk ik: de film slaagt er écht in om de mensen te laten kijken naar wat er wél nog is. Naar de mensen zelf. Dat neemt de angst weg voor deze vreselijke ziekte."

Die positiviteit zal wellicht niet altijd even evident zijn en al zeker niet voor familie van de bewoners? Teck: "Tuurlijk niet. Het is en blijft een vreselijke ziekte, maar ik leerde ook families kennen die het kunnen dragen, doordat er een omgeving gecreëerd wordt waarin dit mogelijk is."

"Tijdens het filmproces heb ik een relatie opgebouwd met de bewoners, hun familie en de medewerkers. Dat is de enige manier waarop zoiets werkt: op basis van vertrouwen. Ik ben er een jaar intens aanwezig geweest. Telkens twee dagen per week en ook één nacht, want de nachten waren heel fascinerend. Soms liep ik er gewoon rond zonder camera zodat iedereen aan mij kon wennen of liet ik de camera draaien en ging ik het hoekje om. Dat leverde vaak de mooiste beelden op."

De lichtheid tonen van zware thema's is iets dat Teck blijft inspireren, ook in haar volgend project. "Gewoon iemands hand vasthouden. Wat zoiets doet en hoe dankbaar iemand daarvoor kan zijn, die kleine dingen. De liefde voor de ander. Lichtheid maakt veel dingen draaglijker."

Feel My Love van Griet Teck: 7/5 om 20u in Soetezaal, STUK, Leuven. www.docville.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234