Vrijdag 25/09/2020

Licht en donker in en rond het Witte Huis

Zo lichtvoetig als de personages in The West Wing nog door het Witte Huis trippelden, zo duister zijn de deals die ze nu op Capitol Hill in House of Cards sluiten. Toch loopt er een rechtstreekse lijn tussen deze twee succesvolle en baanbrekende, maar in toon zo tegengestelde politieke dramareeksen. De lijn van hoop naar verbittering.

In de openingsscène van het allereerste seizoen van The West Wing - wees gerust, meer dan openingsscènes verklappen we hier niet - leren we enkele hoofdpersonages kennen, terwijl ze in paniek door een vliegtuig lopen of in de fitnesszaal van de loopband vallen omdat ze het bericht krijgen dat POTUS een fietsongeluk heeft gehad. POTUS, zo blijkt algauw, is de gangbare afkorting voor President Of The United States.

Zo krijgt de kijker een eerste blik op het volkje waarvan hem gevraagd wordt te geloven dat het in de westvleugel van het Witte Huis verblijft: een kibbelende bende neuroten, soms verscheurd door conflict, maar altijd loyaal aan het algemeen belang en aan de (groot)vaderlijke president die dat verpersoonlijkt.

Schakelen we nu over naar de eerste minuut House of Cards uit de tv-geschiedenis. Het is nacht, een aangereden hond ligt op de stoep. Terwijl anderen de hulpdiensten gaan bellen blijft hoofdpersonage Frank Underwood achter bij het gewonde dier. In een onverwachte terzijde richt hij zich rechtstreeks tot het publiek. Dan breekt Underwood zonder verpinken de nek van het dier: 'Welcome to Washington'.

Twee keer worden we zo geïntroduceerd in Washington - het politieke zenuwcentrum, niet de feitelijke stad. Veel contrasterender kunnen die kennismakingsrondes niet zijn. In The West Wing is Washington een plek waar een gure wind kan waaien, maar waar toch altijd het licht van de democratie blijft stralen. Die triomf zit ook in de begingeneriek, met een prominente rol voor de Amerikaanse adelaar, ondersteund door een soundtrack met hymne-allure.

Een charmant idealisme dat soms dicht tegen het patriottisch moralisme aanschuurt, een diep begrip voor de menselijke natuur en een artillerievuur van spetterende dialogen. Ziedaar de kenmerken die van The West Wing een van de beste en meest bekroonde dramareeksen aller tijden gemaakt heeft. Typisch Aaron Sorkin, het creatieve genie achter de serie. Hij zou hetzelfde recept nog eens bovenhalen in The Newsroom, met een tv-nieuwsredactie als setting.

Cynisch molentje

Van die kenmerken is in House of Cards alleen het spervuur van dialogen overgebleven, al zullen het toch vooral die theatrale terzijdes van protagonist Frank Underwood (Kevin Spacey) zijn die bijblijven. Behalve origineel (ze zaten weliswaar al in de oorspronkelijke, Britse versie van de serie) zijn die shakespeareaanse monologen ook essentieel voor de inhoudelijke lading van de reeks.

Plots wordt de politieke smeerlap Underwood onze gids. Hij verschaft inzicht in het machtsspel dat hij zo vakkundig beheerst. En daarmee maakt hij ons medeplichtig, want per slot van rekening zijn wij het die, als burgers/kiezers, toestaan dat dit cynische molentje blijft draaien.

Van veel democratische lichtbakens is in House of Cards dus geen sprake. Ook letterlijk niet. Niet alleen de opening, maar heel wat scènes spelen zich af na zonsondergang. Het is een metaforische duisternis waarin complotten en affaires gedijen, zaakjes die het daglicht schuwen.

Dit Washington is gevuld met cynische carrièristen, geobsedeerd door het verwerven van macht en het saboteren van concurrenten. Het is een politieke hel waar de kijker/burger net als bij Dante bij het binnentreden een morele waarschuwing meekrijgt: 'Laat varen alle hoop, gij die hier binnentreedt.'

Ondanks al die verschillen in toon en stijl passen The West Wing en House of Cards inhoudelijk beter bij elkaar dan je op het eerste gezicht zou vermoeden. Het is meer een tijdspanne dan een ideologische kloof die de twee topreeksen van elkaar scheidt. Allebei zijn ze een spiegel van het politieke tijdperk waaruit ze geboren zijn. Een bolronde spiegel weliswaar, waarin de werkelijkheid dramatisch vervormd wordt.

'Verwestwingisering'

Zeven seizoenen lang - van 1999 tot 2006 - loopt The West Wing ongeveer gelijk met de regeerperiode van George W. Bush. Tegenover die voor de wereld en de Amerikaanse samenleving weinig opbeurende periode plaatst de tv-serie de Clintoniaanse, empathische Democratische president Jed Bartlett (Martin Sheen): een politieke schavuit, maar wel een man van stavast.

Het hoopvolle politieke idealisme van The West Wing kijkt nostalgisch (en bepaald rooskleurig) achterom naar de Clinton-jaren en tegelijk vooruit naar wat na Bush kan terugkeren. Die hoop wordt pas echt concreet en accuraat wanneer in het slotseizoen een hispanic en dus niet-blanke presidentskandidaat opduikt, een visionaire knipoog naar de politieke vedette die de jonge Barack Obama net dan aan het worden is.

Het Amerikaanse societyblad Vanity Fair wijdde in 2012 zelfs een artikel aan wat je de 'verwestwingisering' van de Amerikaanse politiek zou kunnen noemen: de idyllische intocht van een generatie jonge, progressieve high potentials in Washington. Geïnspireerd door het 'Yes we can' van Obama, maar ook door CJ, Sam Seaborn of Josh Lyman, de monomane, hyperintelligente en geëngageerde presidentsmedewerkers uit The West Wing, die werkverslaving sexy maakten.

Kun je The West Wing aldus beschouwen als een lange, smachtende vooruitblik op het tijdperk van de audacity of hope van Obama, dan brengt House of Cards de ontnuchterende reality check. Wanneer de serie vanaf 2012 acht jaar na het einde van The West Wing voor het eerst op het scherm komt, is de hoop al redelijk verwelkt. Er is de economische crisis die maar blijft doorzeuren, er zijn de militaire operaties die maar niet afgerond raken. Maar het is vooral de onmogelijkheid om nog politieke akkoorden te sluiten in het Congres dat leidt tot een diep politiek wantrouwen bij het publiek.

Op dat wantrouwen in de instellingen sluit de politieke verbittering van House of Cards perfect aan. Onder het Witte Huis ligt, zo blijkt nu, een moeras verscholen. Washington is een soort Gotham City geworden, een stad in moreel verval, waar de boeven het voor het zeggen hebben en Batman zich gedesillusioneerd teruggetrokken heeft.

Slonzige journalisten

Met, zoals in de meeste soortgelijke series, een belangrijke bijrol voor die andere bewoners van de politieke stolp: journalisten. Ook hier verzorgt House of Cards een prikkelende update. De mannelijke krantenverslaggevers lopen er nog altijd slonzig en gefrustreerd bij, maar worden voorbijgestoken door jonge, ambitieuze vrouwen met cameratraining. De krant ruilen zij in voor een zwaar op Buzzfeed geïnspireerde nieuwtjessite. Voor die trend om een eigen blog belangrijker te vinden dan de waarheid spaart House of Cards de maatschappijkritische roede evenmin.

Het is verleidelijk om die pessimistische visie op politiek (en media) als de meest waarachtige te beschouwen.

Want sleept de etterende vete tussen Obama en de geradicaliseerde Republikeinen de VS niet nog altijd van de ene impasse naar de volgende gênante crisis? En ondervinden ook wij, Belgen, in deze hernieuwde tijden van #nogov, niet dat niets nog marcheert in ons eigen Washington, de Wetstraat?

Toch is ook die blik op politiek even eenzijdig en verdraaid als de idyllische wereld van de The West Wing dat was. In House of Cards wordt elk beschaafd meningsverschil onder het tapijt van persoonlijke berekening geveegd. Frank Underwood is een Democraat, maar als dat niet af en toe gezegd zou worden, herinnert niets ons aan die politieke kleur. Alleen de zucht naar macht telt nog.

The Godfather

Over wat Underwood met die macht wil doen - behalve rivalen uitschakelen, zoals in de computergames waaraan hij verhangen is - kom je niets te weten. Noem het een parabel van postpolitiek, een visioen van een wereld waaruit elk fundamenteel meningsverschil verbannen is, en enkel strijd om posities overblijft.

'Nothing personal, strictly business.' Het motto uit The Godfather (1972) vat de kern samen van alle politieke tragedies, vanaf de Trojaanse oorlog - je dochter offeren om ten strijde te kunnen trekken: strictly business! - over Shakespeare tot The West Wing of Borgen. Het is de onmogelijkheid om private en publieke belangen van elkaar te scheiden. Want hoe hard je het ook probeert, vroeg of laat wordt elk conflict personal.

Die publiek-private spanning is ook in House of Cards de motor van het drama. Ze wordt op een hoogst intrigerende manier verbeeld in het koppel Frank en Claire Underwood. Voortdurend dansen ze een verknipte tango waarbij niet uit te maken valt wie nu eigenlijk wie manipuleert. Hij: een mengeling van Richard III en Steve Stevaert in de herfst van zijn publieke loopbaan, zij van Lady Macbeth en Glenn Close in de advocatenthrillerserie Damages.

Dat een gesofisticeerde maar doortrapte en machtsbeluste vrouw als Claire Underwood - een terecht bekroonde rol van Robin Wright - kan uitgroeien tot een icoon van een deel van de feministische beweging (onder fel protest van een ander deel) is daarbij best wel merkwaardig. Wellicht is het de zelfstandige en evenwaardige rol die Claire in de relatie afdwingt, die dat feministische respect opgeleverd heeft.

En zo komen we toch weer bij The West Wing uit. Want doet die precaire machtsbalans tussen man en vrouw op het hoogste niveau ons aan niemand denken? Of die gecontroleerde omgang met overspel en promiscuïteit? Inderdaad: aan de Clintons, de presidentsfamilie die ook The West Wing inspireerde. Daar zijn ze nog het idool van progressief Amerika, het gezin dat het land bevrijdde van de Reagan-erfenis. In House of Cards zijn ze een koelbloedig duo, enkel verbonden door het besef dat ze samen nu eenmaal hoger reiken dan apart .

De waarheid ligt wellicht ergens in het midden. Gelukkig voor ons, verwende tv-kijkers, hoeft fictie van hoge kwaliteit, zoals The West Wing en House of Cards die levert, zich van de waarheid niet veel aan te trekken.

The West Wing

Politiek drama over een Democratische president en zijn gevolg in het Witte Huis

7 seizoenen

Start: 22 september 1999

Zender: NBC

Schrijver: Aaron Sorkin

Hoofdrollen: Martin Sheen, Rob Lowe, Allison Janney

2 Golden Globes, 34 Emmy's (een record)

House of Cards

Politiek drama over een echtpaar dat zich in Washington naar de top knokt

2 seizoenen (een derde is in de maak)

Start : 1 februari 2013

Zender: Netflix

Gebaseerd op gelijknamige Britse serie uit 1990, bewerkt door Beau Willimon

Hoofdrollen: Kevin Spacey, Robin Wright, Kate Mara

1 Golden Globe, 3 Emmy's

Het Netflix-model

House of Cards was de eerste fictieserie die Netflix, een digitaal kanaal voor streaming van video on demand, in eigen beheer liet maken. Het experiment werd een doorslaand succes, en na de twee initiële seizoenen is al een derde jaargang in productie. House of Cards stond zo ook aan het begin van een nieuw zakenmodel, waarbij distributeurs zelf content gaan produceren. Verwacht wordt dat in België Telenet een belang heeft genomen in Woestijnvisholding De Vijver om dat model te kopiëren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234