Woensdag 18/05/2022

Lezen moet cool zijn

Om de 'lost generation' alsnog tot betere gedachten te brengen, wordt het grote geschut bovengehaald. Uitgevers zetten soms verdienstelijke in-between- en cross-overreeksen op, waarin de koppige niet-lezer doorgaans zijn eigen (virtuele?) universum nog eens dubbelop krijgt gepresenteerd. De Vlaamse Stichting Lezen ontwierp het interessante Fahrenheit 451 project en een bijbehorende Boekenzoeker om jongeren uit het TSO en het BSO ervan te overtuigen dat lezen echt wel cool kan zijn. De leefwereld van de afhakers is het uitgangspunt, en mediafiguren draven vrolijk op om een en ander de nodige overredingskracht te geven.

Ook de academische wereld houdt zich met het problematische leesgedrag van adolescenten bezig. In Over grenzen. De adolescentenroman in het literatuuronderwijs houden Helma van Lierop en Neel Bastiaansen van de Universiteit van Tilburg een interessant pleidooi voor de adolescentenroman als volwaardig genre, dat bovendien de overstap van kinderboeken naar het 'grotere werk' verteerbaar moet maken. In de studie wordt het begrip 'adolescentie' verklaard als "een aparte levensfase waarin lichamelijke en geestelijke rijping plaatsvindt" die dateert van de negentiende eeuw. Door de industrialisatie gingen jongeren langer naar school en namen ze pas later deel aan het maatschappelijke leven, zo luidt het. Een soort van uitgestelde volwassenheid, dus, en een overgangstijd waarin druk naar de eigen identiteit wordt gezocht. En daar gaat die jongerenliteratuur ook over. Identificatie, herkenning en realisme worden door de jonge lezer, zo blijkt uit onderzoek, erg op prijs gesteld. Van Lierop maakt een verrassend onderscheid tussen adolescentenliteratuur voor volwassenen en voor jongeren. De bildungsroman, de initiatieromans van Amerikaanse origine, van Mark Twain en J.D. Salinger en later ook van F. Scott Fitzgerald, Ernest Hemingway of William Golding en de nog latere Brat Pack literatuur van Bret Easton Ellis en McInerney, stelt ze tegenover de populaire 'meisjesboeken', de 'taboedoorbrekende' boeken uit de jaren zeventig met weinig literaire bedoelingen, en ten slotte de literaire adolescentenroman, op maat van jongeren én goed geschreven. In een praktisch gedeelte worden romans voor volwassenen en voor jongeren literair geanalyseerd en vergeleken en wordt gepleit voor een literatuuronderwijs dat de grenzen tussen beide overschrijdt om de breuk te overbruggen.

Het gehakketak over het opsplitsen van 'grote' en 'kleine' literatuur is niet nieuw. Bart Moeyaert is altijd al een vurig pleitbezorger geweest voor het opheffen van grenzen: "Ga uit van de Grote Gelijkenis, en dan blijkt de doelgroep wel, als je van de logo's van uitgeverijen betekenisloze krullen maakt, je mond houdt en leest", schreef hij in een column voor NRC Handelsblad. Zijn romans liegen er ook niet om: ze hebben niets van de jofele, o zo begrijpende en inlevende toon en de opgeklopte kommer-en-kwel waaraan veel verhalen voor jongeren ten onder gaan. Moeyaert neemt al zijn lezers au sérieux, oud en jong, en hij laat ze alle vrijheid om in zijn suggestieve verhalen binnen te dringen.

Misschien, vroeg ik me af, bij het lezen van Tommy Wieringa's magistrale Joe Speedboot, is op maat gemaakte literatuur niet echt nodig? Misschien wíl zo'n aanstormende jongvolwassene die bezorgde en vaak betuttelende behandeling al helemaal niet hebben? Net als in Moeyaerts Het is de liefde die we niet begrijpen, De Arkvaarders en De roos en het zwijn van Anne Provoost, Reves De Avonden, Hoe ik nu leef van Meg Rosoff, The Member of the Wedding van Carson McCullers of de grote Russen en andere 'klassieken', blijft Wieringa in Joe Speedboot niet rondscharrelen in een voor jongeren herkenbaar, apart wereldje, maar wordt een en ander in een universele context gezet. En dan pas wordt lezen een echte belevenis. Ook voor de afhakende doelgroep. (AL)

Identificatie, herkenning en realisme stelt de jonge lezer erg op prijs, zo blijkt uit onderzoek

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234