Dinsdag 14/07/2020

Lexicon van de roesDirk Van Hulle

Tom Wolfe heeft een opgefokt, irritant taaltje gevonden, bij momenten duizelingwekkend als de draaikolk van indrukken waarmee hij de LSD-ervaring omschrijft

Tom Wolfe

The Electric Kool-Aid Acid Test

Farrar, Straus and Giroux,

New York, 1968.

De psychedelische sixties zijn onvertaalbaar. Tom Wolfe ondernam in 1968 een dappere poging om ze onder woorden te brengen. Hij wilde geen droog journalistiek verslag schrijven maar een "mentale atmosfeer" weergeven in de taal van de Acid scene. Het gebruik van lyserginezuurdiëthylamide (LSD) was in het begin van de jaren zestig een geheime tip. Eind 1959 werden er vrijwilligers gezocht om voor vijfenzeventig dollar per dag 'psychomimetische' drugs uit te testen, die tijdelijk een psychose-achtige toestand teweegbrachten. Dr. Humphry Osmond had toen zelfs de term 'psychodelisch' nog niet bedacht, die later 'psychedelisch' werd om de connotatie met de psychiatrie te vermijden.

Het was de tijd van de Beatgeneration. Beatniks als Kerouac, Ginsberg en Burroughs provoceerden alles wat square was. Bezorgde ouders waren als de dood dat hun kinderen in contact zouden komen met deze predikers van permissiviteit. Dat maakte hen uiteraard eens zo Cool. De allercoolsten blaakten van charisma en creëerden een sfeer van vogelvrije gelukzaligheid. Die kreeg een extra Dimension dankzij de chemische geestverruiming. Een van de meest enthousiaste vrijwilligers van de psychomimetische drugstests was Ken Kesey. Onder invloed van acid schreef hij grote delen van zijn roman One Flew Over the Cuckoo's Nest (1962). Zijn literaire reputatie was er meteen mee gevestigd. Maar Keseys ambities lagen elders. Hij was meer geïnteresseerd in de LSD-Experience waarin het boek tot stand was gekomen dan in het eindresultaat. En die ervaring deelde hij met een aantal 'Merry Pranksters'. De 'jolige schelmen' kochten een oude schoolbus, herspoten ze in fluo kleuren en reden naar New York, officieel voor de presentatie van Keseys tweede roman, Sometimes a Great Nation. Maar ook nu was het einddoel minder belangrijk dan de rit zelf. In een sfeer van totale euforie leefden ze hun eigen schelmenroman. Ze doorkruisten de VS onder het motto Go with the Flow in hun bus 'Furthur', altijd verder, om Amerika met zijn toekomst te confronteren en de bourgeois te epateren. Ze deden Kerouacs On the Road nog eens over, maar dan met LSD. En met een missie. De Pranksters wentelden zich niet alleen in de mietersheid maar wilden de Groove met de hele wereld delen. Na een honderdtal pagina's acid talk legt Wolfe de vinger op de wonde. Net als christenen, mystici en Hermann Hesse konden ook de Pranksters hun ervaring van de kosmische eenheid niet voor zich houden. Een andere spirituele reisgids was Aldous Huxley, die in The Doors of Perception had uiteengezet hoe het utilitaire rationalisme een verarming betekent van de overweldigende massa ervaringen waaraan het brein voortdurend is blootgesteld. In plaats van te selecteren kon het brein nu dankzij de chemie openstaan voor alle indrukken en volledig in het nu - het Nu - leven. Vandaar ook de interesse van de Pranksters in het boek van de veranderingen, I Ching. Die oude Chinese tekst versmolt probleemloos met de synchroniciteitstheorie van Jung. Wolfe haalt ook Joachim Wach erbij om aan te tonen dat het hele Prankster-gebeuren alle symptomen vertoonde van een religie in de knop, met een charismatische figuur die een groep apostelen aantrekt en hun leven organiseert met het oog op een of andere Kairos, een sublieme ervaring. De profeet Kesey besloot om Acid Tests uit te voeren. Al wie voor het eerst LSD kon innemen zonder uit te freaken, was geslaagd (en had en passant de kairos ervaren). Er werd limonade (Kool-Aid) geprepareerd met acid en nietsvermoedende fuifgangers kwamen onverwachts terecht in de grensgebieden van hun bewustzijn. In minder dan een paar jaar hadden de Pranksters een nieuwe Lifestyle gecreëerd. Overal aan de westkust ontstonden communes van jongeren met Jezus-coupe, haarband, fluo kleren en meer fraais met franjes. Ze provoceerden de politie door ze met bloemen en liefde te overstelpen. LSD was aanvankelijk zo nieuw dat er nog geen wet bestond die het verbood. De politie kon dus niets beginnen, tenzij de Pranksters tussendoor een jointje rookten. Dat werd de achilleshiel van het hele Mysto ongenaakbaarheidsgevoel. Nadat Kesey op een nacht betrapt was met een paar gram marihuana vluchtte hij naar Mexico. Zes maanden later kwam hij terug en liet via de media weten dat hij van plan was in de VS te blijven "als voortvluchtige en als zout in de wonden van J. Edgar Hoover". In Mexico had Kesey zich verdiept in de werken en roezen van Friedrich Nietzsche en niets Übermenschliches was hem intussen nog vreemd. Hij wilde de grootste Acid Test ooit organiseren en kondigde aan dat het tijd was om 'beyond acid' te gaan. Maar uiteindelijk draaide het hele spektakel uit op een pathetisch meditatief moment. Allesbehalve cool, merkt Wolfe op, want LSD doorbreekt nu net alle zelfbeheersing. De Pranksters waren juist heel Out-front en in hun openhartige poging om 'beyond acid' te geraken geleken ze verdacht veel op een zelfhulpgroep. Intussen had Californië een nieuwe wet tegen LSD en binnen de kortste keren was er sprake van een Probation Generation van jongeren die na een eerste drugsveroordeling voorwaardelijk in vrijheid waren gesteld. Er ontstond een hele industrie rond acid. Wolfe suggereert dat de Beatles-tour in hun bus door heel Groot-Brittannië en de Acid Rock van hun Sergeant Pepper's-album wel heel erg geïnspireerd is op de avonturen van de Pranksters. Maar ook dat is in zekere zin een vorm van de zo fel nagestreefde Synch. Alles draaide om de synchronisatie van energieën en de versmelting van ego en non-ego. Zo konden de Pranksters zelfs met de Hell's Angels verbroederen. Wat een motorritje was voor de Angels, was de Trip voor de Pranksters. Zelf zagen ze de trip (zowel met LSD als met de 'Furthur') als een allegorie van het leven - een groepsgevoel van 'samen onderweg', niet per se ergens heen -, maar vooral iets dat onuitgesproken moest blijven. Voor dit Unspoken Thing heeft Tom Wolfe toch een adequaat, want opgefokt, vaak repetitief en onvermijdelijk irritant taaltje gevonden, niet meteen geestverruimend, maar lillend van de good Vibrations, en bij momenten duizelingwekkend als de draaikolk van indrukken waarmee hij de LSD-ervaring omschrijft. Dat die Whirlpool tegenwoordig een merk van wasmachines is, zegt alles over de chemische roes van toen en de huidige, synthetische nuchterheid. Wolfe zet dus niet alleen Kesey in zijn hemd. Ook nuchterheid kan een vorm van fundamentalisme zijn en zonder roes geen Yes!-gevoel. Maar toch, zelfs met acid lijkt het menselijk brein helaas niet veel ruimer dan een wastrommel, en 'beyond' de centrifuge ligt alleen de strijk,

Zonked out.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234