Zondag 27/09/2020

Klopt dit wel?

Levert pestgedrag echt seksueel voordeel op?

Beeld THINKSTOCK

Berichten verspreiden zich dankzij internet vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. We gaan op zoek naar hele en halve onwaarheden en probeert de zin van de onzin te scheiden.

Pestgedrag en populariteit gaan hand in hand, zal iedereen zich van de middelbare school nog kunnen herinneren. Maar pesters genieten nog meer voordelen, weet deDaily Mail. Zo zijn ze ook aantrekkelijker en hebben ze later meer succes op seksueel gebied. Dat zou blijken uit een Canadese studie. Sterker nog, de vergrote aantrekkingskracht en de bijbehorende verhoogde reproductieve kansen zouden volgens experts juist de drijfveer zijn achter het treiteren. Met andere woorden: pesten loont en dat weten pestkoppen dondersgoed. Daar doen ze het voor.

De Canadese krant National Postberichtte het eerst over de studie, die verricht werd vanuit het perspectief van de evolutie-psychologie. Die tak van wetenschap gaat ervan uit dat veel gedragingen vanuit evolutionair oogpunt te verklaren zijn. Omdat pesten allerlei evolutionaire voordelen zou opleveren, wordt gespeculeerd dat de treiterkoppen met de seksuele selectie in hun voordeel ook voor meer nageslacht zorgen, en dat de meeste pestkoppen het van hun ouders hebben geërfd.

Niet iedereen was blij met deze conclusie. Ontheft dit de schoolpleinterroristen niet van hun verantwoordelijkheid? Bovendien schoot de kop van de Daily Mail - dat pestkoppen 'sexier' zijn dan hun slachtoffers - velen in het verkeerde keelgat. En wat klopt hier eigenlijk van?

135 scholieren

Vaak is het antwoord al te vinden in de studie zelf. Laten we het gepubliceerde artikel van onderzoekers Jun-Bin Koh en Jennifer Wong van de Simon Fraser University in Burnaby er dus eens bij pakken. Het eerste probleem is de grootte van de steekproef: 135 scholieren tussen de 13 en 16 jaar oud, die vervolgens naar aanleiding van een vragenlijst werden aangeduid als 'pester', 'slachtoffer', 'pester/slachtoffer' - zij die zowel pesten als zelf slachtoffer zijn - of 'omstander'. De groep pesters bestond uit elf jongens en vier meisjes, de slachtoffers uit drie jongens en zeven meisjes. Bij voorbaat dus al te kleine aantallen om bredere conclusies aan te verbinden. Koh en Wong geven zelf ook al toe dat de studie daarom weinig statistisch onderscheidingsvermogen heeft.

Ook de resultaten zijn minder hard dan de nieuwskoppen. Er werd onderzocht of pestkoppen een betere geestelijke gezondheid hadden en of ze betere kansen op seksueel gebied hadden dan de slachtoffers en pester/slachtoffers. De pesters zaten inderdaad van alle groepen het beste in hun vel, maar vergeleken met de slachtoffers was het verschil niet significant.

Opvallend is dat de groep pester/slachtoffers (vier jongens en zeven meisjes) het laagst scoorden op zelfvertrouwen en sociale status, en het hoogst op depressie (zie afbeelding). In deze groep lijkt het pestgedrag dus geen voordelen op te leveren die de pijn van het slachtofferschap wat kunnen verzachten. Maar, nogmaals, met zo'n kleine groep is het lastig hier echt iets over te zeggen.

Beeld Koh & Wong

Dat kinderen die pesten over het algemeen populairder zijn, staat buiten kijf. Dat is gebleken uit talloze onderzoeken. Maar levert het echt een aanzienlijk seksueel voordeel op, ook later in het leven? Dat is lastig te onderzoeken onder een groep tieners tussen de 13 en 16 jaar oud, waarvan de meesten waarschijnlijk nog niet seksueel actief zijn. Daarom is dat in deze studie afgeleid van scores op het gebied van sociale status en zelfverzekerdheid. Het argument is dat deze eigenschappen, waarop pesters de hoogste punten scoren, het makkelijker maken op de datingmarkt.

In de National Post komt ter ondersteuning van deze hypothese ook psycholoog en onderzoeker naar het genetische aspect van pesten Tony Volk aan het woord. Volgens Volk blijkt uit de eerste resultaten van zijn eigen nog lopende onderzoek onder 178 tieners, dat pesters meer seks hebben.

Machiavellisten

"Er kunnen wel wat vraagtekens bij gezet worden", zegt Ron Scholte, professor Sociale Wetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen. "Het zijn vrij kleine studies, onder nog geen 200 jongeren. Voor er zulke uitspraken gedaan kunnen worden moet dit eerst gereproduceerd worden door grotere studies."

Bovendien bestaan beide onderzoeksgroepen uit jongeren. Daarmee kan weinig gezegd worden over de seksuele escapades van volwassen (voormalige) pestkoppen. Op dat gebied zijn immers meerdere factoren van invloed. De nerd die uitgroeit tot software-miljonair zal waarschijnlijk weinig te klagen hebben over het aanbod aan seksuele partners. En dan is er nog de kip-of-het-ei-vraag, die Koh en Wong zelf ook al aansnijden in hun onderzoek: "Helpt het pestgedrag het individu aan een hogere sociale status, of is het de hogere sociale status die het individu ervoor doet kiezen anderen agressief te bejegenen?"

Scholte onderscheidt twee soorten pesters: "De groep met een 'social skills deficit'. Dat zijn kinderen met een beperkt gedragsrepertoire, die zelf misschien ook wel worden gepest. Maar waar het hier over gaat zijn wat wij ook wel 'machiavellisten' noemen. Dat zijn berekenende daders die alles doen om er zelf beter van te worden. Zij kunnen hun gedrag aanpassen als ze dat willen, voor de eerste groep is dat moeilijker."

Helemaal wegwuiven doet Scholte de studie dan ook zeker niet. "Het is een belangrijk punt dat daders met een hoge sociale status veel te verliezen hebben door te stoppen met pesten. Goede anti-pestprogramma's richten zich dan ook niet op de daders, maar op de omstanders waar de pesters status aan ontlenen."

En de erfelijkheid van pestgedrag? "Er begint nu onderzoek op te komen naar de vraag of dader- en slachtofferschap erfelijk is. Maar wat je er ook zegt over de mate van erfelijkheid, uiteindelijk zal het toch altijd de omgeving zijn die voor het grootste gedeelte het gedrag bepaalt", aldus Scholte.

"Uit de studie spreekt een meer biologische opvatting van pesten. Het heeft in de natuur ook een duidelijke functie, namelijk het vaststellen van de hiërarchie - in apenkolonies komt het ook voor. Je kunt je als sociaal wetenschapper wel afvragen of mensen volledig onder natuurwetten vallen. Wij hebben tenslotte ook cultuur en regels, we zijn geen primaten."

Beeld THINKSTOCK

Conclusie:

Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234