Donderdag 17/06/2021

Leven op het ritme van de Last Post

Ze houden allemaal rekening met de Last Post. Vroeger, kind nog, was het voor Maurice bedtijd. En als mevrouw Warlop gasten heeft, gaat het zo: aperitief, Last Post, dan eten. 'Ik ben er hier voor komen wonen.' Buurtbewoners worden het klaroengeschal niet beu, of ze het nu voor de vijfde of de vijfduizendste keer horen. Rik Van Puymbroeck / foto's Thomas Sweertvaegher

oor de micro zegt een man: "Dit is de 29.394ste keer dat de Last Post hier gespeeld wordt."

Dan zegt hij: "Those who fought and died for us are remembered."

Het is elf uur, Wapenstilstand 2013 en onder de Menenpoort loopt veel volk. Klinkt veel muziek. Schotse doedelzakken. Trommels. Er wordt gestapt en gespeecht en de Vlaamse minister-president legt een krans. Maar eerlijk: echt stil is iedereen pas als de klaroeners van de Ieperse brandweer de Last Post spelen.

Stil binnen, is dat. Koud, om het met K. Schippers te zeggen: "Het is er zo koud dat het lijkt of de vorst hier is uitgevonden." Zo koud binnen. Veel volk is er, jawel, de hele Menenstraat van Ieper staat vol. Ook later in de namiddag als de Britse Prince Philip ("een leerling sprak van de the Duke of Ellington", grijnst een kenner) zeventig zakjes zand uit de Westhoek krijgt voor een Flanders Fields Memorial in Londen. Ook dan staat er veel volk. Maar klaroener Antoine Verschoot zal het je altijd zeggen: "Lang geleden stonden we hier soms voor één man te spelen. Het is pas echt populair geworden sinds het bezoek van de paus."

Dat was in 1985, Maurice Roetynck zal het je vertellen. In de Frenchlaan woont hij nu op de tweede verdieping van een gebouw waar vroeger Hotel Ypriana stond ("de Duitse generaals sliepen hier tijdens de Tweede Wereldoorlog, later sliepen Fausto Coppi en Gino Bartali en de Wiener Sängerknaben er"), maar in 1942 werd hij één huis verder geboren. 71 is de gepensioneerde slager nu dus.

Elke dag van zijn leven hier gewoond, met zicht op de Menenpoort. Ruw zou je kunnen rekenen dat 71 maal 365 dus 25.915 Last Posts zijn. Maar ruw past niet bij dit ritueel: tussen 1940 en 1944 klonk hij niet. "In mijn wieg heb ik het dus niet gehoord", zegt Maurice. "Maar als heel klein kind wel. Elke avond om acht uur. En dat was altijd het signaal voor moeder: als de Last Post klonk, maakte ze een tas melk warm, deed er twee suikertjes in en nadien kon ik naar bed. De Last Post, dat was de avond."

Symbolisch zelfs. Wat voor de Britse troepen het einde van de dag was, was dat ook voor Bieke Verbeke toen ze veertien jaar geleden in deze buurt kwam wonen. Nog beter: toen ze haar huis verbouwde in de Bollingstraat, aan de andere hoek van de Menenpoort, bliezen de klaroeners haar einde van de werkdag. "Als de Last Post klonk, vonden mijn vader en ik het tijd om het bouwmateriaal op de grond te zetten."

Ritueel

Zo tikt het leven van alle buren van de Menenpoort op het ritme van dit eenvoudige klaroengeschal. Wat vorige week in een krant werd beweerd (de titel lag voor het grijpen: 'Last Post wordt lastpost'), zegt niemand hier. Integendeel. Of je nu, zoals Maurice, het misschien wel 20.000 keer hoorde. Of zoals Bieke vijfduizend keer. Ze zeggen het allemaal: "Het is bij het leven gaan horen. Zo zelfs dat het gebeurt dat ik om kwart over acht denk: 'Tiens'. Omdat ik er geen acht op sloeg. Zo diep zit dat in ons."

Een anekdote. Een jonge Gentse ergotherapeute vond werk in Ieper, ging er wonen en vertelde de ochtend na haar eerste werkdag aan haar collega's: "Wat ik gisteren meegemaakt heb! Ik liep in de stad en toevallig zag ik aan de Menenpoort iemand trompet spelen." De Ieperse collega's haalden de schouders op: "Dat doen ze hier sinds 1928."

Tweede anekdote. Een in Zonnebeke geboren en getogen vrouw moest na 40 jaar in het leven vaststellen: "Ik heb de Last Post nog nooit bijgewoond." Het is wat iedereen kent: op reis moét je de Guernica van Picasso zien, maar het Lam Gods in Gent zag je nog nooit. Zo was het met die Zonnebeekse vrouw in Ieper.

Die vrouw heet niet Jacqueline Warlop. Want mevrouw Warlop werd ("in 1940", zegt ze trots) geboren in Passchendaele. "Op Tyne Cot speelden we als kind Katje Duk, de kerkhoven waren onze speeltuin", zegt de mevrouw die nu buurvrouw is van Bieke Verbeke in de Bollingstraat en dus nog iéts dichter bij de Menenpoort woont. "In 1962 trouwde ik en kwam ik in Ieper wonen. Aan de Rijselpoort. Vanaf toen kwam ik weleens luisteren en ik heb het altijd mooi gevonden. Zo mooi dat ik, toen mijn man overleden was en ik vier jaar terug een ander huisje zocht in Ieper, speciaal naar hier kwam. Ik wilde dicht bij de Last Post wonen."

Op haar borst prijkt een zelfgemaakte klaproos. "Die haal ik op 11 november uit een dozeke met een strikske, morgen gaat dat er terug in." Ze zegt dat ze minstens één keer per week, soms twee keer, ook effectief buiten onder de Menenpoort gaat luisteren. De andere dagen hoort ze hem thuis. In de zomer vanuit de tuin. En, ritueel, elke avond kijkt ze naar de lichtjes voor het slapengaan. "Als ik vrienden op bezoek heb, dan schenk ik aperitief voor de Last Post. Nadien luisteren we en dan beginnen we pas te eten. Ja, ik ken hem vanbuiten. Ik weet het goed als het de Réveil is."

Plots janken

Waarom toch. Niet beu, nooit beu, geraakt door die eenvoudige opeenvolging van sol-do's. In de Menenstraat, waar hij in 1968 souvenirwinkeltje Minneke Poes begon, zegt de bijna 84-jarige Eric Lacour: "Het is nog altijd iets speciaals. Vooral 's avonds. Toen we hier pas kwamen wonen, stonden er soms maar twee mensen. Het is inderdaad fel veranderd met de paus in 1985. En ook toen koning Boudewijn en koningin Fabiola kwamen."

Zelf hadden ze niet zoveel aan dat pausbezoek. In het winkeltje dat zijn dochter Patricia nu runt, liggen nog stickers en kaartjes met paus Johannes-Paulus II op. "Alles was zo geregeld dat niemand kon passeren. En al die pastoors kochten ook niks", zegt zij.

"De paar kaarsen die ik inkocht, hebben we later maar zelf gebruikt." Nu is er natuurlijk de 2014-2018-gekte. Eric: "Zestig miljoen hebben de Britten uitgetrokken om hun schoolgaande jeugd naar Ieper te sturen." Patricia: "Laat ons hopen dat het gaat draaien. Maar laat ons in 2019 nog eens klappen. Ook nadien moeten we nog zakendoen."

45 jaar, dat zijn dus meer dan 16.000 avonden waarop klokslag acht uur de bugels weerklonken. "Flappy, vroeger onze hond, zat altijd op de drempel van de winkel. Altijd. Heel stil. Alleen als de Last Post klonk, begon hij bij één stukje plots wat te janken. Elke avond opnieuw. En de hond die we nadien hadden idem. Er moet een toon geweest zijn waar honden op reageren."

Woorden van de overleden dichter Herman De Coninck, in een gedicht dat eenvoudig Last Post heet:

Het is hier een paar jaar lang

de laatste seconde voor je sterft.

Er zijn alleen maar kleinigheden.

Later hoor ik onder de Menenpoort

de Last Post aan:

drie bugels die je tot tachtig jaar terug

door wat nog over is van merg en

been hoort gaan.

Toen Annie Feys weduwe werd, vond ze een appartement in de Bloemenstraat. De tv staat aan en in stereo zie je dus wat er gebeurt: door haar venster waait de Last Post live, rechts gebeurt dat close op het scherm. "Het blijft aandoenlijk", zegt ze. "En bijna ongelooflijk dat het elke avond gebeurt."

Dat blijft ook Bieke Verbeke vinden. De 43-jarige onderwijzeres woonde altijd in Ieper. Nu dicht bij dit dagelijkse tafereel dus. Ze is vooral een grote fan van Nick Cave. "Als ik me niet goed voel, dan zet ik zijn muziek op. Dat maakt me rustig. Maar dat heb ik dus ook met de Last Post. Als ik terugkom van vakantie zal ik altijd Ieper binnenrijden via de Menenpoort. Maar ik hou er ook altijd rekening mee: als ik ergens ben, zal ik nog even wachten met vertrekken, als ik weet dat ik toch rond het uur van de Last Post zou aankomen."

Ook dat zegt iedereen. Maurice Roetynck: "Als kind in Ieper werd je zo grootgebracht. Als je door de Menenpoort wandelde en het was nét het uur van de Last Post, bleef je stilstaan. Dat deed iedereen. Ook de gewone passanten."

Nu ziet Annie Feys natuurlijk de flitslichten van de toeristen. En Bieke, die vorig jaar op oudejaarsavond ("dan is het wel veel rustiger") samen met een van de klaroeners nadien een glas champagne dronk onder de Menenpoort, vindt dat ritueel blijvend belangrijk.

"Alleen vind ik dat ze nog meer aandacht mochten besteden aan alle oorlogen die er ook vandaag nog gevoerd worden", zegt de juf die, vandaag, op 12 november, haar leerlingen van het eerste leerjaar wél over Wapenstilstand zal vertellen. "Al vind je in de bibliotheek geen boekjes over de oorlog voor kinderen van die leeftijd. Maar goed: we gaan er wel een poppenkastspel voor ontwikkelen. Al moet ik toegeven dat ze morgen wel meer met Sint-Maarten (onder meer in de Westhoek de Sinterklaas, RVP) zullen bezig zijn."

Gisteren werd de Last Post drie keer geblazen. Want ook om acht uur klonk het lied dat aangrijpt en tot nadenken stemt. Mevrouw Feys sloot nadien de gordijnen. "Ik ga graag naar de speciale avonden." Mijnheer Roetynck keek toe vanop zijn tweede verdieping en dacht aan die meer dan 54.000 andere buren. Allemaal jongens die dood bleven in de Westhoek en nooit teruggevonden werden. Het zijn hun namen die de Menenpoort sieren. "Daar zijn zelfs jongens uit India en China bij", zegt hij. "Als kind keek ik daar niet zo naar. Pas later ben ik dat gaan beseffen. Je moet je dat eens voorstellen."

Annie Feys uit de Bloemenstraat:

Maurice Roetynck uit de Frenchlaan:

Bieke Verbeke en

Jacqueline Warlop

uit de Bollingstraat:

Eric Lacour uit de Menenstraat:

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234