Woensdag 25/11/2020

Leven in de drukkerij

Christoffel Plantin profileerde zich eind zestiende eeuw als uitgever van wetenschappelijke werken, onder meer van een baanbrekend anatomieboek. Het Plantin-Moretus Museum in Antwerpen focust nu op Plantin als verspreider van wetenschappelijke kennis, de eerste stap in een andere aanpak.

Het Plantin-Moretus Museum is een schatkamer: een 16de-eeuwse uitgeverij-drukkerij met woning en kunstcollectie, verbluffende bibliotheek, originele drukpersen en, natuurlijk, duizenden boeken. Het labyrintische complex was de thuishaven van opeenvolgende geslachten van de families Plantin en Moretus. Nog altijd heb je het idee dat de lettergieters, drukkers en redacteuren net het pand hebben verlaten na hun dagtaak.

Hoewel het een uniek museum is dat terecht werd opgenomen in de Unesco Werelderfgoedlijst, blijft het in Antwerpen toch in de schaduw van, bijvoorbeeld, het Rubenshuis. Dat is jammer want het Plantin-Moretus Museum is met zijn krakende vloeren en goudleren behang een tijdmachine naar de 16de en 17de eeuw. Misschien heeft het museum één nadeel: er is te veel te zien. Daar wil directeur Iris Kockelbergh wat aan sleutelen door te focussen en te diversifiëren.

Op dit moment probeert men in twee zalen een nieuwe proefopstelling uit, gefocust op Plantin als wetenschappelijk uitgever. Er wordt minder getoond, maar de presentie biedt meer diepgang. Momenteel staan in de meeste museumzalen toonkasten waarin een overvloed aan boeken, tekeningen en etsplaten gepresenteerd wordt. Het is niet goed voor boeken om lang op dezelfde pagina open te liggen, en tegelijk vraagt dergelijk overaanbod ook erg veel van de bezoeker.

Daarom is het een voortreffelijk idee om in de toekomst in een of meerdere zalen telkens rond een specifiek thema te gaan werken.

Het eerste wat uitgetest wordt is Plantin en de wetenschap, maar er worden ook clusters voorbereid rond aardrijkskunde - Plantin gaf prachtige atlassen uit - en het familiearchief. De bewaarde huishoudboekjes en menukaarten van een huwelijksfeest geven immers een precies beeld van het leven van burgers en dienstmeiden aan het eind van de 17de eeuw.

Doorbladeren kan

Het is de bedoeling om het museum op termijn in te delen in diverse thematische clusters die met enige regelmaat kunnen veranderen. Om specifieke ruimten zoals de winkel en de grote salon beter tot hun recht te laten komen, wil men daar de vitrinekasten verwijderen waardoor de kamers ten volle hun originele functie herwinnen.

De eerste proefopstelling is niets minder dan een geslaagd experiment. De twee zalen, die sfeervol zijn uitgelicht, bieden een mooie staalkaart van Plantins wetenschappelijke uitgaven, onder meer het ingekleurde Kruydtboeck van Lobelius (1581) en de Descriptions de touts les Pais-Bas van Guicciardini (1582).

De meeste aandacht gaat naar het anatomieboek Vivae Imagines van de Spanjaard Juan Valverde, dat Plantin in 1566 uitgaf. Het werk was gebaseerd op het baanbrekende boek De humanis corporis fabrica, dat de Brusselse arts Andreas Vesalius in 1543 in Basel publiceerde. Vesalius was een van de eersten om menselijke lichamen te ontleden, waardoor hij kon breken met eeuwenoude, verkeerde opvattingen die nog dateerden uit de tijd van Galenus, de tweede eeuw na Christus.

Plantin besloot om het erg dure boek van Vesalius op de markt te brengen in de bewerking van Valverde. De publicatie van Plantin was minder groot, goedkoper en in Nederlandse vertaling, zodat ze ook beschikbaar was voor chirurgijns en studenten. Tegelijk was het voor Plantin een prestigieuze uitgave: hij liet ze als experiment illustreren met kopergravures, die zijn naam als uitgever van precieze en kwalitatief hoogstaande boeken moest vestigen.

Het boek van Valverde ligt open in een vitrinekast maar kan ook virtueel en daadwerkelijk (in een haarscherpe en duurzame kopie) doorbladerd worden. Heerlijk is dat. In een video geven vier autoriteiten - schilder Michaël Borremans, anatoom-patholoog Robert Van Hee, specialist oude drukken Dirk Imhof en vormgever Gert Dooreman - hun boeiende visie op het belang van het anatomieboek en de verspreiding van kennis door de boekdrukkunst - het internet avant la lettre.

Binnenkort begint de bouw van een depot en een leeszaal. Museum Plantin-Moretus maakt zich helemaal op voor de toekomst.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234