Vrijdag 25/06/2021

Column

Leve de koningin

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Als in Nederland één hoogwaardigheidsbekleder op de steun van het volk mag rekenen, dan is het wel ons staatshoofd, de koning. Zo heet hij althans in de Grondwet, wij hebben al sinds de dood van Willem III (1890) geen koning meer gehad.

De liefde van het volk voor de Oranjes gaat veel verder terug dan de eerste koning, Willem I. De Nederlandse natievorming begon in de zestiende eeuw met Willem van Oranje, de vader des vaderlands die in 1584 in Delft werd vermoord. De macht van zijn nakomelingen, die als 'stadhouder' een soort presidentiële rol vervulden, was steeds gebaseerd op de steun van het volk - destijds door de heersende klasse veelal aangeduid als 'gepeupel', 'Jan Hagel' of 'grauw'. Het gemene volk zag in de Oranjes een bondgenoot tegen de Haagse regentenkliek en de Oranjes waren zo slim dat imago te koesteren.

De verhouding tussen volk, bestuurders en Oranjes is in de eeuwen daarna niet wezenlijk veranderd.

De verhouding bereikte een tragisch dieptepunt met de beestachtige moord op de republikeinse staatslieden Johan en Cornelis de Witt door woedende oranje-aanhangers, in 1672 in Den Haag. Een tong en een vinger van een van beide De Witts is nog altijd de zien in het Haags Historisch Museum.

Wie tegenwoordig de Oranjes in de wielen rijdt, brengt het er meestal ongeschonden vanaf. Niettemin springen onze huidige regenten voor de zekerheid nog altijd voorzichtig met de familie om. Voor je het weet word je electoraal afgeslacht.

De liefde voor het koningshuis is opmerkelijk, in een land dat de oudste republiek in de moderne geschiedenis was geweest, als we in 1813 Willem I, zoon van de laatste stadhouder, niet hadden verzocht het koningsschap op zich te nemen. Na de eerste drie koningen, allen mannen van dubieus allooi, maakten de dames van Oranje het koningshuis zeer geliefd: regentes Emma, Wilhelmina, Juliana, Beatrix - een lijn die straks zal worden voortgezet door de razendpopulaire koningin Máxima.

Toch leken er recentelijk wat barstjes te komen, in de aanhankelijkheid. Er was gedoe met huizen van de kroonprins in diverse verre buitenlanden en rond zijn villa in Wassenaar. Een zus van de koningin had haar vermogen gestald in een belastingparadijs. In meer algemene zin leken de Oranjes slachtoffer te worden van de opstandige stemming jegens het establishment die zich van het land meester had gemaakt.

Wij maar bezuinigen en die gasten niet eens belasting betalen, een beetje met een stoet aan lakeien in grote paleizen wonen en de de wereld rondvliegen - van onze belastingcenten. Het Nederlandse koningshuis is volgens politicoloog Herman Matthijs van de Vrije Universiteit Brussel drie keer zo duur als het Belgische.

De tijd leek rijp om de Oranjes flink te korten en bovendien van hun laatste politieke invloed te ontdoen en er een ceremonieel koningsschap van te maken.

Vroeger was het links dat de monarchie de maat nam, nu voegde zich daar de partij bij die een belangrijk deel van het voormalige gepeupel vertegenwoordigt, de PVV. Daarmee leken de Oranjes in de gevarenzone verzeild te zijn geraakt: hun natuurlijke achterban had er kennelijk genoeg van.

Zowel PvdA als PVV kwamen met dikke rapporten, waarin de contouren van een nieuwe monarchie werden geschetst. Die van de sociaaldemocraten van de PvdA heette zelfs 'Verbindend koningschap in de Republiek', een spectaculaire blauwdruk voor de eerste koninklijke republiek ter wereld.

Inkomstenbelasting betalen - de Nederlandse koningin verdient drie keer zoveel als de Franse president -, huur voor het paleis, successierechten bij overlijden en vliegtickets kopen. Leve het egalitaire Nederland. Bovendien zou het staatshoofd haar formele plek als lid van de regering kwijtraken, niet langer de formateur aanwijzen en de functie van voorzitter van het belangrijkste adviescollege, de Raad van State, moeten inleveren. Een ceremonieel koningschap dus: de Oranjes als goedbetaalde lintjesknippers.

Deze week, voorafgaand aan het debat over het koningshuis in de Tweede Kamer, bleek uit een enquête dat het volk nog altijd massaal achter de Oranjes staat. De regenten trokken hun conclusies. De PVV, partij van de opiniepeilingen, trok zijn opstandige keutel schielijk in. Van alle revolutionaire moderniseringsplannen bleef niets over. Alleen de rol van de koningin bij de regeringsvorming wordt waarschijnlijk een beetje ingeperkt.

De Oranjes hadden, met dank aan het volk, andermaal glorieus gezegevierd over de regenten van het Binnenhof.

Leve de koningin! Hoera, hoera, hoera!

Bert Wagendorp is columnist van de Volkskrant en om de twee weken bijzonder correspondent voor De Morgen vanuit Amsterdam. Van daar bericht hij over zijn land en dat van ons.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234