Maandag 13/07/2020

Leuvense rector heeft meer dan één plant uitgetrokken

In een open brief aan de rector van de KU Leuven (cc de rectoren van de andere Vlaamse universiteiten) vragen Eva Brems en andere Mensenrechtenspecialisten het ontslag te herroepen van de onderzoekster die in Wetteren kant koos voor de Field Liberation Movement.

Beste rectoren,

De acties rond het fameuze Wetterse aardappelveld en het ontslag van Barbara Van Dyck aan de KU Leuven dat er op volgde, hebben ons aan het denken en debatteren gezet, niet enkel vanuit een gevoel van collegialiteit, maar ook vanuit ons wetenschappelijk vakgebied: de rechten van de mens.

De aardappelkwestie speelt zich ook in ons patattenveld af - dat van de vrije meningsuiting. Door een onderzoekster te ontslaan omdat zij weigerde afstand te nemen van de actie, is er in dat veld voldoende schade aangericht om ons te verontrusten.

Voor alle duidelijkheid: wij keuren acties die vernielingen aanrichten, niet goed. Het gerecht moet zijn werk doen. Maar we willen het hier niet hebben over de strafrechtelijke of burgerrechtelijke afhandeling, wel over de reactie vanuit academische hoek: ontslag op staande voet.

Ontslag om dwingende redenen is in het Vlaamse academische landschap uiterst zeldzaam. Zelfs wanneer academici zich schuldig maken aan ernstige feiten tegen personen zoals aanranding van een minderjarige (een zoöloog aan de UGent) of vrijwillige slagen en verwondingen met de dood van zijn vrouw tot gevolg (een rector aan de VUB), worden zij niet op staande voet ontslagen. Ook wanneer een academicus lijnrecht ingaat tegen de basiswaarden van de instelling - en tegen de racismewet, door op een lijst van een racistische politieke partij te staan (een jurist aan de KU Leuven) volgt geen ontslag. Als er al een sanctie komt, wordt wegens het vermoeden van onschuld in de regel de uitkomst van de gerechtelijke procedure afgewacht vooraleer - indien toepasselijk - een tuchtmaatregel te treffen of tot ontslag over te gaan.

Niet-strafbare meningsuiting

Het ontslag van Barbara Van Dyck is dus opvallend en uitzonderlijk. Wat heeft ze dan wel op haar kerfstok? Zij nam deel aan een actie waarbij vernielingen zijn aangericht, maar richtte zelf geen vernielingen aan. Of deze vorm van deelname een strafbaar feit is, is onzeker en in elk geval niet aan de KU Leuven maar aan de strafrechter om uit te maken. Waarom is ze dan ontslagen? Zowel haar eigen getuigenis als de communicatie vanwege de KU Leuven omtrent dit ontslag kunnen maar tot één conclusie leiden: Barbara Van Dyck is ontslagen vanwege een niet-strafbare meningsuiting. Zij verdedigde de actie en nam er ook drie dagen later geen afstand van. De KU Leuven argumenteert ook dat ze werd ontslagen omdat ze weigerde de actie af te keuren: haar ontslag is dus ook gesteund op iets wat ze niet gezegd heeft.

Wij zijn van oordeel dat dit ontslag een schending uitmaakt van de vrijheid van meningsuiting van Barbara Van Dyck. Die vrijheid houdt ook het recht in om niet tot een bepaalde meningsuiting gedwongen te worden. Maar onze ongerustheid strekt veel verder dan het lot van deze ene onderzoekster. Wij vrezen dat KU Leuven-rector Mark Waer met dit ontslag in ons patattenveld niet slechts één plant heeft uitgetrokken, maar er een virus heeft binnengebracht dat de smaak van de vruchten grondig kan bederven en de academische biotoop aantast. In ons vakgebied noemt men dat virus het chilling effect: het is het gegeven dat zichtbaar en streng optreden tegen meningsuitingen leidt tot zelfcensuur die het debatklimaat verarmt. Een sanctie tegen één persoon smoort de meningsuiting van vele anderen. In omgevingen waar een vrije debatcultuur bij uitstek van belang is, zoals in de media, in de politiek of in de kunsten, maakt het chilling effect dat uiterst spaarzaam moet worden omgesprongen met restricties op de vrije meningsuiting. Voor ondergetekenden spreekt het vanzelf dat de academische wereld een dergelijke omgeving is. Wij vrezen dat de zeer snelle, zeer harde, en zeer gemediatiseerde reactie die dit ontslag was, het signaal uitzendt dat aan de KU Leuven, of zelfs aan Vlaamse universiteiten in het algemeen, een loyauteitsverplichting geldt die maakt dat wetenschappers niet vrijelijk standpunten kunnen innemen of acties kunnen voeren wanneer universitaire belangen op het spel staan.

Wij vrezen dat dit de rol van universiteiten als broeikassen en proeftuinen van maatschappijkritiek zal aantasten, en dat dat niet enkel de universiteiten, maar ook de samenleving zal verarmen. Wij vragen daarom de intrekking van het ontslag van Barbara Van Dyck.

Eva Brems (hoogleraar, UGent), Serge Gutwirth (hoogleraar, VUB), Dirk Voorhoof (buitengewoon hoogleraar, UGent), Ilke Adam (onderzoeker, VUB), Hannes Cannie (onderzoeker, UGent), Ineke Casier (onderzoeker, VUB), Jenneke Christiaens (hoofddocent, VUB), Giselle Corradi (onderzoeker, UGent), Paul De Hert (hoofddocent, VUB), Els Dumortier (docent, VUB), Jacques Englebert (hoogleraar ULB en UMons), Benoît Frydman (gewoon hoogleraar, ULB), Yves Haeck (docent, UGent), Laurens Lavrysen (onderzoeker, UGent), Michèle Morel (onderzoeker, UGent), Saïla Ouald-Chaib (onderzoeker, UGent), Marc Pallemaerts (docent, ULB), Yves Poullet (rector, FUNDP Namur), Stijn Smet (onderzoeker, UGent), Stefaan Smis (docent, VUB), Lieve Stevens (onderzoeker, UGent), Alexandra Timmer (onderzoeker UGent), Jozefien Van Caeneghem (onderzoeker, VUB), Guido Van Limberghen (decaan, VUB), Mathias Vermeulen (onderzoeker, VUB), Patrick Wautelet (hoogleraar, ULiège), Chris Wiersma (onderzoeker, UGent)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234