Woensdag 21/04/2021

Leuvens eredoctoraat voor Iraanse striptekenares Satrapi

undefined

De Iraanse, in Frankrijk wonende illustratrice en striptekenares Marjane Satrapi (39) wordt vandaag door de KU Leuven en UCL tot doctor honoris causa benoemd. Satrapi, internationaal bekend door haar autobiografische literaire strip en film Persepolis, wordt geloofd als 'voorvechtster van diversiteit en multiculturaliteit'.

DOOR DIRK STEENHAUT

BRUSSEL l Marjane Satrapi heeft de reputatie een harde tante te zijn, maar gezien het turbulente leven dat ze heeft geleid, wekt dat nauwelijks verwondering.

Ze was tien toen in Iran de Islamitische Revolutie uitbrak. Veel van haar verwanten werden om hun communistische sympathieën gevangengezet of geëxecuteerd. Als adolescente werd ze door haar ouders alleen naar Wenen gestuurd om er te studeren en ook die jaren van ballingschap lieten sporen na.

De strip, "iets tussen film en literatuur in", is voor Satrapi een aantrekkelijk medium waarin ze haar beide passies, tekenen en verhalen vertellen, moeiteloos kwijt kan. Haar magnum opus Persepolis, waarvan ze de vier delen publiceerde tussen 2001 en '05, bestaat uit franjeloze, minimalistische zwart-wittekeningen. Het boek, afwisselend grimmig, geestig, verrassend en ontroerend, staat op dezelfde hoogte als andere graphic novels waarin oorlogstrauma's worden verwerkt, zoals Maus van Art Spiegelman of Barefoot Gen van Keiji Nakazawa.

Zelf beschouwt de Iraanse Persepolis als een liefdesbrief aan haar geboorteland. Het is ook een, weliswaar zeer persoonlijke, vorm van geschiedschrijving én een ode aan de vele opposanten die het slachtoffer werden van het dictatoriale regime van de ayatollahs, onder wie haar oom Anouche.

Tussen west en oost

Satrapi groeide op in Teheran in een familie van welgestelde, progressieve intellectuelen. Vader was ingenieur, moeder klerenontwerpster. De kleine 'Marji' was nog een kind toen het regime van de sjah omver werd geworpen, maar de euforie over wat eerst een linkse revolutie was, ebde snel weg toen de islamisten de macht claimden en de sharia werd ingevoerd. Gemengde scholen gingen dicht, vrouwen en meisjes moesten voortaan in het openbaar een hoofddoek dragen en Iran kwam in de ban van mensonwaardige normen en wetten, extremisme en onderdrukking. "Men trachtte de waardigheid van de mensen te vernietigen om hen onderdanig te maken", aldus de tekenares over de bemoeizucht en dwingelandij van de Revolutionaire wachten. Die hielden mensen aan op straat als ze niet gekleed waren volgens de fatsoensnormen van de mollahs.

Een van de centrale thema's in Persepolis is rebellie. "Ik heb het altijd moeilijk gehad met autoriteit", aldus Marjane Satrapi. "Ik aanvaard geen bevelen, zeker niet als ze irrationeel zijn." Ook als kind was ze al een vrijpostig type. Zo werd ze verscheidene keren van school gestuurd, onder meer omdat ze de directrice een mep had verkocht. Haar grote bek bracht haar meer dan eens in gevaar, reden waarom haar ouders oordeelden dat ze in het buitenland veiliger zou zijn. Maar zelfs op een katholieke kostschool in Oostenrijk kreeg ze heibel met de nonnen. Haar conclusie: "In alle religies kwam ik dezelfde fundamentalisten tegen."

Via haar boeken wil Satrapi westerse vooroordelen weerleggen en gaat ze in tegen de misverstanden en clichés die over haar land de ronde doen. "Iran is geen land van religieuze fanatici en niet alle vrouwen zijn er onderdrukt of onderdanig. Zeker, een deel van de bevolking volgt er de fundamentalistische leer, net zoals 20 procent van de Europeanen voor fascistische partijen stemt. De bottomline is echter dat de overige 80 procent uit normale mensen bestaat. Het doel van Persepolis is: het westerse publiek doen inzien dat het een vervormd beeld heeft van waar ik vandaan kom. We zijn mensen zoals jullie, die door de omstandigheden geïsoleerd zijn geraakt."

Zoals blijkt uit haar literaire strip groeide Satrapi in het Teheran van de jaren zeventig op met pizza, hamburgers en de Amerikaanse popcultuur. Toen Khomeini aan de macht kwam en al die dingen officieel werden verboden wegens 'westers en decadent' probeerde haar familie haar oude levensstijl clandestien voort te zetten. Spijkerjasjes, sportschoenen, cassettes met rockmuziek, posters van Iron Maiden, het werd allemaal stiekem en met gevaar voor eigen lijfsbehoud het land in gesmokkeld. Later, als universiteitsstudente in Teheran, nam Satrapi geregeld deel aan ondergrondse gemengde feestjes waar alcohol werd gedronken, op het gevaar af door de geheime diensten te worden opgepakt. Ouders dienden de politie dan losgeld te betalen om hun kinderen vrij te krijgen.

Satrapi keerde op haar achttiende toch naar haar land terug, omdat ze het gevoel had dat ze in Europa haar culturele identiteit kwijt was geraakt. "Hoe meer pogingen ik deed om me te integreren, des te meer had ik de indruk me te verwijderen van mijn cultuur en mijn ouders en mijn oorsprong te verraden", zegt ze in Persepolis. Als Iraanse werd ze in Wenen als een pestlijder behandeld en geassocieerd met de waarden die ze net was ontvlucht. "Mensen waren bang voor mij."

Ook al woont ze sinds 1994 in Frankrijk, Satrapi wordt nog altijd heen en weer geslingerd tussen oost en west. "In Iran ben ik een westerse, een vreemdelinge. In het Westen beschouwt men mij als een Iraanse, een buitenbeentje. Ik hoor nergens meer thuis. Tot op zekere hoogte is dat bevrijdend, maar als balling mis je nestwarmte. Ik hou van het Iraanse volk, de Perzische cultuur, maar in mijn thuisland zou ik niet meer kunnen aarden. Daarvoor hecht ik te zeer aan mijn vrijheid."

Marjane Satrapi:

In alle religies kwam ik dezelfde fundamentalisten tegen

n Marjane Satrapi: 'Het doel van Persepolis is: het westerse publiek doen inzien dat het een vervormd beeld heeft van waar ik vandaan kom.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234