Dinsdag 26/05/2020

Leuven, een stad vol nieuwe oude stenen

Als je tien bent en verzot op geschiedenis geloof je bijna alles. Dat ridders in kastelen met kantelen en ophaalbruggen wonen. Dat oorlog een nobel tijdverdrijf is voor lieden van stand. Dat Napoleon door de verlichte Fransen als een revolutionaire held werd ingehaald. Dat de stad waarin je rondloopt - Leuven in dit geval - zo goed als ongeschonden uit de late middeleeuwen tot ons is gekomen. Daar staat het mooiste gotische stadhuis van de hele wereld te pronken in een stadskern die sinds de zeventiende of achttiende eeuw nauwelijks van uitzicht is veranderd.

Vergeet het maar. Bij nader toezien blijkt dat de huizen waar je elke dag langs loopt uit de jaren twintig van de twintigste eeuw dateren - dat vertellen de arduinen etiketten tussen de ramen. Wat later stel je vast dat een gebeeldhouwd tafereel op bijna alle gevels van het centrum is aangebracht: een stilleven met een bajonet, een brandende fakkel, het stadswapen en het opschrift '1914'. Je leert dat een groot deel van de stad in dat jaar door Duitse soldaten is platgebrand, dat meer dan tweehonderd gijzelaars zijn omgebracht en dat de wereldberoemde universiteitsbibliotheek in de vlammen is opgegaan.

Geschiedenis kan dus ook pijn doen. Van de weidse, heroïsche gebaren uit de schoolboeken schiet niet veel over. Het eerste slachtoffer van een conflict zal wel de waarheid zijn, en de collateral damage is de ontgoocheling van een jongetje dat verzot is op geschiedenis. Het decor waarin het rondhuppelt blijkt een reconstructie uit het interbellum te zijn. Een stemmige stad van bordkarton. Een soort van Brugge-aan-de-Dijle.

Daarmee is deze wrange geschiedenisles niet voorbij. Ze begint pas. Iemand vertelt je dat de vader van je vader een oorlog later als stadswerkman door de Duitsers is opgeëist om de reliëfs van het oorlogsmonument voor de slachtoffers van de Groote Oorlog op het stationsplein stuk te slaan. Dat kan kloppen, want van waar je op de lijnbus staat te wachten is goed te zien dat twee zijden van het gedenkteken met klimop zijn overwoekerd. Ooit waren daar taferelen van de Duitse inval in 1914 te zien. De nazi's vonden dat geen goed idee en lieten de boel slopen; de planten onttrekken de gestroopte muurvlakken aan het oog.

Het verleden is dus niet alleen twijfelachtig maar ook weerloos: je kunt het naar hartenlust vervalsen. Vandaag is het jongetje een man van middelbare leeftijd die elke dag voorbij het monument stapt en vaststelt dat de verdwenen reliëfs weer in hun oude luister zijn hersteld. De omgekeerde beweging is dus even goed mogelijk. Dat heet 'restauratie'. Een synoniem voor vervalsing is het.

Wat mocht het jongetje geloven van de verhalen van die andere oude man, de overgrootvader die op 18 april 1902 de betoging voor het Algemeen Stemrecht in Leuven van op de eerste rij had meegemaakt ? Alles, zo blijkt later. Zestien was hij toen de burgerwacht in de Tiensestraat het vuur opende op de menigte en enkele dodelijke slachtoffers maakte.

Het heeft niet lang geduurd vooraleer het kind van weleer zijn stad ging lezen als een geschiedenisboek, met bladwijzers die de grote verhalen en zijn kleine familiegeschiedenis hadden aangebracht: de schietpartij in 1902, de brand van de bibliotheek, de twee geallieerde piloten die -alsof het de zoveelste aflevering van Allo Allo was - onderdak kregen bij je oudtante, het bombardement van 1944 dat weer een andere buurt in de as heeft gelegd: uitgerekend de plek waar zijn moeder heeft gewoond. Zo beseft een mens dat geschiedenis geen abstractie is maar geleefde werkelijkheid. Nooit zal hij de officiële verhalen nog blindelings vertrouwen. Sporen zal hij zoeken: gedenkstenen, gehavende monumenten en verhalen die moeten doorverteld worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234