Donderdag 24/06/2021

Leuk, prettig, fijn, heerlijk

Porseleinen proza in een minutieus gemanicuurd boek

door Bart Vervaeck

Margriet de Moor

Querido, Amsterdam, 151 p., 750 frank.

Tussen de zee en het binnenland ligt een weg, een "nerf van glinsterend asfalt tussen kilometers en kilometers wit blauw roze". De kleuren komen van de hyacinten, want de weg ligt in de bloembollenstreek rond Haarlem. Maar: hoe onschuldig en vredig de weg ook lijkt, hij is tevens de aanleiding en het decor van talloze dodelijke ongevallen. Een kleine onoplettendheid of een minimale bocht kan al voldoende zijn. Kleine oorzaken, grote gevolgen: "Waarom zouden de details van je leven niet eens door welk incident dan ook een beetje verschuiven zodat er een paar andere bovenkomen? (...) Het begin van een variërende reeks?" "Kan zelfs het kleinste stapje opzij het mensenleven niet grondig van toonaard veranderen?" De muzikale beelden van toonaard en variaties zijn niet toevallig. De 48 hoofdstukken van Zee-Binnen verwijzen allicht naar de bekendste variërende reeks uit de muziekgeschiedenis, de 48 preludes en fuga's uit Das Wohltemperierte Klavier van Bach. De roman toont in allerhande toonaarden de broosheid van de levensweg en laat via allerhande personages zien hoezeer een minimale gebeurtenis tot een maximale koerswijziging kan leiden.

Dat blijkt wanneer de dierenarts Vincent Lukas per toeval een agendaatje vindt en verliefd wordt op de bezitster ervan, Gemma. Zowel Gemma als Vincent is gelukkig getrouwd. Hun leven leek een rechte weg, een route die een routine geworden was. Dat zorgde voor een behaaglijk gevoel van veiligheid maar ook voor knagende onrust, een hoop dat het echte leven nog moest komen. Gemma en Vincent zijn veertigers en beseffen steeds meer hoe broos hun cocon van routine wel is. Er zijn zoveel wegen en misschien willen ze ook weleens een andere weg bewandelen: "We brengen maar een klein stukje van onszelf in de praktijk," zegt Vincent aan het begin van zijn overspelige relatie met Gemma.

Noor, Vincents vrouw, vermoedt niets. Zes jaar geleden had een oom haar man van overspel beschuldigd. Het ging om kleine insinuaties met grote gevolgen. Noor twijfelde eerst aan haar man, maar toen zijn onschuld bleek, ging ze hem zozeer vertrouwen dat ze blind blijft voor de verhouding met Gemma. Die verhouding duurt slechts een half jaar. Dan scheiden de wegen. Het gewone leven wordt hervat en toch zal het nooit meer hetzelfde zijn. De route is een beetje gewijzigd.

De Moors personages zijn onderweg. Vanaf hun positie op de weg overzien ze wat achter hen ligt en kijken ze vol verwachting uit naar wat komen zal. Het heden is dan ook vol van verleden en toekomst, die beide onzeker zijn. "De waarheid schuilt (...) alleen in het nu," zegt de zus van Gemma, maar die waarheid is erg onzeker. In elke terugblik verandert het verleden en in elke vooruitblik wijzigt zich de toekomst. Misschien is die onzekerheid wel dè waarheid van de weg. Je bent nooit zeker van wat je hebt, op elk moment kun je alles verliezen, door een stom ongeval bijvoorbeeld. De waarheid van het leven is wellicht dat je steeds dingen moet opgeven, en dat elke verandering een afscheid is. Het afscheid verbindt heden, verleden en toekomst: "Het ellendige van afscheid nemen is dat je alles wat nog levend aanwezig is voortijdig in je herinnering moet bijzetten."

Ik kan me voorstellen dat deze roman over de broosheid van het bestaan voor vele lezers een paar uur subtiel en muzikaal leesgenot garandeert. Mij irriteert dit porseleinen proza waarin alles lieflijk en fijntjes op zijn plaats valt. Ik ken geen enkele auteur die zo dwangmatig gebruik maakt van positieve adjectieven en bijwoorden als De Moor. In de dierenkliniek zijn er "leuke operaties", de operatiezaal is een "prettige lichte ruimte" waar Vincent "zich goed" voelt; "ook in zijn spreekkamer thuis is hij overigens graag". "Juli is een fijne tijd om te genezen"; de man van Gemma is "een heldere, ruimhartige persoonlijkheid"; Noors baan is "heerlijk werk"; "het is hier vandaag ook uiterst plezierig"; "haar winter was trouwens prima geweest, echt prima"; "wat prachtig" is het dorp en hoe "duizelingwekkend" is het "geluksgevoel" dat Noor overvalt.

Het positieve wordt lieflijk door de talloze verkleinwoorden. Bij De Moor vind je geen gewoon gesprek 's avonds, nee, het gaat om een "gesprekje tijdens een heel geslaagd avondje". Het boek wemelt van "de kleine dingetjes die er vanzelfsprekend altijd zijn", zoals het katje uit een van die "eendagsnestjes", je kent dat wel, "zo'n oneindig zacht makkertje" dat speels "op een propje papier" afholt. Zelfs de obsessie die Vincent aan Gemma bindt is "als een blokje om, als een eeuwig ommetje van en naar huis". Ocharmpjes.

Ook heel aardig en schattig zijn de vele zintuiglijke beschrijvingen, waarbij vooral de kleuren en de geuren van belang zijn. De kleurtjes en de geurtjes, bedoel ik natuurlijk. De slaapkamer is "een palet van ineenvloeiende kleuren, zacht, prettig, met hier en daar een contour". De bollenstreek is een kleurrijke omgeving "waar de mensen die in wandelpas de gele, blauwe en dieprode rechthoeken aflopen alleen maar een zwakke accentuering van zijn". Gemma's zus krijgt een bloem van een aanbidder: "'Dit ben jij,' zei hij simpel en gaf de kwekersdochter, gewend aan knalgeel en felrood, een sierlijk gebogen plant met in de witte bloesem een indigokleurig, bijna verborgen veegje."

Voor mij zijn er veel te veel veegjes in dit minutieus gemanicuurde boek. Je hoort mij niet zeggen dat De Moor geen talent of stijl heeft. Ze weet hoe ze een boek moet opbouwen, maar ik hoor hier geen Bach, veeleer het slappe deuntje dat ook opklinkt uit blaadjes als Margriet, Libelle of Goed Gevoel. Inhoudelijk benadert Zee-Binnen de soap en ook vormelijk is het zo gladjes en schoon dat je haast zou smeken om wat smerigs en wat viezigheid, wat ontsporingen die de eentonige braafheid even zouden doorbreken. Het mogen zelfs viezigheidjes en ontsporinkjes zijn. Als ze deze om te gapen zo beschaafde roman maar wat door elkaar zouden schudden.

Ik hoor hier geen Bach, veeleer het slappe deuntje dat ook opklinkt uit blaadjes als Margriet, Libelle of Goed Gevoel

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234