Maandag 24/01/2022

Leren leven met hete zomers

Al weken zitten de terrasjes stampvol en geurt het overal naar barbecue. Nu al staat deze zomer als onvergetelijk in het geheugen gegrift. Maar de klimaatverandering mag dan wel warm weer meebrengen, de nadelige veranderingen in fauna en flora mogen niet uit het oog worden verloren.

Brussel

Van onze medewerker

Dirk Hostens

Er hangt al weken een Provençaals sfeertje op de vele terrasjes die Vlaanderen rijk is, maar uitzonderlijk warm is het nog niet geweest. Bovendien heeft de zomer van 2003 landelijk voorlopig nog geen hittegolf bereikt. Dat betekent vijf dagen meer dan 25 graden Celsius, waaronder drie dagen meer dan 30 graden. Onze oosterburen hebben anders wel al hun dosis hitte gehad. Kahlsruhe meldde afgelopen weekend ruim 38 graden. Ook in Noord-Europa is het zweten geblazen. De afgelopen week liet de nimmer ondergaande zon in Lapland, een gebied ten noorden van de poolcirkel, het kwik stijgen tot boven de tropische waarde van 30 graden.

Behalve door hitte wordt Europa geteisterd door droogte. De rivierdebieten halen stilaan recordlage waarden, vooral in Duitsland en Italië, maar ook door de Maas stroomt er slechts 10 tot 40 meter per seconde terwijl zo'n 300 meter per seconde gebruikelijk is. Die droogte hangt samen met het continentale karakter dat het weer sinds de lente typeert. Hogedrukgebieden blokken systematisch slechtweergebieden af en zorgen voor warme, droge winden uit het oosten tot zuiden.

Nadelig aan dat warme weertype is dat de stad vaak gebukt gaat onder een ondraaglijke hitte. 's Avonds koelt het in de stedelijke gebieden veel trager af dan in het gebied errond en kan het temperatuurverschil tussen de stad en het platteland oplopen tot acht graden. Mensen zoeken dan de koelere parkjes en open ruimten op. Als het kwik 's nacht niet beneden de 25 graden daalt, is het voor sommige stadsbewoners dan ook geen sinecure de slaap te vatten. En ook al is het temperatuurverschil tussen stad en platteland overdag miniem, in de stad is de warmte veel moeilijker te verdragen. De vervuiling zorgt er immers voor hoge ozonconcentraties, wat ademhalingsproblemen met zich brengt. Daardoor voelen we de warmte in de huidige zomers sterker, zonder dat het effectief warmer is dan vroeger.

Toch zijn er aanwijzingen dat het klimaat warmer is dan enkele tientallen jaren terug. Zo heeft gedurende de laatste jaren de kleinschalige wijnbouw in Vlaanderen een grote sprong voorwaarts gemaakt. Verwacht wordt dan ook dat de Hagelandse wijnen het weer prima zullen doen. Ook de groeitijd van planten is sterk verlengd: ze gaan vlugger bloeien en groeien, maar komen steeds later in het najaar voor. Verschillende soorten komen zelfs voor een tweede keer tot bloei in het najaar. Dat de klimaatverandering hoogswaarschijnlijk te wijten is aan de door de mens veroorzaakte broeikasgassen zal bijna niemand ontkennen, maar de sterkte van de beïnvloeding en de mate waarin de natuurlijke schommelingen daar een rol in spelen, is nog steeds onduidelijk. Gedurende duizenden jaren is het aandeel broeikasgassen in de atmosfeer op een natuurlijke manier toegenomen en afgenomen. Ondertussen hield de temperatuur gelijke tred met die schommeling. Zo was Vlaanderen gedurende de warme Middeleeuwen zeer geschikt voor productieve wijnbouw en viel er een gemiddelde zomertemperatuur op te meten die vandaag veeleer met Midden-Frankrijk. Daarna verslechterden de zomers, met vaak misoogsten tot gevolg, en was er tijdens de zogenaamde kleine ijstijden van wijnbouw nauwelijks nog sprake. De horeca mag dan al gouden zaken doen, toch mogen de nadelige gevolgen van een warmer klimaat niet uit het oog worden verloren. Bepaalde insecten die vroeger bij niet gezien werden in Vlaanderen komen tegenwoordig veelvuldig voor. De teek, drager van de ziekte van Lyme, is zo'n diertje dat vóór 1990 nauwelijks in onze contreien te bespeuren viel. Tegenwoordig komt ze voor in bossen, parken en tuinen. In 1998 waren vielen al zo'n 250 gevallen van de ziekte van Lyme op te tekenen, die gepaard gaat met grieperig gevoel, hartkloppingen, dubbelzien...

Verder zijn er onheilsprofeten die voorspellen dat het aantal sterfgevallen, vooral dan bij de ouderen, ten gevolge van lange hittegolven zal toenemen. Dat klopt, maar er zal een grotere concentratie zijn van het aantal sterfgevallen. Gemiddeld genomen zal dat aantal dus niet stijgen. Bovendien voelt een doorsnee-Vlaming zich het best bij een gemiddelde etmaaltemperatuur tussen de 17 en 20 graden. Dagtemperaturen die oplopen tot boven de 30 graden, het kan dus. Kortom, het versterkte broeikaseffect vereist de komende halve eeuw een aanpassing, maar het hoeft niet noodzakelijk tot een hogere sterfte te leiden. De Vlaming schikt zich naar de heersende temperaturen, ook zonder airconditioning.

In de stad kan het tot acht graden warmer zijn dan op het platteland

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234