Woensdag 13/11/2019

Reportage Onderwijs

Lerarentekort én nieuwe eindtermen: voor directeurs is het begin van het schooljaar een race tegen de klok

Directeur Bram Wellens (midden) van het Stedelijk Lyceum Olympiade in Antwerpen met ‘zijn’ leerkrachten haartooi in het nieuwe atelier. Beeld Eric de Mildt

Het schooljaar begint pas. Maar directeurs zijn al een hele tijd bezig. Voor hen is het nu een race tegen de klok, terwijl het lerarentekort en de invoering van het gemoderniseerde secundair onderwijs op de voorgrond meespelen. ‘Gisterenavond kreeg ik telefoon van iemand die drie aanbiedingen had en uiteindelijk voor een andere plek koos.’

Allez, en dat juist op het moment dat wij proberen duidelijk te maken dat leerkrachten tijdens de zomer wel degelijk werken.” Bram Wellens, directeur van het Stedelijk Lyceum Olympiade op het Antwerpse Kiel, moet eens goed lachen als een van zijn leerkrachten binnenloopt met een fles champagne. “En dan nog in theeglazen... Vond je de champagneglazen niet?” 

Het is de vrijdag voor het nieuwe schooljaar. De leerkrachten haarverzorging leverden zojuist het nieuwe klaslokaal op. Hier en daar ontbreekt nog een plank en ook de ramen moeten nog een laatste keer worden gelapt, maar ze zijn net op tijd klaar. Een project van enkele jaren komt vandaag samen. Al was er vakantiewerk voor nodig. “Ook tijdens het bouwverlof, toen we de tegels moesten leggen”, klinkt het. Nu die laatste taken erop zitten, kunnen de leerkrachten eindelijk echt uitkijken naar de eerste schooldag. En dan kan er al eens een glaasje af.

Terwijl zij klinken, is het ongebruikelijk stil op de gangen. Er zijn aan de vooravond van het nieuwe schooljaar natuurlijk geen leerlingen te bespeuren. Wel lopen er behoorlijk wat leerkrachten rond. Zij overlopen de laatste zaken, terwijl schoonmakers de lokalen die een hele zomer leegstonden, onder handen nemen. De lijst met taken die een directeur en zijn leerkrachten moeten vervullen, en die voor veel ouders en leerlingen onzichtbaar blijft, is lang. “Tijdens de vakantie ben ik 35.000 keer naar hier gehold, bijvoorbeeld omdat het alarm afging door een zoveelste zomerkamp in onze gebouwen”, zegt Wellens. Maar ook als de schoolpoort gesloten blijft, wacht er werk. “Zoals het onkruid wieden”, zegt Chantal Martiny, directeur van Wellens’ zusterschool Stedelijk Lyceum Waterbaan. “Het kwam na zeven weken bijna tot boven de ramen van het secretariaat.”

Lerarentekort

Maar voor elk van die kleine opdrachten wachten er ook grote uitdagingen. Dit jaar meer dan anders, met een nijpend lerarentekort en de modernisering van de eerste twee jaren van het secundair onderwijs.

“Iedereen kent de rapporten. Vanaf volgend schooljaar zal het lerarentekort zich echt laten voelen”, zegt Wellens, terwijl hij naar de foto’s van zijn honderd leerkrachten kijkt. Links en rechts wacht een leeg kader nog op een portretfoto. Schattingen van het kabinet van minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) voorspellen dat scholen jaarlijks 5.000 tot 7.000 leerkrachten moeten zoeken. De eerste uitwassen van dat tekort laten zich al een tijdje voelen in de grootsteden. 

Lees nu

📘 De genderkwestie op school: roze rugzak vs. Barcelona-bic

❓ Het gemoderniseerde secundair onderwijs: wat betekent dat voor uw kind?

“Het is niet zo dat we niemand vinden, maar we moeten wel meer creativiteit aan de dag leggen om de cv’s van de sollicitanten te matchen met wat we zoeken”, zegt Wellens. “Aan de andere kant hebben leerkrachten nu veel meer keuze dan vroeger en maken ze daar gebruik van. Terecht overigens. Maar zo kreeg ik donderdagavond wel telefoon van iemand die drie aanbiedingen had en uiteindelijk voor een andere plek koos.”

Hij vindt wel nog altijd genoeg geëngageerde mensen. “Misschien meer dan vroeger, toen leerkrachten hier soms nog met de mentaliteit van een ambtenaar binnenstapten. Ik heb de mensen om de kwaliteit te bieden, ik moet er gewoon meer energie in steken om ze te vinden.” Zo heeft hij de hele voormiddag gezocht naar iemand om de lege plek die het telefoontje achterliet te vullen. Dat is gelukt, ook al heeft de vrouw in kwestie – die intussen wordt rondgeleid op de school – nog geen volledig diploma.

Klinken met champagne op het afgewerkte nieuwe klaslokaal. Beeld Eric de Mildt

Wellens kan op beide oren slapen: alle kaders zullen tegen de eerste schooldag een foto bevatten. Zeven kilometer verder ligt de situatie anders. Net als Wellens dacht Martiny dat ze goed zat, maar ook zij werd verrast door een avondlijk telefoontje. “En dus moet ik op zoek naar iemand voor zes uur Frans. Dat is toch problematisch. Als ik niemand vind, zullen mijn leerkrachten dat erbij moeten pakken. Ze willen dat zeker doen, maar hoe lang houden ze dat dan vol? Daar ben ik een beetje bang voor.”

Ook in een dorpsschool laten de eerste tekenen van een nakend lerarentekort zich al voelen. “Sinds 1995 ben ik hier directeur”, zegt Jan Hofkens, van de Gemeentelijke Basisschool De Kleine Wereld, in het Antwerpse Ravels. “Dus ja, ik heb al de nodige grijze haren gekregen. De ervaring krijg je er gratis bij. Vroeger kreeg ik zo'n honderd reacties op een vacature. Vandaag zijn dat er tien of twaalf.”

Nieuwe eindtermen

Beeld Eric de Mildt

Alle scholen die een eerste graad secundair onderwijs aanbieden, moesten ook in recordtempo veranderingen aan de leerstof doorvoeren. Het gemoderniseerd secundair onderwijs – beslist begin 2017 – en de nieuwe eindtermen – beslist eind 2018 – implementeren zichzelf niet. “Ik kan het u verzekeren: mijn collega’s hebben dag en nacht gewerkt”, zegt Martiny. Op een gegeven moment heeft de school ook extra pedagogische studiedagen ingelast om leerkrachten de mogelijkheid te geven zich voor te bereiden op dit schooljaar. “Ouders begrijpen wel dat we extra tijd nodig hebben om echt klaar te zijn.”

En dan heeft het Stedelijk Lyceum Waterbaan al een kleine voorsprong. Sommige elementen uit de modernisering van het secundair onderwijs zijn hier al langer gemeengoed. “Voor de STEM-richtingen (wetenschap, techniek, engineering en wiskunde, PG) organiseren we in de eerste twee leerjaren al een tijdje een zogeheten skills lab”, zegt Martiny. “Leerlingen kunnen daar zelf ontdekken welke talenten zij hebben en welke beroepen daarmee overeenstemmen. Op die manier helpen we hen met hun verdere studiekeuze.”

Ze geeft aan dat sommige ouders nog schrik hebben om hun kind het beroeps- of technisch secundair onderwijs te laten volgen. “Veel ouders leven nog met het idee dat hun kind het aso moet volgen. Terwijl ik hen probeer duidelijk te maken dat ik blij ben dat ik kan rekenen op de hulp van een loodgieter als mijn verwarming niet werkt. Bovendien is het beeld van sommige technische richtingen helemaal fout. Bouwkunde? Die volgen acht uur wiskunde hoor. Net als chemie of apotheek. Dat zijn zware richtingen.”

Beeld Eric de Mildt

Martiny zwijgt even. In tegenstelling tot haar collega Wellens, die een kleine vijf jaar directeur is, heeft zij al wat meer jaren op de teller staan. Sinds kort werkt ze halftijds, omdat ze voelde dat haar lichaam het niet meer trok. En toch kijkt Martiny nog altijd uit naar het begin van het schooljaar. “Van zodra de kinderen hier toestromen, ben ik tevreden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234