Vrijdag 07/05/2021

Leopold III en prinses Lilian verkochten ‘honderden’ werken

Vooral werken uit de laat-negentiende en vroeg-twintigste eeuw werden door Leopold III en later door Lilian, zijn tweede vrouw, op de markt gegooid, al werden ook andere stukken met historisch belang richting veilinghuizen versast. Werd het echt te gortig, dan greep Herman Liebaers, grootmaarschalk van toenmalig koning Boudewijn, in.

“Jaren geleden moest ik voor een tentoonstelling stukken uit de koninklijke collectie hebben”, zo vertelt een grote naam uit de tentoonstellingswereld die liever anoniem blijft. “Ik heb alle inventarissen gezien en vond tussen de aankopen van koning Albert en koningin Elisabeth interessante stukken die ik wilde hebben om te tonen op de expositie. Drie keer ben ik op Argenteuil geweest om die stukken te zien, maar ik ben nooit verder geraakt dan het bureau van de vleugeladjudant. Ik kreeg geen materiaal te pakken, altijd waren er wel excuses.”“Dat vond ik verdacht en uiteindelijk ben ik in verkoopscatalogi van veilingen beginnen snuisteren en daar vond ik alle werken terug die ik wou. Stuk voor stuk waren ze in de loop van de vroege jaren 80 verkocht en telkens zonder dat er melding gemaakt werd van enige koninklijke connectie. Het aantal loopt op in de honderden. Er werd vooral verkocht via Christie’s in Amsterdam en ook wel via een galerij uit de streek rond Gent. Leopold II heeft een deeltje verkocht, maar daarnaast ook een grote schenking gedaan aan de Koninklijke Verzameling. Leopold III heeft een uitverkoop gehouden.”Andere kunstkenners bevestigen: “In het kunstmilieu was dat indertijd een publiek geheim”, zo klinkt het. “Iedereen in galerie- en museamiddens wist dat vooral prinses Lilian veel werken verkocht. Het wekte veel verwondering: je zou toch denken dat ze de middelen niet nodig hadden.” “De verhalen deden de ronde”, zo zegt nog een ander, “maar bewijs het maar eens. Het paleis werkt met stromannen. Die rekeningen vind je nooit terug.”

Latemse school

De werken die te gelde gemaakt werden, zouden vooral schilderijen uit de laat-negentiende en vroeg-twintigste eeuw zijn, onder meer veel schilderijen uit de Latemse school. Winterlandschap, De boom voor de smidse en Rijm van Valerius De Saedeleer, bijvoorbeeld. Rijm hing bijvoorbeeld in het bureau van koning Albert maar is vandaag verdwenen uit het paleis: de werken die in de eerste decennia van de twintigste eeuw aangekocht werden door Albert en Elisabeth, bevinden zich niet meer in de koninklijke collectie. Ook doeken van Claus zouden hun weg naar de internationale kunstmarkt gevonden hebben. “En dat zijn maar enkele voorbeelden. Ik vraag mij bijvoorbeeld af wat er met de hele collectie van Filips, graaf van Vlaanderen, gebeurd is.”Ook stukken met historisch belang gingen onder de hamer. “Het was de gewoonte dat de koning van elke postzegel die uitgebracht werd het eerste exemplaar aangeboden kreeg. Die volledige collecties met postzegels vanaf 1830 werd door Leopold III verkocht. U kunt zich voorstellen wat zoiets waard was in de jaren 80.” Herman Liebaers, grootmaarschalk in die dagen, was voor zijn carrière aan het hof hoofdbibliothecaris van de Koninklijke Bibliotheek. “Hij had moeite met die uitverkoop. Als het echt té belangrijke stukken waren, greep hij achter de schermen in en probeerde hij onder meer via het toenmalige Gemeentekrediet, dat veel kunst aankocht, de voorwerpen toch in België te houden.”Het merendeel van de stukken zou in privé-eigendom geweest zijn. “Wat dat bureau betreft dat twee jaar geleden verkocht is (een stuk van Henry Van de Velde dat zonder vermelding van Leopold III onder de prijs verkocht werd, KH), ben ik zo goed als zeker dat het geen privébezit is. Op den duur wist men dat ook niet meer goed: het stond er allemaal al zo lang en privaat en publiek raakten vermengd. Ik weet ook niet zeker of De vier elementen van Jan Breughel II privébezit is, maar voor wie toegang heeft tot de documenten is dat makkelijk te verifiëren. Nu, mij maakt het eigenlijk niet uit of het privébezit is of niet. Dit zijn stukken die vaak van belangrijke waarde zijn voor ons kunsthistorisch verleden en waarvan ik vind dat ze in ons land moeten blijven. Ik weet overigens niet hoe het met de erfenis van Leopold III zit: maar wie verkoopt dit eigenlijk? Esmeralda en Marie-Christine of onze koning?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234