Zaterdag 19/10/2019

Racisme

Leidt racisme tot een braindrain?

Beeld Charlotte Dumortier

Vooral hoger opgeleide Vlamingen met Arabische of Turkse familiewortels vertrekken sneller naar het buitenland omwille van racisme op onze arbeidsmarkt. Er is een mentaliteitswijziging nodig, erkent men op het kabinet van Vlaams minister van Werk Philippe Muyters (N-VA). 'Een werkgever die discrimineert, maakt op termijn zijn bedrijf kapot'.

Academici noemen het de 'integratieparadox': net mensen uit minderheidsgroepen met goede diploma's en banen zijn ondanks hun perfecte integratie sneller ontgoocheld in onze samenleving. Ze zijn extra gevoelig voor racisme omdat ze door hun opleidingsniveau sneller discriminatie herkennen. Steeds vaker zoeken ze nu hun geluk op de arbeidsmarkt in het buitenland (DM 17/02).

Antropologe Badra Djait, Vlaamse met Algerijnse familiewortels, herkent het fenomeen maar al te goed. “Twee van mijn hoger opgeleide zussen zijn vertrokken, eentje naar Australië, de ander naar Californië. Eén van hun drijfveren is dat ze op de arbeidsmarkt niet op de vooroordelen botsten waar ze hier wel mee werden geconfronteerd. Daar worden ze gewoon aanvaard om hun competenties, niet bekeken op hun afkomst.”

Globalisering

Op het kabinet van Vlaams minister van Werk Philippe Muyters (N-VA) zegt men uit te kijken naar de afronding van een KUL-onderzoek naar de 'nieuwe emigratie vanuit België', waaruit zou blijken dat racisme leidt tot een braindrain. "Arbeidsmigratie maakt deel uit van de globalisering, en daar mogen we niets tegen hebben als mensen zo hun talenten kunnen ontplooien, maar als de drijfveer ingegeven is door racisme zitten wij wel met een binnenlands probleem,” zegt zijn woordvoerder.  

Muyters' woordvoerder erkent dat de arbeidsmarkt inspanningen zal moeten doen. “Men moet meer vertrekken vanuit het verbindende in plaats van het onderscheidende. Talenten en competenties moeten los staan van uiterlijke kenmerken. Een werkgever die discrimineert tijdens de selectieprocedure maakt op termijn zijn bedrijf kapot.” Muyters is van plan om met de sociale partners een brede campagne tegen racisme op de arbeidsmarkt op het getouw te zetten, al is men realistisch. “We lossen dit niet alleen op. Racisme is een samenlevingsprobleem.”

'Gevoel van verbondenheid'

En zelfs een nieuw racismedebat alleen zal niet volstaan. Johan Wets, onderzoeker sociale integratie en migratie van het Leuvense onderzoeksinstituut voor arbeid en samenleving (HIVA), bepleit meer inlevingsvermogen voor de zoektocht naar identiteit van Vlamingen met een migratie-achtergrond. 

“Uit studies van de Britse migratie-onderzoekster Ellie Vasta blijkt dat voor mensen met migratie-achtergrond de sense of belonging het belangrijkst is, het gevoel van verbondenheid met een gemeenschap, een thuis, aanvaarding en aansluiting.” Dat is zelden één land maar meestal meerdere "plaatsen", over de grenzen heen. Vasta ontdekte zo in Londen het ontstaan van een transnationale identiteit, met bijvoorbeeld wortels in Britishness, en de Pakistaanse of Arabische cultuur.

Bij gebrek daaraan hier gaan hoger opgeleiden die België nu de rug toekeren gaan zo'n 'safe havens' op zoek. Het goede nieuws is dat hun verhalen successen kunnen worden als de ene identiteit de andere verrijkt. Wets geeft het voorbeeld van een oud-Ford-werknemer die een bloeiend import-exportbedrijf opzette met Istanbul. “Hij was 'thuis' in Genk en 'thuis' in Istanbul”.  

Ook Djait merkt op dat veel Vlaamse Algerijnen vandaag “een positief verhaal schrijven door aansluiting te zoeken met het land van hun (groot)ouders door er handelsrelaties mee aan te knopen”. Zelf evolueerde ze van diversiteitsadviseur op een Vlaams ministerieel kabinet naar organisator van woestijnreizen in de zuidelijke Sahara. Zo verrijkt ze haar Belgisch-Vlaamse met haar Algerijnse achtergrond. Wets: “Wie al zijn identiteiten omhelst is echt geïntegreerd." De dag dat alle Vlamingen dat inzien mogen we het begrip braindrain vervangen door 'braingain'.

Getuigenissen van 'tweederangsburgers'

Tracy Tansia (26)

Beeld Bob Van Mol

- Geboren in België, van Congolese afkomst

- Master in de internationale politiek

- Parlementair medewerker in het Brussels parlement bij CD&V

“Als mensen over zwarte voetballers spreken, vinden ze Vincent Kompany een toffe gast, die hoort erbij. Maar gaat het over relletjes na een betoging in Brussel tegen de toestand in Congo, dan is het van ‘jullie Congolezen’. Als het positief is, hoor je erbij, als het negatief is niet, want dan ligt het aan je afkomst. Terwijl je altijd Belg bent. Maar als een zwarte voetballer iets mispeutert, is hij opeens weer Congolees.”

“Dat wil niet zeggen dat ik niet trots ben op mijn Congolese afkomst, maar je wordt sneller in een hokje geduwd. Dat heb ik echt niet graag.”

“Vaak hoor ik: ‘Gij zijt Congolese, dan zult ge wel goed kunnen dansen?’ Oké, ik kán goed dansen en ik ben luid en ik ben altijd goed gezind. (lacht) Maar dat is mijn persoonlijkheid, niet omdat ik van Afrikaanse afkomst ben. Mijn broer is níét zo.”

“Tegenwoordig kom ik zelf niet zo vaak in aanraking met discriminatie. Het bestaat jammer genoeg wel. Wat ik wel eens heb meegemaakt, is dat ik mijn moeder in een winkel stond en dat ze een kleedje uit onze handen kwamen nemen. ‘U bent te zwart om hier te shoppen, mevrouw. Het is hier veel te duur voor jullie’, zeiden ze.”

“De wet-Francken creëert tweederangsburgers. Aan mensen van vreemde afkomst die hier geboren zijn, geef je het signaal: zelfs als je hier allang bent, kunnen we je nationaliteit afpakken. Oké, het gaat over zware criminaliteit en terrorisme, maar toch: Belgen krijgen een andere straf. Bij mensen van vreemde afkomst komt dat over als: je bent enkel Belg als je je goed gedraagt.”

“Ik word niet elke dag wakker met het gedacht dat ik een tweederangsburger ben. Alleen kom je soms in een situatie terecht waar mensen je dat gevoel geven. Dan voel je je heel eenzaam. Sommige mensen laten met hun uitspraken uitschijnen dat ze superieur zijn omdat ze een blanke huidskleur hebben en dat jij ondergeschikt bent omdat je een andere afkomst hebt. Ik heb medelijden met die mensen. Nog een chance dat niet iedereen zo is.”

Ramzi Zerqane (32)

Beeld ID/ photo agency

- Geboren in Amsterdam, ouders van Marokkaanse afkomst

- Woont al twintig jaar in België

- Bachelor bedrijfsmanagement, master bedrijfskunde

- Ex-comedian, organisator van de Medina-expo in Antwerpen, de grootste etnische beurs van België

“Ik ben een Marokkaas: een Marokkaanse kaaskop in België”, lacht Ramzi, die de Nederlandse nationaliteit heeft, maar zich voor de rest op en top Belg voelt. “Maar hoelang moeten we hier nog zijn voor we geaccepteerd worden? We spreken de taal al zo goed mogelijk, halen diploma’s. Het probleem ligt niet bij de integratie, maar bij de acceptie. Die is heel teleurstellend. Als we zelfs in het land waar we geboren zijn niet eens volwaardig Belg zijn, wat blijft er dan nog over?”

“Als je je vastklampt aan die gedachte, word je depressief. Ik probeer die negatieve energie om te toveren in mijn projecten om te tonen dat we als trotse Belgen durven uit te komen voor wie we zijn. Dat we niets hoeven te bewijzen. Dat gevoel krijg je wel als je solliciteert voor een job of als je een huis zoekt.”

“Moet iemand die volwaardig Belg is, die hier geboren en getogen is, die hier als kind in de zandbak heeft gespeeld, het land uitgezet worden als hij iets heeft mispeuterd? Ik vind dat moeilijk, want veiligheid gaat voor. Maar zelfs al ben je heel goed bezig, dan nog is er die dubbele standaard. Als je slecht bezig bent, dan ben je heel expliciet geen Belg meer. Terwijl een autochtone Belg die stommiteiten begaat nog het privilege heeft dat hij land niet uitgezet zal worden. De meeste mensen met gezond verstand voelen dat dat niet correct is.”

Vluchten is geen optie, vindt hij. “Het zijn interessante tijden, we moeten blijven investeren in dit land. Wij voelen ons hier even thuis als ieder ander. Dit is het land waar we opgegroeid zijn, we houden van dit land en van onze buren. Het is België dat ons heeft gemaakt wie we vandaag zijn, met al zijn negatieve en positieve gevolgen. Ik blijf hopen op een toekomst waar we harmonieus samenleven.”

Saida Boujdaine (40)

Beeld RV

- Geboren in Marokko, verhuisde als driejarige naar Antwerpen

- Heeft haar studies niet afgewerkt doordat ze op het kabinet belandde van Antwerpse schepen voor Cultuur Eric Antonis (CD&V) en later Philip Heylen (CD&V)

- Studeert nu al medisch secretaresse

- Overweegt Antwerpen te verlaten

“Ik heb absoluut het gevoel dat wij tweederangsburgers zijn. Vorig jaar nog zat ik samen met succesvolle Marokkaanse mensen die hun eigen zaak hebben, die enkel autochtone vrienden hebben, met het idee om terug te keren naar Marokko. Waarom? Omdat heel veel mensen voelen dat ze niet aanvaard worden.”

“Ik moet mijn afkomst nog altijd verdedigen en moet mezelf dubbel bewijzen en verantwoorden. Als mensen horen dat ik Marokkaans ben, gaat het meteen over de moslims. Zelfs in mijn stamcafé is er de laatste jaren veel veranderd. Ik weet niet wat er aan de hand is. Is iedereen rechts geworden of komt hun ware aard naar boven? Het zit in het Antwerpse drinkwater, zeker? (lacht) Ik overweeg om naar Brussel te verhuizen, daar is het helemaal anders.”

“De stoere praat van Theo Francken (N-VA) en Donald Trump is boertig, maar veel mensen gaan daarin mee. De situatie wordt zeer gevaarlijk, want zo zet je gemeenschappen tegen elkaar op.”

“Het is jammer dat de traditionele partijen meegaan in die logica. Dat begrijp ik niet. Zelfs de progressieven beginnen anders te denken. Zo heeft Patrick Janssens (ex-burgemeester, sp.a) zijn eigen partij verbrand met het hoofddoekenverbod.”

Saida kan er zich niet meer boos om maken. “Ik voel ontgoocheling. Je kunt niet boos blijven, dat is vermoeiend. Ik heb het gevoel dat ik moegestreden ben. Constant moeten vechten is negatief. Dan raak je ontmoedigd. Op sociale media moet je vechten, tegen je vrienden, tegen je familie. Je bent geen echte moslim, maar toch weer wel. Je bent geen Belg, maar ook geen Marokkaan. Onze generatie moet de hele tijd zoeken.”

“Maar we mogen de hoop niet opgeven”, zegt ze. “We moeten minder bang zijn voor elkaar. Angst maakt zoveel kapot.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234