Vrijdag 20/05/2022

Leiders militaire coup in Turkije voor de rechter

De Turkse oud-generaal Kenan Evren (94) staat sinds gisteren, samen met een andere hooggeplaatste militair, terecht voor het plegen van een staatsgreep in 1980. Het proces heeft grote symbolische waarde voor Turkije en wordt gezien als een afrekening met het militaire verleden.

De militaire coup van 1980 en de naweeën ervan zijn een zwarte vlek in de geschiedenis van Turkije. Vijftig mensen werden bijna onmiddellijk opgepakt en geëxecuteerd. Van het half miljoen gearresteerden stierven honderden in hechtenis, vaak na gruwelijke folteringen. In de volgende drie jaar dat het land gebukt ging onder een militair regime, verdwenen nog eens een pak mensen.

Het was de derde militaire staatsgreep in twintig jaar tijd en voor het Turkse leger, dat zich ziet als hoeder van Atatürks seculiere erfenis, een noodzakelijke zet. Volgens Evren en andere leiders van de coup van 1980 was een militaire tussenkomst nodig om de orde in het land te herstellen na jaren van geweld tussen linkse en rechtse groeperingen. Bij die chaos kwamen zeker 5.000 mensen om het leven. De toenmalige politieke leiders, Süleyman Demirel en Bülent Ecevit, kregen het geweld, dat zich onder meer uitte in zware straatgevechten tussen linkse en rechtse jongeren, niet onder controle.

De pasja's, zoals de generaals in het Turkse leger worden genoemd, regeerden de volgende jaren Turkije met harde hand. Na een militaire dictatuur van drie jaar werd Kenan Evren president. Hij zou die post bekleden tot 1989. Er werden wel democratische verkiezingen georganiseerd in Turkije, maar zodra het leger vond dat de seculariteit van het land in gevaar kwam, werd ingegrepen. Zo ook in 1997, toen plots in de straten van Ankara tanks verschenen om de regering van de islamistische premier Necmettin Erbakan, ooit nog de mentor van de huidige premier Tayyip Erdogan, te waarschuwen.

Kenan Evren is nu 94 jaar en te ziek om op zijn proces te verschijnen. Wel zegt de procureur de mogelijkheid te hebben om hem te ondervragen via een videoverbinding. Samen met Evren staat nog een andere voormalige hooggeplaatste militair terecht. Het gaat om de voormalige luchtmachtcommandant Tahsin Sahinkaya, die nu 87 jaar is. Ook hij zou te zwak zijn om zich naar de rechtbank te begeven.

De rechtszaak komt er nu pas, nadat de Turkse regering via een referendum in 2010 groen licht had gekregen voor een grondwetsherziening. In de Turkse grondwet, die nog werd opgesteld in 1980, was immers een clausule opgenomen die de generaals van de coup immuniteit bood tegen alle rechtsvervolging. Maar nadat de AKP aan de macht kwam in 2002, ondernam de gematigd islamitische partij verschillende maatregelen om de macht van het leger te verzwakken. Het proces wordt dan ook van nabij gevolgd door de huidige Turkse legertop.

In de afgelopen jaren regende het ook arrestaties en rechtszaken tegen militairen en burgers voor betrokkenheid bij de zogenaamde couppogingen tegen de regering-Erdogan. Waarnemers zeggen dat de meeste van die beschuldigingen op niets berusten en een poging zijn van de regering-Erdogan om zich te ontdoen van te kritische geluiden in zijn land.

Het huidige proces heeft grote symbolische waarde en wordt gezien als een afrekening met het verleden. Gisteren, tijdens de eerste zitting, schaarden de regering en de oppositie zich bij de honderden klachten van individuen en groepen tegen de beklaagden. Buiten eisten honderden demonstranten, vooral uit linkse hoek, gerechtigheid. Velen toonden foto's van activisten die na de coup werden gedood of gefolterd. .

Generaal Evren en luchtmachtcommandant Sahinkaya riskeren levenslang. Maar ze zullen wellicht nooit naar de gevangenis moeten vanwege hun hoge leeftijd en zwakke gezondheid. In 2010 had Evren nog gezegd liever zelfmoord te plegen dan zich te verantwoorden voor een rechter. Toen hij eens werd gevraagd naar zijn mening over de executie van een student, die nog een tiener was, had Evren gezegd: "Moeten we hen dan, in plaats van op te hangen, jarenlang eten geven in de gevangenis?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234