Zondag 19/09/2021

Leider Conservatieven wil 'koninklijke prerogatieven' overhevelen naar parlement

David Cameron: 'Koninklijke macht is al te zeer in handen van premier en kabinet'

'Britse koningin moet macht inleveren'

David Cameron, de kersverse leider van de Britse Conservatieven, roept op de macht van de Queen te beknotten. Cameron viseert daarmee vooral Tony Blair. Hij wil voorkomen dat de premier zonder parlementaire goedkeuring en in naam van de monarch het land in een oorlog betrekt.

Brussel / Londen

Eigen berichtgeving

Barbara Debusschere

'Nee, meneer Cameron is geen rabiate republikein. En nee, hij heeft niets tegen de koningin en wil haar niet van de troon." Camerons medewerkers hebben de handen vol met ontkennen dat hun baas de Britse koningin een hak wil zetten.

De kersverse leider van de Tory's heeft gisteren in een toespraak over de grondwet een pleidooi gehouden voor een beperking van de macht van de Queen. Het gaat meer bepaald om de 'koninklijke prerogatieven'. Dat is een rits oude machten die de Britse troon zonder toestemming van het parlement mag uitoefenen. Daaronder vallen bisschoppen aanstellen, mensen ridderen, ministers aanstellen en ontslaan, paspoorten uitvaardigen, gevangenen vrijlaten maar ook verdragen tekenen en de oorlog verklaren aan een ander land.

Volgens Cameron moet het parlement een deel van die prerogatieven kunnen uitoefenen. De Toryleider, die voor een nieuw 'lichtblauw' elan moet zorgen voor zijn partij en nu al 'de volgende Tony Blair' wordt genoemd, heeft meer bepaald vier prerogatieven van de Queen in het vizier: de oorlog verklaren en troepen naar het buitenland sturen, internationale en Europese verdragen opstellen en ratificeren, officiële benoemingen (zoals de aanstelling van het hoofd van de BBC) en eretitels toekennen en belangrijke veranderingen aanbrengen in de structuur van de regering. Op al die vlakken wil Cameron de macht van het parlement versterken door de koninklijke macht in te perken. Cameron roept zijn nieuwe denktank voor democratie op het idee te onderzoeken.

Het belangrijkste argument in zijn pleidooi is dat de koninklijke macht al te zeer in handen is van de premier en het kabinet. Al jaren is het namelijk zo dat koningen en koninginnen geen actieve rol meer uitoefenen en hun prerogatieven in hun naam uitgeoefend worden door de premier en zijn ministers, die daardoor enorm veel macht hebben.

De Toryleider zegt dan ook vooral paal en perk te willen stellen aan "de persoonlijke, presidentiële stijl die in New Labour heerst. Ik geloof dat een van de redenen waarom mensen gedesillusioneerd raken in de politiek is dat het parlement steeds minder aanzien en macht heeft. Vorige week pas hoorden we voor het eerst dat de regering vierduizend soldaten naar Afghanistan zal sturen en we vernamen dat in The Sun (een rioolblad). In Nederland, dat ook troepen stuurt, is een maandenlang debat geweest wat geleid heeft tot een formele stemming in het parlement. Om het vertrouwen in de politiek te herstellen moeten we het vertrouwen in het parlement herstellen. En een manier om dat te doen is de rol van het parlement vergroten bij het onderzoeken van de regeringsbeslissingen", aldus Cameron in zijn speech.

Hij is niet de enige en niet de eerste die dat een politiek ongezonde situatie vindt. Vooral het gebruik van het koninklijke prerogatief om ten oorlog te trekken heeft al veel vaker voor kritiek gezorgd. Margaret Thatcher gebruikte die koninklijke macht om troepen naar de Falklands te sturen en Tony Blair stuurde zo Britse troepen naar Kosovo zonder parlementair fiat. In 2003 kwam er toch een late parlementaire stemming over een Britse deelname aan de Irakoorlog.

Cameron is in ieder geval wel de eerste Tory die openlijk de koninklijke macht wil beperken. Meestal komen de pleidooien voor minder koninklijke macht en meer verantwoording van de premier voor het parlement uit linkse en van liberaaldemocratische hoek. Onder andere het voormalige Labourparlementslid Tony Benn en de afgetreden minister van Ontwikkelingssamenwerking Clare Short hadden veel kritiek op de macht van de premier. Ex-kabinetssecretaris Lord Butler, die onderzocht op welke basis Groot-Brittannië naar de Irakoorlog trok, trekt ook aan het zeel van Cameron en gaat in diens denktank zetelen. Butler beschuldigde de premier ervan zich voor Irak te baseren op een te kleine groep adviseurs.

Ook minister van Financiën Gordon Brown, nota bene Tony Blairs gedoodverfde opvolger, uitte al gelijkaardige kritiek. Hij heeft al aangegeven dat hij van een grondswetwijziging een speerpunt wil maken als hij Blair kan verslaan en hij wil net als Cameron dat de koninklijke prerogatieven worden afgezwakt en parlementsleden het laatste woord krijgen als er ten oorlog wordt getrokken.

Met zijn voorstel opent Cameron niet alleen de weg naar een aanzienlijke grondwetswijziging, het is ook zijn zoveelste poging om de Tory's meer naar het centrum te trekken en zo in de aanval te gaan tegen Blair. Dat lijkt aardig te lukken, want ook nu weer krijgt Cameron steun uit onverwachte hoek. Een deel van de traditionele Tory's zou echter niet opgezet zijn met de verandering die hun nieuwe partijleider voorstelt.

Vooral daarom onderstreept Cameron dat hij zeker niet wil raken aan de persoonlijke prerogatieven van de monarch, zoals de macht om het parlement te ontbinden en de eerste minister aan te wijzen. "Ik ben een overtuigde verdediger van onze constitutionele monarchie en ik zou die op geen enkele manier willen ondermijnen", aldus Cameron. Het is overigens ook zo dat de Britse Queen op de troon blijft tot de dag van haar dood, ondanks felle speculatie.

Tony Blair, over wie ook steeds meer gespeculeerd wordt dat hij de handdoek in de ring zou gooien, kant zich tegen een afzwakking van de prerogatieven. Hij stelt dat het 'voor moeilijkheden zou zorgen wanneer snel moet worden besloten of het land troepen stuurt naar een oorlog'.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234