Woensdag 22/05/2019

Analyse

Legt Vlaams Belang de kiemen van een burgeroorlog?

Vlaams Belang-kopstuk Filip Dewinter (met een koran in de hand) afgelopen weekend op het partijcongres. "Mijn comeback? Ik ben nooit weggeweest." Beeld belga

Vlaams Belang wil de erkenning van de islam intrekken, de subsidiëring ervan stopzetten en het islamonderwijs afschaffen. Wat als die voorstellen ook echt zouden worden uitgevoerd? De expert: "Dan lopen we het risico op een confrontatie tussen bevolkingsgroepen."

En ze hadden nog zulke goede voornemens. Zowel ouderdomsdeken Gerolf Annemans (57), die van 2012 tot eind 2014 partijvoorzitter was, als de jonge Tom Van Grieken (29), die hem opvolgde aan het hoofd van Vlaams Belang. Ze wilden kappen met de harde lijn die Filip Dewinter altijd heeft belichaamd, en ze wilden van dat vermaledijde cordon sanitaire af.

Drie jaar geleden deed Annemans in De Standaard een poging om zich te verontschuldigen voor de manier waarop zijn partij decennialang mensen heeft geschoffeerd. "Ik wil de voorzitter zijn die de bladzijde omdraait." Eind vorig jaar zei Van Grieken in Knack over de lijn-Dewinter: "De kiezer heeft laten weten wat hij dacht van de campagne van mijn voorgangers, en dat oordeel was niet echt top. Klaar?"

Toen Dewinter begin dit jaar in Antwerpen uitpakte met de bokshandschoen waar het Vlaams Blok vroeger zo goed mee scoorde, vond Van Grieken dat "niet meer van deze tijd" - al viel toen al makkelijk te voorspellen dat Dewinter vroeg of laat een complete comeback zou maken als partijstrateeg en communicatiespits, omdat zijn harde lijn misschien wel de enige manier is om de partij relevant te houden, gelet op de concurrentie van N-VA op rechts.

En inderdaad, afgelopen weekend stonden Dewinter en zijn eeuwige running mate Anke Van dermeersch centraal op het podium en spreekgestoelte bij de lancering van de nieuwe VB-campagne. 'Islamterreur: ondergaan of terugslaan' draagt helemaal zijn stempel.

"Mijn comeback? Ik ben nooit weggeweest", zegt Dewinter zelf. "Ik heb even een paar stappen teruggezet, maar ondertussen heeft iedereen wel begrepen, alle experimenten ten spijt, dat er niets mis was met de recepten die het Vlaams Blok dertig jaar lang heeft gebruikt. Wij mogen niet bang zijn van onze eigen schaduw en moeten volop teruggrijpen naar onze recepten uit het verleden. De jongere generatie heeft het recht om een eigen verhaal te schrijven, maar na de aanslagen is het tijd om hard terug te slaan. Gematigdheid is geen deugd in de strijd voor de vrijheid en tegen de islamisering. Mensen willen duidelijkheid en een kordate aanpak. Ik ben blij dat de partij kiest voor de Antwerpse Terugslaan-slogan."

Bij die gespierde taal horen gespierde voorstellen. Vlaams Belang wil de erkenning van de islam intrekken, waardoor ook de bijbehorende subsidies en het islamonderricht in onze scholen zouden moeten verdwijnen. Tegelijk wil de partij geradicaliseerde moslims voortaan 'uitburgeren' - een sluwe vondst waarmee ze allicht mikt op mensen die heimwee hebben naar het tijdperk van 'Aanpassen of opkrassen'.

Filip Dewinter. Beeld BELGA

Omdat elke partij het verdient om ernstig te worden genomen, zelfs als ze nooit zal kunnen besturen: een gedachtenexperiment. Laten we ons even inbeelden dat Vlaams Belang straks de absolute meerderheid haalt en haar ideeën in de praktijk kan omzetten. Stevenen we dan af op een burgeroorlog?

"Het is vrij duidelijk dat zo'n aanpak een zelfvervullende voorspelling kan zijn", zegt Koen Vlassenroot, directeur van de Conflict Research Group aan de UGent. "Als zo'n partij de meerderheid haalt, zal ook de minderheid sterk radicaliseren en dan wordt het risico op een confrontatie bijzonder groot."

De eerste voorwaarde om een potentieel conflict te creëren is in elk geval vervuld met de voorstellen van Vlaams Belang, vindt Vlassenroot. "Er worden twee groepen gedefinieerd, de moslims en de niet-moslims. Dat kan snel escaleren. Zodra een klein groepje geweld gebruikt, bijvoorbeeld door moskeeën aan te vallen, loop je het risico op een tegenreactie. Om de situatie dan te laten ontsporen, is soms maar een klein incident nodig. Dat weten we uit de bestudering van talloze burgeroorlogen uit de geschiedenis."

Te veel te verliezen

Het goede nieuws, zegt Vlassenroot, is dat we in deze samenleving allemaal te veel te verliezen hebben om elkaar naar het leven te staan. "Dat valt op bij de meeste burgeroorlogen: dat ze uitbreken waar het economisch slecht gaat en waar het sociale systeem weinig schokken kan opvangen. Bij ons kan het systeem wel tegen een stootje. De kans dat een toevallige gebeurtenis of een klein incident tot grootschalig geweld leidt, is dus nogal klein.

"Hoe onstabieler het systeem, hoe moeilijker het is om te voorspellen wat er gebeurt bij incidenten. En het zijn vooral grote onevenwichten en grote ongelijkheid die onstabiliteit creëren. Soms volstaat het zelfs dat mensen de indruk hebben dat de ongelijkheid te groot wordt. Je zou dus kunnen zeggen dat wij met het oog op het bewaren van de sociale vrede niet alleen moeten opletten voor politieke ondernemers die olie op het vuur gooien, maar zeker ook vooral beducht moeten zijn voor sociale afbraak."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.