Vrijdag 24/09/2021

'Leger zelf is grootste obstakel voor democratie'

Of het opzijzetten van president Morsi een militaire staatsgreep was of niet, blijft onduidelijk. Zeker is dat het Egyptische leger vooral de eigen belangen voor ogen heeft. En democratie hoort daar niet bij.

Toen legerchef Abdel Fattah al-Sisi aankondigde dat hij (de democratisch verkozen) president Morsi had opzijgezet, rolden geen tanks het Tahrirplein op en werd de bevolking niet in bedwang gehouden door gewapende militairen, zoals doorgaans gebeurt bij militaire staatsgrepen.

Integendeel, op het grote plein barstte de feestvreugde los onder de bevolking en Al-Sisi ruimde op tv plaats voor drie andere, niet-militaire sprekers: oppositieleider Mohamed ElBaradei, moslimleider sjeik Ahmad al-Tayeb en de koptische paus Tawrados. Waarmee niet gezegd is dat de democratie vanaf nu zijn beloop zal kennen in Egypte, aldus Brecht De Smet, van de vakgroep Conflict- en Ontwikkelingsstudies aan de Universiteit Gent.

In Egypte greep het leger de macht, maar kreeg het steun van de bevolking. Moeten we dan spreken van een democratische staatsgreep?

De Smet: "Wat nu in Egypte gebeurt, is vooral een nieuw hoogtepunt in het revolutionair proces dat al twee jaar bezig is. Dat hoogtepunt is ironisch genoeg niet bekroond met een machtsovername door de protesterende massa, maar door het leger. Bij de bevolking zelf is er ook veel verwarring over welke rol het leger nu precies speelt, want de mensen op het plein riepen de militairen op om tussenbeide te komen en Morsi af te zetten. Daardoor lijkt het alsof het leger aan de kant staat van de revolutie en dus voor democratie is.

"Of dit een coup was of niet, is niet meteen zo strikt af te bakenen. Vreemd is dat men nu wel spreekt van een militaire staatsgreep, terwijl in 2011 Moebarak ook door het leger werd afgezet. Dat werd toen revolutie genoemd. Er zijn grote parallellen tussen wat toen gebeurde en wat er nu aan de hand is: een grote volksopstand met het leger dat de macht overneemt. Ik denk dat beide gebeurtenissen zowel iets van een coup bevatten als van een revolutie."

Het leger gaf de staatsgreep wel een democratisch tintje door de oppositieleiders te laten spreken op de nationale televisie.

"Dat was slim gespeeld. De militairen wilden tot elke prijs vermijden de indruk te wekken dat ze een militaire dictatuur installeerden. Daarom bracht generaal Al-Sisi de vertegenwoordigers van de oppositiebeweging voor de camera. Er was ElBaradei voor de liberalen en de seculieren, de sjeik van de belangrijke Al-Azharmoskee en de koptische paus voor de christenen in Egypte. Dat verleende een sterke legitimiteit aan een militaire staatsgreep.

"Bovendien heeft het leger onmiddellijk gezegd dat er geen militaire overgangsraad zal komen, zoals wel gebeurde in 2011, na de afzetting van Hosni Moebarak. Ze wezen het hoofd van het Hooggerechtshof aan als nieuwe president om hun actie van een democratische legitimiteit te verzekeren.

"Maar het leger verdedigt uiteraard zijn eigen belangen. Het heeft het afgelopen jaar samengewerkt met de Moslimbroederschap en president Morsi. Die samenwerking was goed afgebakend: de Moslimbroeders mochten regeren zolang Morsi de belangen en privileges van het leger niet schaadde.

"Toen het leger merkte dat de bevolking zich massaal begon te verzetten tegen Morsi, koos het de kant van de oppositie. En dat vormt een vreemde situatie, want de eisen van de oppositie gaan net in tegen de belangen van het leger."

En dus moeten we ons zorgen maken over wat het leger nog gaat doen?

"We moeten voorzichtig zijn en niet te veel de illusie koesteren dat het leger uit is op de installatie van een democratie in Egypte. Zijzelf zijn immers het grootste obstakel voor die democratie. Het probleem is dat het leger, de veiligheidsdiensten en de ministeries van Binnen- en Buitenlandse Zaken een staat binnen een staat vormen. Dat is na de afzetting van Moebarak niet veranderd. Tenzij die instellingen aangepakt en hervormd worden, kan er van democratie geen sprake zijn in het land."

Hoe ziet u de toestand verder evolueren?

"Het leger is momenteel niet erg verstandig bezig, met dat arrestatiebevel tegen driehonderd leiders van de Moslimbroeders. Je kunt in Egypte onmogelijk regeren zonder de Moslimbroeders erbij te betrekken. Binnen de Moslimbroeders zijn er individuen die radicaliseren en die het geweld niet zouden schuwen. Die zullen nu net worden gestimuleerd om verder te radicaliseren. Dat zal de instabiliteit nog vergroten.

"Bovendien is er nog de gehavende economie in het land. Morsi onderhandelde met het IMF om een nieuwe lening. Maar die ging gepaard met zware voorwaarden als besparingen en het afschaffen van subsidies op basisproducten als brandstof en voedsel. Morsi heeft altijd geaarzeld om die maatregelen door te drukken. Maar het leger wil een stabiele economie en heeft die lening nodig. Daarom zullen de militairen zware druk uitoefenen op de regering die nu aan de macht komt om de lening te aanvaarden. En dan dreigt een sociaal en economisch conflict in Egypte."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234