Zondag 05/12/2021

Leger heeft lak aan het buitenland

Na het harde ingrijpen woensdag door het leger is de kans groot dat er meer bloed vloeit. Kunnen gematigde krachten, al dan niet uit Egypte zelf, het politieke proces vlot trekken?

De internationale diplomatie die gericht was op het voorkomen van verder bloedvergieten in Egypte is machteloos gebleken. Ook gematigde krachten in het land, zelfs binnen de regering, moesten woensdag lijdzaam toezien hoe het leger en andere ordetroepen met grof geweld de kampen van protesterende islamisten ontruimden.

Is er nog iemand in staat om erger te voorkomen - nog meer bloedbaden, of zelfs een burgeroorlog zoals in Syrië? De legerleiding heeft zich doof gehouden voor oproepen uit de hele wereld om een geweldloze uitweg te vinden uit de crisis, na het afzetten van de eerste democratisch gekozen president Mohammed Morsi. Niet alleen zijn aanhangers werden woensdag met geweld verdreven en opgejaagd, ook werd de jacht heropend op leiders van de Moslimbroederschap waaruit Morsi voortkomt.

Generaal Abdel Fattah al-Sisi kon begin juli schouderophalend reageren op de eerste commentaren vanuit het Westen nadat hij Morsi aan de kant had geschoven. De VS weigerden te spreken over een staatsgreep. Daardoor liep de financiële steun vanuit Washington (1,3 miljard dollar voor het Egyptische leger, bijna 1 miljard euro) geen gevaar.

De EU, eveneens een belangrijke geldschieter van Egypte, deed een beroep op "alle partijen om zo snel mogelijk terug te keren naar het democratisch proces". Een veroordeling van de legerleiding bleef uit. Sterker: de huidige EU-voorzitter Litouwen stelde dat het Egyptische volk beter af is zónder dan mét Morsi. Het bewijs daarvoor vormden de aanhoudende demonstraties tegen de president die in heel Egypte miljoenen mensen op de been hadden gebracht.

De - zacht gezegd - terughoudende reacties werden enkele weken later gevolgd door diplomatieke stappen, na gevechten tussen veiligheidstroepen en Morsi-aanhangers waarbij vele tientallen burgers om het leven waren gekomen. Vertegenwoordigers van de EU, de VS en enkele Arabische staten maanden in Caïro tot kalmte en het afzweren van geweld, door wie dan ook. Ze beklemtoonden dat in het "politieke proces" in de aanloop naar verkiezingen alle partijen, de Moslimbroederschap incluis, een rol moeten spelen. Die organisatie weigerde en eiste de terugkeer van Morsi in het presidentieel paleis.

Geweld en terrorisme

De EU-ministers van Buitenlandse Zaken riepen op tot de vrijlating van Morsi, die vastzit op verdenking van betrokkenheid bij moord en samenzwering. EU-buitenlandchef Catherine Ashton mocht hem bezoeken, hetgeen werd gezien als een geste van generaal Al-Sisi - dezelfde leider die geen boodschap had aan de wereldwijde oproep tot kalmte, getuige zijn eigen initiatief voor een massademonstratie om zijn "mandaat" in de strijd tegen "geweld en terrorisme" te versterken.

De Amerikaanse president Barack Obama stuurde twee prominente senatoren als zijn persoonlijke gezanten naar Egypte. Zij konden moeilijk als onafhankelijke bemiddelaars worden gezien, kort nadat minister van Buitenlandse Zaken John Kerry de machtswisseling in het land als "herstel van de democratie" had bestempeld. Dit uiteraard tot woede van de Moslimbroederschap.

Op 7 augustus verklaarde interim-president Adly Mansour de internationale bemiddeling voor beëindigd. En ook binnenlandse bemiddeling mocht ook niet baten. De grootimam van Al-Azhar, het belangrijkste islamitische instituut in Egypte, wierp zich pas afgelopen weekeinde op als pleitbezorger van "nationale verzoening". Maar hij is partijdig, want van meet af aan voorstander van de militaire machtsgreep. Dat geldt evenzeer voor vicepresident Mohammed ElBaradei, gelauwerd diplomaat en in het Westen gezien als een van de gematigde machthebbers in Caïro. Wie de macht daadwerkelijk in handen heeft, werd gisteren eens te meer duidelijk.

Vruchteloze missie

De Amerikaanse senator Lindsey Graham zei stellig, voordat president Obama haar naar Egypte stuurde: "Militairen kunnen het land niet blijven besturen." Het werd een vruchteloze missie. Haar landgenoot William Burns, een topdiplomaat die Graham voorging, erkende impliciet het falen van de buitenlandse bemoeienis: "Alleen Egyptenaren kunnen hun toekomst bepalen."

Vooralsnog bepaalt het leger wat er gebeurt. De afkondiging van de noodtoestand brengt wellicht - tijdelijk - meer rust in het land. Maar de gebeurtenissen van woensdag hebben de polarisatie versterkt. Het door het Westen felbegeerde "politieke proces" en het prille Egyptische initiatief voor "nationale verzoening" zijn onder huidige omstandigheden uitgesloten. Met nog meer bloedvergieten als logisch gevolg.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234