Maandag 05/12/2022

Leeft een afgehakt hoofd nog even voort?

Al eeuwenlang doen verhalen de ronde over onthoofde mensen die verrast met de ogen knipperen of zelfs nog proberen te spreken. Uit de Franse Revolutie - de hoogdagen van de onthoofding - is de anekdote van de terechtstelling van Charlotte Corday bewaard gebleven. Omdat ze de revolutionair Jean-Paul Marat vermoord had, belandde de vrouw onder de guillotine. Zodra het mes gevallen was, haalde de schrijnwerker die het moordtuig onderhield, het hoofd uit de mand en sloeg het op de kaak. Getuigen zagen Cordays gelaat vervolgens vertrekken van pure verontwaardiging.

Dergelijke verhalen spreken tot de verbeelding, maar geneeskundigen hechten er weinig geloof aan. Op het moment van de onthoofding valt de bloedtoevoer weg, waardoor het brein geen zuurstof meer krijgt en in een coma belandt. Maar net zoals afgehakte ledematen nog wat liggen te stuiptrekken, kunnen ook de hersenen nog enige tijd gelaatsuitdrukkingen te voorschijn toveren, zelfs al is dat een onbewust proces.

Een Nederlandse studie uit 2011 lijkt er echter op te wijzen dat de dood door onthoofding minder abrupt optreedt dan we zouden wensen. Een elektro-encefalogram (EEG) toonde dat de hersenen van onthoofde muizen nog bijna vier seconden 'normaal' actief blijven. Is dat ook mogelijk bij mensen?

"Als de bloeddoorstroming onderbroken wordt, stopt het leven heel snel", zegt neuroloog Paul Boon (UGent). "Dat neemt niet weg dat de hersenfuncties nog eventjes kunnen blijven plaatsvinden, maar dat is puur reflexmatig. Wanneer de hersenen geen bloed meer krijgen, valt het bewustzijn zogoed als onmiddellijk weg. Dat is een kwestie van seconden." Maar een seconde kan toch genoeg zijn voor een laatste blik op de wereld? "Misschien dat je wel nog in een flits je onthoofde lichaam kunt zien, maar dat gaat zo snel dat je niet de tijd hebt om daar rustig even over te reflecteren", lacht Boon.

Waarom is het gedrag van orkanen zo moeilijk te voorspellen?

Doordat satellieten steeds meer gegevens doorsturen en computers steeds sneller worden, kunnen metereologen met grotere precisie voorspellen waar een cycloon naartoe raast. Helaas hebben we er nog geen flauw benul van hoe krachtig een orkaan zal zijn wanneer hij zijn bestemming bereikt.

Een deel van het probleem is dat er verschillende modellen bestaan om het gedrag van orkanen te voorspellen. "Er zijn zeer veel veronderstellingen, maar er is geen exact antwoord", zegt de Amerikaanse onderzoeker John Cangialosi, van de National Oceanic and Atmospheric Administration.

"We kunnen het parcours van een orkaan tamelijk goed voorspellen", zegt geograaf Cary Mock van de University of South Carolina. Maar de huidige modellen kunnen niet vertellen wanneer een storm opeens in kracht zal toenemen. Er bestaan wel complexe computermodellen die behoorlijk accuraat zijn, maar die hebben zelfs op een supercomputer uren nodig om alle informatie te verwerken. Dat is veel te traag voor wispelturige stormen die opeens opduiken of snel veranderen.

Waarom huilen wolven?

In het Wolf Science Center, gevestigd in het Oostenrijkse Ernstbrunn, worden begeleiders regelmatig met het typische gehuil geconfronteerd. Telkens wanneer een wolf aan de leiband op wandel mag, slaan achterblijvers aan het huilen.

Friederike Range van de Diergeneeskundige Universiteit van Wenen en haar collega's zochten uit hoe dat komt. Ze maten de hoeveelheid stresshormoon cortisol bij de wolven en brachten de sociale structuur van de troep in kaart. Blijkt dat wolven meer huilen wanneer een bevriend dier de groep verlaat en wanneer dat dier ook nog eens een hoge sociale status heeft. Als er meer werd gehuild, kwam er niet meer cortisol vrij.

"Onze gegevens suggereren dat het huilen geen simpele stressreactie is op het verdwijnen van een partner, maar veeleer een manier is om contact te onderhouden en de hereniging met bondgenoten te vergemakkelijken", zegt Range in een studie die verschenen is in Current Biology.

Is fietsen gezonder dan lopen?

"Zowel lopen als fietsen is een uitstekende oefening", stelt Hirofumi Tanaka, professor bewegingsleer aan de University of Texas in Austin. "Het zijn beide ritmische, aerobe activiteiten waarbij een grote spiermassa betrokken is."

Toch zijn er verschillen. Door te lopen verbrand je doorgaans meer calorieën. Iemand van 68 kilogram met een stevig looptempo zal gemakkelijk duizend calorieën per uur verbranden. Als diezelfde persoon 30 kilometer per uur fietst, zal hij 850 calorieën opstoken. Bij een wandeling tegen 6 kilometer per uur gaan er maar 360 calorieën per uur in rook op.

Lopen heeft wel als nadeel dat het vaker blessures oplevert. Als je nergens tegenaan rijdt, is fietsen vriendelijker voor lijf en leden. "Het is beter voor je knieën en je gewrichten omdat ze je gewicht niet moet dragen. Fietsen veroorzaakt daarnaast niet zo veel spierpijn", stipt Tanaka aan. "Het hangt van persoon tot persoon af wat de beste discipline is", zegt Tanaka. "Elke vorm van lichaamsbeweging is gezonder dan helemaal geen lichaamsbeweging."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234