Maandag 19/04/2021

Merijn Chamon

Leave-uitslag hoeft geen brexit te betekenen

Bob Geldof (midden) trok vorige week de Theems op om duidelijk te maken dat het VK bij de EU moet blijven. Beeld © AFP
Bob Geldof (midden) trok vorige week de Theems op om duidelijk te maken dat het VK bij de EU moet blijven.Beeld © AFP

Merijn Chamon is als doctor-assistent verbonden aan het Europees Instituut van de UGent.

De moord op remain-campagnevoerder Jo Cox heeft het brexitdebat niet langer dan een halve week stilgelegd. Wat als een meerderheid van de Britten, overtuigd door non-argumenten over soevereiniteit en halve en hele leugens over de economie, de EU-begroting of migratie er donderdag voor kiest de EU te verlaten? Zou een brexit het einde van de westerse beschaving inluiden, zoals Donald Tusk aankondigde? Dat is vermoedelijk overdreven, maar in de eerste plaats hoeft een leave-uitslag niet te leiden tot een brexit. Qué?

Wel, pas bij een leave-uitslag zou het debat over een brexit écht moeten worden gevoerd. Nu gebeurt alles in de voorwaardelijke wijs: zou het VK beter of slechter af zijn buiten de EU? Pas na het referendum moeten harde noten worden gekraakt: welk akkoord sluit het VK met de EU? Welke prijs moet het VK betalen voor zijn herwonnen 'onafhankelijkheid'? Hoe doe je dat, 40 jaar diepgaande juridische integratie ongedaan maken? Hoe zorg je ervoor dat het VK toegang blijft behouden tot de interne markt zonder dat je EU-wetgeving klakkeloos moet overnemen? Zeer moeilijke vraagstukken, die niet vergemakkelijkt worden door de economische terugval die zal plaatsvinden.

Bij een leave-stem zullen ook andere EU-lidstaten een positie moeten innemen. Een sterke Frans-Duitse as kan herrijzen en oproepen tot diepere integratie tussen de (euro)lidstaten. Er zal immers een signaal moeten worden gestuurd naar binnen- en buitenland dat het Europese project niet dood is. De onderhandelingen tussen het VK en de EU zullen hard worden gespeeld.

Afhankelijk van hoe de situatie na het referendum evolueert, zou de Britse appetijt voor een brexit dus kunnen omslaan. Eurosceptische populisten zoals Wilders en Le Pen zouden ook niet meer kunnen beweren dat het verlaten van de EU een eitje is, waarna het land van melk en honing wacht. Niets van dit alles bij een remain-uitslag die het diezelfde populisten toelaat om hun klassieke plaatje af te spelen: door 'bangmakerij' werd de kiezer geïntimideerd, waarbij ze zullen blijven beweren dat zonder de EU alles veel beter zou gaan. Leave is in dat opzicht beter dan remain.

Maar is een leave-uitslag niet onherroepelijk en moet de toekomst van de Britse bevolking op het spel worden gezet om dit punt te maken? Niet noodzakelijk. Nadat Cameron zijn deal had beklonken met de andere lidstaten over een hervorming van de EU, waar overigens niemand nog over spreekt, werd gesteld dat deze niet heronderhandeld zou worden en dat ze vervalt indien de Britten ervoor kiezen uit de EU te stappen. Dit om te vermijden dat ze een betere deal eisen bij een negatief referendum.

Een tweede referendum is evenwel niet uitgesloten. Er kan gedurende twee jaar worden onderhandeld over een uittrede, maar zelfs bij gebrek aan een akkoord verlaat het VK alsnog de EU, tenzij de Europese Raad (inclusief het VK) unaniem beslist dat de uittrede wordt uitgesteld. Niets belet de Britse regering bijgevolg om een tweede referendum te organiseren en de Britse bevolking te vragen of ze nog steeds de EU wenst te verlaten, gelet op de concrete voorwaarden (vervat in het akkoord) of gelet op het feit dat geen akkoord kan worden bereikt. Indien de Britse bevolking zich in het licht van de nieuwe omstandigheden bedenkt, kan de regering de oorspronkelijke aanvraag om de EU te verlaten, intrekken.

Hoewel dit scenario niet voorzien is, is het niet onmogelijk. Een leave-uitslag zou dan niet resulteren in een brexit en zou tegelijk duidelijk aantonen dat eurosceptische populisten luchtkastelen bouwen. De EU zou zich dan eindelijk terug op inhoudelijke uitdagingen kunnen concentreren.

Merijn Chamon Beeld
Merijn Chamon
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234