Woensdag 20/10/2021

Le nouveau Baudouin est arrivé

Wachten doet prins Filip al meer dan tien jaar. Als dat nog lang duurt, is er geen land meer om koning van te worden, zo is hem geadviseerd. Er is nood, vindt hij, aan een nieuwe oom, een nieuwe Boudewijn. Koning zijn, dat is niet dag in dag uit liggen te verpozen in de Provence, zoals papa doet. Er is nood aan ��n die durft te zeggen: 'Pas op, of gij krijgt met mij te maken'. Maar is er iemand die die mening deelt? Na deze week echt niet meer, vreest Douglas De Coninck.

In juni heeft koningin Paola de handdoek in de ring gegooid. Ze heeft echt haar best gedaan, vindt ze. Het wil gewoon niet lukken. Veertig jaar lang heeft ze het vertikt om Nederlands te leren. Eens koningin der Belgen was ze met die lesjes begonnen, al was het maar om de indruk van goede wil te wettigen. Afgelopen, nu, fini. De koningin heeft het te druk met aangenamer bezigheden.

Paola heeft nooit een talenknobbel gehad. Het is niet op je 67ste dat daar nog verandering in komt. Simpel feit. Toch wordt het einde van de lesjes in bepaalde kringen als een Signaal gezien. Door haar oudste zoon, bijvoorbeeld.

Koning Albert en zoon Filip spreken nog amper met elkaar, onthulden journalisten Pol Van Den Driessche, Barend Leyts en Brigitte Balfoort vorig jaar in hun boek Albert II, 10 jaar koning. Er waaide wat stof op, ook al was het niet veel meer dan een sluimerend publiek geheim. Filip is van mening dat zijn vader zijn rol niet ernstig neemt. Te gezapig. Blind voor de verschrikkingen die op ons afkomen.

"Ziedaar, duidelijke taal", klonk het donderdag in een bijna extatisch hoofdartikel in La Libre Belgique. "Hij deed het op een politiek incorrecte manier, maar hij zette het debat op de agenda over het Vlaams Belang, en dus ook over de toekomst van België." Let op deze gebalde argumentatie. Vlaams Belang = einde van België. Ja, het Blok is verfoeilijk want veroordeeld voor racisme, maar vanuit Franstalige ooghoek is dat binnen het grotere geheel een bijkomstigheid. Beter dan wij schijnen de Franstalige media te hebben begrepen wat in het bolletje van de prins omgaat.

Opvallend, hoeveel belang men er hechtte aan de inderhaast - in minder dan 24 uur tijd - uitgevoerde opiniepeiling. Vijfenvijftig procent der Belgen, zo zou moeten blijken, 'steunt' de uitspraken van de prins. In Vlaanderen 49 procent, in Wallonië 65 procent. Leopold III, die had in zijn tijd nog niet genoeg aan 57,8 procent. Het feit alleen dat percentages worden vergeleken, geeft een idee van de paniek bij de Franstaligen.

De klok tikt, de prins kijkt naar de wijzers. Het Belang dreigt in Vlaanderen aanvaardbaar te worden. Van zijn ouders valt niets meer te verwachten - als ma al niet meer naar de Nederlandse les gaat. Hij is 44, hij wacht al zo lang en zijn adviseurs schijnen de situatie te beoordelen als acuut. Een prins zou voor minder even een journalist van Story apart nemen.

"Méér nog dan de gemiddelde Franstalige politicus ziet prins Filip het Vlaamse streven naar autonomie als een bedreiging", zegt Pol Van Den Driessche. "Hij neemt dat heel persoonlijk. Hij denkt in alle ernst aan een in donkere holen beraamd complot om het koninklijk Paleis af te branden. Daarom heeft hij een hekel aan Vlamingen, die hij allemaal op dezelfde lijn zet."

Een insider reconstrueert met enige gêne de hoofdlijnen van het telefoongesprek dat premier Verhofstadt dinsdagavond voerde met de kroonprins. Of monseigneur dan niet begreep dat hij in de eerste plaats zijn eigen positie ondermijnde door zich openlijk in een politieke discussie te mengen? De prins begreep het niet. Hij begreep er helemaal niets van. Hij zei: "Maar mijnheer Verhofstadt, u bent toch ook tegen het Vlaams Belang?"

De luchtmachtbasis van Bevekom, vroege jaren tachtig. In de mess weergalmt een meerstemmige, zangerige kreet: "Een vat een vat een vat!" Als kersvers onderluitenant heeft de prins zijn eerste vlucht met een Mirage gemaakt. Volgens de traditie komt er dan een vat, prins of niet. Twee uur zitten de jachtpiloten met de vingers op de tafelbladen te trommelen, steeds minder vatbaar voor de prinselijke uitleg dat het "in orde komt". Twee uur zal het duren voor de official uit zijn gevolg in Laken iemand aan de lijn krijgt die van koning Boudewijn toelating bekomt voor de uitgave van 2.000 frank. Opperwezen zijnde, heeft een koning of een prins geen geld op zak. Vindt Boudewijn. En Filip. Of Mathilde, die laatst van vrouwelijk bezoek eiste dat ze als begroeting zo'n middeleeuwse révérence maakten, één voetje achteruit.

"Prins Filip is als een marionet, gecreëerd naar het beeld van Boudewijn", zegt Rudy Bogaerts, nu hoofdredacteur van het wat controversiële weekblad Père Ubu, maar ooit jarenlang privé-lesgever van prins Laurent en zo kind aan huis in het koninklijk Paleis. "Albert en Paola zagen het leven als een feest. Zijn moeder keek amper naar hem om. Dus waakte Boudewijn over zijn opvoeding. Kun je nagaan: Boudewijn liep zelf al een eeuw of wat achter."

In de jaren tachtig doet de charismatische beweging haar intrede in Laken. Filip doet mee, Laurent niet. Hij vindt dat gedoe met dat bidden met de armen omhoog of het plat op de buik gaan liggen in de kapel maar niks. De toch al als 'slechte zoon' gedemoniseerde Laurent ziet in 1991 tot zijn ontzetting de afschaffing van de 'Salische wet' in het staatsblad verschijnen. De koning der Belgen moet niet langer noodzakelijk een man zijn. Er is hem vooraf niets gezegd. Astrid komt nu voor Laurent te staan in het rijtje van troonopvolgers. Het is duidelijk dat Boudewijn 'bezig is' met zijn opvolging. Filip moet het worden, en als hem wat overkomt, is daar nog Astrid.

In 1993 overlijdt koning Boudewijn. Tot veler verrassing wordt het - vooral door toedoen van premier Jean-Luc Dehaene en Louis Tobback - niet Filip, maar vader Albert. In de Wetstraat-coulissen echoot de oneliner van Dehaene nog jaren na: "Konden we Albert maar op sterk water zetten". Naar buitenuit te vertalen met de woorden van oud-hofmaarschalk Herman Liebaers, medeopvoeder van prins Filip: "Hij kan het niet".

Het is onwaarschijnlijk: het aantal onlangs in het staatsblad verschenen koninklijke besluiten waarvan de tekst eindigt met: 'Gegeven te Châteauneuf-de-Grasse, Albert'. Daar, in de Provence, heeft koning Albert II zijn buitenverblijf. Soms, in de zomer, verwijst het staatsblad naar een Kroatisch kustplaatsje waar de vorst graag pleegt te verpozen op zijn jacht. Op de militaire luchthaven van Melsbroek is het al routine. Is daar weer eens een mega-urgente programmawet klaargestoomd, dan gaat die per militaire vlucht naar Cannes, van waaruit een militair per moto naar Châteauneuf-de-Grasse tuft.

Albert II bemoeit zich nergens mee, is meer op vakantie dan wat anders en luistert ook steeds minder naar zijn kabinetschef, Jacques van Ypersele de Strihou, die hij van Boudewijn erfde. De aartsconservatieve van Ypersele moest Filip klaarstomen voor de troon, blijft voluit in hem geloven, maar verliest jaar na jaar aan gezag. Van Albert II zal de steun niet komen. In zijn vakantieverblijf ondertekent hij zonder te lezen wat hem wordt voorgelegd. Hij is in alle opzichten de louter ceremoniële monarch die zovele politici en opiniemakers voor ogen hebben. "En in regeringskringen vindt men het prima zo", zegt Van Den Driessche. "Ze vinden Albert ne sjieken tiep en dat is hij ook. Hij werkt niemand op de zenuwen, zelfs de Republikeinen niet, met wie hij grapjes maakt over hun staatsvisie."

Maar dat is dus niet het soort monarchie dat Boudewijn de kroonprins heeft doen onderwijzen. "Ik wil dit land écht leiden", liet Filip zich al eens ontvallen. "Zoals mijn oom."

Boudewijn was een man van principes. Volgens kwatongen in Laken bleef hij zelfs vanuit zijn graf de levens van zijn neefjes regelen, onder meer door een bepaling die zijn erfenis koppelde aan hun plicht om voor hun veertigste te trouwen. Het is een niet bevestigde roddel, maar kijken we naar de data. Prins Filip is geboren op 15 april 1960 en huwt Mathilde d'Udekem d'Acoz op 4 december 1999. Laurent is geboren op 23 oktober 1963 en huwt Claire Coombs op 12 april 2003.

'Juist dat huwelijk met Mathilde heeft van prins Filip een ongeleid projectiel gemaakt", stelt Rudy Bogaerts. "Meer nog dan Filip verlangt zij naar die troon, de status. Ze vond dat Filip moest ophouden zich te laten gebruiken voor alleen maar inhoudsloze bedrijfsbezoekjes en recepties. Denk aan al die slip of the tongues, met Dirk Frimout, met die para's in Rwanda... Daar zag je de onzekere prins: niet zo intelligent, bang voor zijn eigen woorden, gedrild in nietszeggendheid. Dus je kreeg van die taferelen, bekend bij wel meer jonge koppels: 'Laat toch niet op je kop zitten, wees een man'. Anders, zei Mathilde, zal het volk je blijven zien als een paljas. Dat is begonnen na de geboorte van prinses Elisabeth. Ze waren 'er klaar voor'. Zo is de ruzie met Albert ontstaan.

"Bij de Saksen-Coburgs zijn de vrouwen van oudsher erg dominant. Van Caroline Delacroix, de maîtresse van Leopold II, over prinses Liliane en Leopold III, tot Fabiola en Boudewijn. Het is niet zomaar een familietraditie. Een kroonprins wordt opgevoed door de entourage, en zeker Boudewijn (die zijn moeder op jonge leeftijd verloor, DDC). En Filip, die kreeg als kind zijn moeder amper te zien. Dan wordt zo'n man volwassen en ziet hij in zijn echtgenote meteen een moederfiguur."

Een nieuwe prins zou hij dus worden, flinker, kordater. Luisteren we nog eens: "In ons land zijn er mensen, partijen zoals het Vlaams Belang, die tegen België zijn, die ons land kapot willen maken. Ik kan je verzekeren dat ze dan met mij te maken krijgen." "Dat dreigement: met hem te maken krijgen...", grijnst Van Den Driessche. "Wat moeten we ons daar eigenlijk bij voorstellen? Het doet sterk denken aan Boudewijn. Die kon een minister berispen alsof het een kind was."

Maar dat was de vorige eeuw. Koning Boudewijn regeerde vier decennia lang, overleefde generaties politici. Nu is daar die snaak die naar buitenuit al wat volwassener overkomt en erg populair is geworden, maar in zijn contacten in regeringskringen blijft verbazen. Prins Filip en een Vlaams partijvoorzitter, tevens logebroeder, laatst samen aan tafel. Om het ijs te breken, zegt de prins: "Ik vind dat de vrijzinnigen in dit land zich goed gedragen". De levensvisie van de prins, in één zin: vrijzinnigen, daar schort iets mee.

Oud-minister Luc Van den Bossche (SP.A) zat ooit met de prins te confereren over de Belgische staatsstructuur. Na een poosje greep hij met een diepe zucht naar de telefoon: "Geef mij Georges Monard, of zeg hem dat hij me twee van zijn beste schoolmeesters stuurt om dat hier even simpel uit te leggen!"

De rel met de helikopter. Midden in de communautaire heisa omtrent de nachtvluchten wou Filip op het prinselijke domein een persoonlijke helihaven. Nu zat het er pas echt bovenarms op met papa. In dit land is alles te ritselen, legde die uit. Efkens bellen met een paar ministers en ze regelen iets bij Abelag in Zaventem, zodat je wanneer je maar wilt binnen een kwartier in de lucht zit. Nee, sputterde Filip, hij had Mathilde beloofd dat hij zich niet zou laten doen. Zowaar als hij Filip van België heette.

Hij kan het niet. Is dat mogelijk niet de realiteit, dan zeker wel de perceptie bij zij die op een goede dag in dezelfde positie zullen komen te zitten als Jean-Luc Dehaene in 1993. Met het omgekeerde doel voor ogen heeft de prins deze week minstens aan één kant van de taalgrens nog meer grond gegeven aan de al jaren oude vrees van heel wat toppolitici, zelfs aan Franstalige kant: "Filip op de troon? Daar gaan we miserie mee krijgen."

Niemand heeft het scenario klaar voor de dag dat Albert II bezwijkt. Er zal worden gebeld en vergaderd. In de Wetstraat zal een crisissfeer hangen. Hersenen zullen worden gepijnigd, en als prins Filip tussenin nog een paar van die stoten heeft uitgehaald als deze week valt niet uit te sluiten dat iemand zal moeten opstaan om hardop te zeggen dat de regering hem "niet geschikt" acht, for what it's worth. Een koning dient zich in België eerst te presenteren aan het parlement. Het is aangewezen vooraf de zekerheid te hebben dat daar op een ruime meerderheid aan banken applaus weerklinkt.

"Het kan, als het zo ver zou komen, weleens problematisch worden om hem dat uitgelegd te krijgen", zegt een insider. "Zelf acht hij zich door God gezonden. Ga maar eens in discussie."

Aan Franstalige zijde is de eerste complottheorie nu al hoorbaar. "Puur op gevoel" zegt Rudy Bogaerts te vermoeden dat Filip daar in Shanghai in de verbale val is gelokt.

Niks van, zegt Van Den Driessche, vandaag politiek hoofdredacteur bij VTM, een decennium geleden nog hoofdredacteur bij Het Nieuwsblad. Hij werd toen met twee collega-hoofdscribenten bij de prins ontboden en getrakteerd op een scoop. "Ik wil koning worden", liet de prins zich in de kranten citeren. "Dat was eerst niet afgesproken", zegt Van Den Driessche. "Hij antwoordde op een door een van ons gestelde vraag. Even later moest ik plassen, ging naar het toilet en kwam toevallig naast de prins te staan. Ik vroeg hem of we dat nu mochten afdrukken. Hij dacht even na en zei: 'U doet maar, ik wil dat kwijt'. Volgens mij is het in Shanghai net zo gegaan."

Mogelijk, zegt Rudy Bogaerts, maar weinigen zijn zo makkelijk te manipuleren als onze kroonprins. "Het kan volstaan dat de een of andere figuur van Opus Dei Mathilde begint te bewerken over het gevaar van het Vlaams Belang en de prins is ermee weg, er rotsvast van overtuigd zijnde dat hij iets nuttigs en moedigs doet voor het Belgische volk."

Opus Dei? De charismatici zijn al een poosje uit Laken verdwenen. Sommigen hebben nu de neiging om al wat Franstalig en aartsconservatief is te blijven omschrijven als 'Opus Dei'. Ja, maakt niet uit, zegt Bogaerts: "Die krachten zijn daar nog aanwezig. Wie zou profiteren van, bijvoorbeeld, een politieke consensus om de kroonprins tot een 'vrijwillige' abdicatie te bewegen? Krijgen we dan een regent in afwachting dat Elisabeth, nu drie jaar, volwassen wordt? Nee, dan krijgen we prinses Astrid. Ook al geen groot licht, maar via haar echtgenoot, prins Lorenz, maken de ultraconservatieven dan wel hun dromen waar. Een Habsburger op de Belgische troon.

"De hele familie ligt nu overhoop. Filip heeft ruzie met zijn vader, Fabiola met Paola, Mathilde met Claire, Laurent met ongeveer iedereen. En hoe gelovig ze ook zijn: vergeven doen ze daar in Laken niet. (lacht) Achter elke ruzie gaat de een of andere strekking schuil. Laurent heeft de 'vrijzinnigen' achter zich, ook al is zijn rol allang uitgespeeld, het Opus Dei staat achter Astrid en Lorenz. Daartussen heb je nog de ouderwetse, gematigde Belgische katholieken die geen alternatief zien voor Filip. Laat het hem toch maar worden, zou ik zeggen. Iets beters is niet voorhanden."

Wie anders? 'Er is prinses Astrid, en dan maken de ultraconservatieven hun dromen waar. Een Habsburger op de Belgische troon'Ook toen de premier hem aan de telefoon trachtte duidelijk te maken dat hij in de eerste plaats zijn eigen positie had ondermijnd begreep de prins het niet. Hij begreep er niets van. Hij zei: 'Maar mijnheer Verhofstadt, u bent toch ook tegen het Vlaams Belang?'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234