Vrijdag 30/10/2020

OpinieHeleen Debruyne

Laten we ook praten over de vaak nodeloze ingrepen bij bevallingen

Een pasgeboren baby na een normale keizersnede. 'Het staat elke vrouw vrij een keizersnede te vragen. Maar ze zou dat wel moeten kunnen doen in de best mogelijke bevallingscultuur, op basis van correcte informatie', betoogt Debruyne.Beeld Thinkstock

Heleen Debruyne is schrijfster en columniste. Ze schreef samen met Anaïs Van Ertvelde Vuile lakens. Een hedendaagse visie op seksualiteit.

De vrouw is het slachtoffer van de evolutie, stelt hoogleraar gynaecologie Bas Veersema in deze krant. Ik ben acht weken geleden bevallen en voelde me niet aangesproken.

We lijden zo veel pijn tijdens het baren door een ontwerpfout, zegt de gynaecoloog. Dan citeert hij een klassieke evolutionaire theorie: om rechtop te kunnen lopen, moest ons bekken smaller worden. Tegelijk werden we slimmer, waardoor het hoofd van een mensenbaby erg groot is. Een groot hoofd door een smal kanaal persen; dat moeten wel pijnlijke, levensgevaarlijke bevallingen zijn. Daarom worden baby’s zo vroeg en dus hulpeloos geboren. Het obstetrisch dilemma, heet die theorie. Maar die theorie is een hypothese en geen feit, zoals Veersema het poneert. Steeds meer wetenschappers stellen de hypothese bovendien ernstig in vraag. De bedenkers van het obstetrisch dilemma baseerden zich op cijfers van moedersterfte uit de negentiende en vroege twintigste eeuw – het is best mogelijk dat toen meer moeders stierven door gebrekkige hygiëne en slechte voeding, dan door een te smal bekken. Bovendien blijkt uit nieuw onderzoek dat de breedte van het bekken weinig te maken heeft met rechtop lopen. Het is waarschijnlijker dat mensenbaby’s relatief vroeg geboren worden omdat ze anders te belastend worden voor het gestel van de moeder.

Dat bedenkelijke obstetrische dilemma beïnvloedt wel al decennia beslissingen van gynaecologen. Wie de bevalling bekijkt als een probleem en niet als een proces, is sneller geneigd te interveniëren, met forceps, zuignap, schaar of scalpel.

Ik twijfel niet aan de goede bedoelingen van hoogleraar Bas Veersema. Hij ziet veel vrouwen met verzakkingen van de bekkenbodem. Dat is inderdaad een nare, veelvoorkomende gynaecologische conditie waar te weinig aandacht voor is. Veel vrouwen worden op latere leeftijd verrast door een ernstige verzakking. Therapie meteen na de geboorte kan dat soms voorkomen, maar dat moet je wel weten.

Hij ziet ook veel vrouwen die een trauma aan de bevalling overhouden. Ook dat is inderdaad een onderbelicht probleem. De snoezige baby verdringt lang niet voor iedereen de nare herinneringen aan onverwachte ingrepen, het gevoel van controleverlies, de doodsangst. Het taboe om dat te bespreken is helaas groot.

Veersema ziet al dat leed, denkt aan de hypothese van het obstetrisch dilemma, en concludeert dat meer vrouwen een keizersnede zouden moeten krijgen. Dat bespaart hen die ellendige vaginale bevalling. Veersema wil keizersnedes adviseren op basis van metingen van het bekken van de moeder en de geschatte grootte van het hoofd van het kind. Die metingen zijn notoir onbetrouwbaar. En zelfs als ze dat niet waren, zeggen ze weinig over de mogelijkheid van een vaginale bevalling zonder ingrepen. Zowel het hoofd van de baby als het bekken zijn extreem flexibel – die rekbaarheid valt nooit exact te meten.

Heleen Debruyne.Beeld Johan Jacobs

Het risico op verzakkingen is inderdaad groter bij vaginale bevallingen dan bij geplande keizersnedes, maar het is nog vele malen hoger als er bij de geboorte forceps of zuignap aan te pas komen. Onderzoek wijst uit dat die ingrepen vaak te snel en onnodig worden toegepast. Uit gewoonte, uit haast. Medisch personeel is overwerkt, de gynaecoloog loopt tegen het einde van een shift aan, de barende vrouw doet er wel erg lang over, ze lijkt wat paniekerig.

De op de rug liggende houding waar barende vrouwen in de meeste ziekenhuizen worden in gedwongen, is handig voor de artsen, maar vergroot ook het risico op ingrepen. Probeer maar tegen de zwaartekracht in te persen. Anekdotiek is geen bewijs, maar mijn vier kilo wegende baby met een bovengemiddeld groot hoofd waar ook nog een handje naast zat, kwam uit mijn gemiddelde bekken gevallen – in een gehurkte positie, zonder interventies en met beperkte schade. Dat kon omdat ik me had ingelezen over de risico’s en noodzaak van elke ingreep en wist wat ik kon weigeren en vragen. En omdat ik geluk had – wanneer ze echt nodig zijn, redden ingrepen levens.

Het streven van Veersema is nobel. We moeten praten over bevallingstrauma en bekkenbodemproblemen. Maar we moeten ook praten over de bevallingscultuur, de vaak nodeloze ingrepen waar soms niet eens toestemming voor wordt gevraagd. Over hoe weinig vrouwen zich van hun rechten bewust zijn.

Het staat elke vrouw vrij een keizersnede te vragen, daar hoeft ze zich wat mij betreft zelfs niet voor te verantwoorden. Maar ze zou dat wel moeten kunnen doen in de best mogelijke bevallingscultuur, op basis van correcte informatie. Niet uit angst voor een ontwerpfout die hoogstwaarschijnlijk niet eens bestaat. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234