Zondag 31/05/2020

Lars von Trier, pornograaf en feminist

Geen kat die al een seconde beeld gezien heeft, maar nu al is Nymphomaniac de meest spraakmakende schandaalfilm van het jaar. Hij wordt opgenomen in Duitsland en in Gent. Als enige mocht De Morgen een dagje rondneuzen op de filmset. Jan Temmerman

Eerst dit: is Nymphomaniac nu wel of niet een pornofilm? "Ik weet dat Lars over een pornofilm gesproken heeft, maar dat is nu eenmaal Lars. Mensen die een échte pornofilm willen zien, hebben genoeg andere plaatsen om dat te doen", glimlacht producente Louise Vesth van het beroemde Deense productiehuis Zentropa, dat nu ook de nieuwe film van Lars von Trier op de sporen heeft gezet. "Maar anderzijds is het niet mogelijk om een film over een nymfomane te maken zonder dat er ook seks in de film zit."

Donderdagmiddag. We zijn in Keulen. Op 11 juni 1964 drong een zwaar gestoorde man met een zelfgemaakte vlammenwerper en een lans de lagere school van Köln-Volkhoven aan de Fühlinger Weg binnen. Acht kinderen en twee onderwijzeressen overleefden de waanzinnige aanslag niet. De man pleegde daarna zelfmoord. Later werd de school vernoemd naar onderwijzeres Gertrud Bollenrath, een van de slachtoffers.

Het is op die plek dat we werden uitgenodigd voor een exclusieve persconferentie over Nymphomaniac, de nieuwe film van Lars von Trier. Ziekelijke grap? Perverse provocatie? Het lijkt zowaar te passen bij het 'bad boy'-imago van de controversiële Deense filmmaker. Maar het is puur toeval. De Belgische coproducent Bert Hamelinck van Caviar Films, het productiehuis dat enkele weken geleden de eerste draaiweken van Nymphomaniac in Gent in goede en erg discrete banen leidde, schrikt zelfs als ik hem die gruwelijke voorgeschiedenis vertel. De Gertrud Bollenrath Schule in Köln oogt vervallen en wordt momenteel niet meer gebruikt. Alleen een voorgebouw doet voorlopig nog dienst als kleine crèche. De plek werd gekozen voor een halve draaidag in de gymnastiekzaal. En omdat er toch zoveel lege klaslokalen beschikbaar waren, werd het ook de locatie voor een fotoshoot, waarop Lars von Trier zich liet zien met zijn cast, en een persconferentie, waarop de regisseur zich niet liet zien. Maar dat was wél op voorhand meegedeeld.

Raamvertelling

Toch veel volk achter de tafel, zoals de Franse Charlotte Gainsbourg, de Amerikaan Shia LaBeouf, de Zweed Stellan Skarsgård en de Engelse debutante Stacy Martin. En ook enkele producenten, onder wie Louise Vesth. "Ik heb ook Melancholia, de vorige film van Lars, geproduceerd, maar dit is wel een heel verschillende film", zegt Vesth in haar introductie. "Voor Nymphomaniac heeft hij een zeer lang en gedetailleerd scenario geschreven, waaraan hij een heel jaar gewerkt heeft. Hij is heel nauwgezet geweest in zijn research in verband met vrouwen en seksualiteit, met veel referenties uit de kunst en de literatuur. Ik denk dat we een heel, héél mooie film zullen hebben, met een sterk verhaal. Een belangrijke film ook, die een hele reeks topics aan bod laat komen. Ik vind het een eer om deze film te produceren, want in beschouw Lars als een groot kunstenaar en een belangrijk regisseur."

"Toen Lars me vorige zomer opbelde, zei hij dat zijn volgende film een pornofilm zou worden en vroeg hij of ik een van de hoofdrollen wilde spelen. Ik zei oké", vertelt Stellan Skarsgård met veel gevoel voor komische timing. "Maar neuken zou er voor mijn personage niet bij zijn, zei Lars. Ik antwoordde dat ik toch wou meedoen. Op het einde zou ik ook mijn penis moeten tonen en die zou er heel slapjes moeten uitzien. Ik zei: 'Maak je geen zorgen, Lars. Ik zal er zijn.'"

Skargard speelt de rol van Seligman, een oudere man die de gewonde Joe (rol van titelpersonage Charlotte Gainsbourg) op straat vindt, haar meeneemt naar zijn appartement en haar daar verzorgt, terwijl zij hem haar levensverhaal vertelt. Seligman zit dus in feite in een soort raamvertelling, terwijl de rest van de film in flashback verteld wordt. "Eigenlijk is Seligman een idioot", zegt Skarsgard. "Ik weet niet wat er aan de hand is met Lars? Hij is zo'n feminist! Maar ik ben nog niet klaar met mijn personage. Misschien is Seligman toch geen idioot en blijkt hij uiteindelijk toch een heel lieve man te zijn. Ik zal in ieder geval mijn best doen en ben van plan om me daarbij goed te amuseren. Dat kan ik u alvast beloven."

"Dat hij met mij een pornofilm wilde maken, had Lars vorig jaar al tijdens de persconferentie in Cannes gezegd", vult Charlotte Gainsbourg aan. "Maar ik dacht dat hij een grapje maakte, zelfs toen later bleek dat hij wel degelijk een scenario had geschreven. Het is eigenlijk pas sinds we hier aan het draaien zijn dat ik me realiseer dat het hem menens is. Maar dat is goed, want zo moest ik ook niet te veel anticiperen. Ik voel me in ieder geval zeer vereerd dat ik opnieuw (na Antichrist en Melancholia, JT) met Lars kan samenwerken, ook al gaat het hier om een totaal ander personage."

Genie

Ook Hollywoodster Shia LaBeouf, van de Transformers-films, zei meteen ja. "Toen ik het scenario gelezen had, was ik meteen overtuigd", zegt hij. Omdat het van Lars von Trier kwam? "Natuurlijk! Die man is een genie. Hij is een visionair. Zoals hij lopen er misschien maar tien rond op deze planeet. Ik beschouw hem als een zeer serieuze filmmaker. Ik wil alles doen wat hij me vraagt. Toen ik hier aankwam, was ik er helemaal klaar voor. Ik heb niet alleen zijn films bekeken, maar ook alle extra's op de dvd's. Ik heb Charlotte en Stellan dus uitgebreid horen praten over zijn manier van werken."

"Voor mij is hij zoals David Mamet (Amerikaans toneelschrijver, scenarist en regisseur, JT)", zegt LaBeouf. "Die heeft onder meer het boek True and False geschreven, waarin hij het beroep van acteren minimaliseert. Hij respecteert het werk van acteurs wel, maar hij maakt komaf met allerlei dromerige bullshit en andere nonsens. Volgens mij is Lars een waarheidszoeker. En dat wil ik zelf ook. Bij Lars is er weinig ruimte voor repetitie, want wat hij zoekt, is de waarheid van het moment. En zoiets kun je niet repeteren. Die manier van werken jaagt me geen schrik aan. Voor een acteur is dit het nirwana. Wat telt, is het werk op de set met de andere acteurs. Lars leidt ons wel, maar als regisseur laat hij de teugels vieren. Dit is geen filmset waar veel gekeuveld wordt tussen de regisseur en de acteurs. Da's ook niet nodig, want het scenario is de gids. Voor mij is dit een compleet nieuwe ervaring. Michael (Bay, de regisseur van de Transformers-films, JT) werkt snel, maar Lars is nog veel sneller."

Zoveel is inmiddels duidelijk: de acteurs zijn dol op Lars von Trier en lijken bereid voor hem door het vuur te gaan. Maar ondertussen zijn we in een soort 'elephant-in-the-room'-situatie beland: iedereen ziet het, maar niemand praat erover. Dus gooien we het zelf maar in de groep. Nymphomaniac wordt weliswaar aangekondigd als een pornofilm, maar hoe letterlijk moeten we dat nemen?

Niet té letterlijk, zo blijkt. Louise Vesth: "De seks zal slechts een klein deel zijn, want de film gaat over zoveel meer: over het leven, over vrouwen, over lust en over de kracht van onze seksualiteit. In westerns worden mensen niet echt doodgeschoten en in Jurassic Park liepen ook geen echte dinosaurussen rond. Het is dus nooit de bedoeling van Lars geweest dat deze cast naar hier zou komen en seks zou hebben met elkaar. Als we een film maken, hebben we natuurlijk trucjes. En die zullen we dus allemaal gebruiken (lacht)."

"Ja, we hebben allemaal seksdoublures en er zijn ook allerlei prothesen", geeft Shia LaBeouf nog mee.

"Er zullen natuurlijk seksueel expliciete beelden in de film zitten, maar ik denk dat dit een zeer slechte film zal worden om bij te masturberen", vult Stellan Skarsgård aan. "Als we over Nymphomaniac spreken als over een pornofilm, dan is het probleem dat ironie niet altijd overeind blijft als het neergeschreven wordt, zoals we hier allemaal wel weten." Dat laatste is een duidelijke hint naar de rel die vorig jaar in Cannes ontstond naar aanleiding van de grappig bedoelde, maar duidelijk niet zo begrepen Hitler-uitspraken van Lars von Trier.

Vrouwonvriendelijk

Een ander oud(er) zeer is dat de Deense regisseur zo vaak van misogynie wordt beschuldigd. "Ik heb daar al zo vaak op moeten antwoorden", zucht Gainsbourg. "Men blijkt te vergeten dat hij zo dikwijls sterke vrouwelijke personages opvoert. Zelf ben ik ervan overtuigd dat er veel van Lars in die personages zit, en ik vind het verrassend hoe hij dat kan doen. Ik hou van het idee dat ik eigenlijk Lars zelf speel in zijn films. In Melancholia was het volgens mij veeleer Kirsten Dunst die hem speelde. Ik snap echt niet waar dat verwijt van misogynie vandaan komt. Er is ooit een probleem geweest met één actrice (Björk, ten tijde van Dancer in the Dark, JT). Maar het feit dat hij vrouwen toont die lijden of die zichzelf dat leed aandoen, maakt van hem toch geen vrouwenhater."

"De actrice in kwestie was gewoon om alles te controleren. Elk detail! En zoals elke regisseur is Lars ook een controlefreak", merkt Skarsgård op. "En twee controlefreaks tegelijk op de set zorgt natuurlijk voor spanningen. Maar zoals Charlotte eerder zei, lijken de meeste vrouwelijke personages die Lars schrijft heel erg op hemzelf. En het is ook ongelooflijk dat zo veel actrices in zijn films al die prjzen winnen. Ik zou dus twee keer nadenken alvorens Lars van misogynie te beschuldigen."

Het blijft natuurlijk vreemd dat de persconferentie over de nieuwe film van Lars von Trier het moet stellen zonder zijn aanwezigheid. Na de herrie in Cannes had hij namelijk gezegd dat hij zich voortaan zou onthouden van publieke uitspraken. "Ik denk niet dat hij dat al te lang zal volhouden", grinnikt Skarsgård. "Het is alleen spijtig dat media vaak behoefte hebben aan conflicten als vorm van entertainment. En dus bekommeren ze zich niet altijd om de waarheid die achter de woorden schuilgaat. Zij gaan alleen voor het oppervlakkige. Dat maakt het voor sommige mensen moeilijk om zich tegenover de pers uit te drukken. En dat heeft Lars vorig jaar in Cannes ervaren."

De opnameperiode van Nymphomaniac loopt nog tot begin november in en rond Köln - de Filmstiftung van de deelstaat Nordrhein-Westfalen is immers coproducent - en zal in de lente van volgend jaar klaar zijn. Op tijd voor Cannes?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234