Zondag 26/09/2021

Lao Fan en Bin Sun: lobbyen in twee-eenheid

Als er één buitenlander is van wie de Chinezen kritiek aanvaarden, dan wel Gilbert Van Kerckhove

Onze mannen in

Peking

In Tibet gaf men alvast een niet geplande voorzet, maar maandag wordt in het Griekse Olympia met het ontsteken van de Olympische vlam de start gegeven voor een ongetwijfeld boeiende aanloop naar de Olympische Spelen in Peking.

Drie mannen van bij ons spelen in het avontuur Beijing 2008 een cruciale rol, achter of voor de schermen. Gisteren sprak De Morgen met Hein Verbruggen, die namens het Internationaal Olympisch Comité de werkzaamheden in Peking controleert. Vandaag wordt Gilbert Van Kerckhove, lobbyist en brandweerman in dienst van de Chinezen, met een bezoek vereerd. Dinsdag volgt het relaas van een tweedaagse vliegreis samen met sportpaus Jacques Rogge.

De Spelen zullen af zijn,

maar wel steriel

Zonder de eerste Belg die ooit in China woonde, hadden de Spelen van Peking er iets anders uitgezien. Gentenaar Gilbert Van Kerckhove - Lao Fan voor de Chinezen - is de hoogste raadgever van het organisatiecomité en van de stad Peking. Hij lag aan de basis van het consortium dat de Bird's Nest en de Water Cube bouwde. Het belet hem niet zijn adoptiestad en -land en hun Olympische Spelen heel kritisch te benaderen.

Hans Vandeweghe vanuit Peking

De naam van de laan deed er niet toe. De naam van een dancing was handiger, die kende elke taxichauffeur. Als ik daar voor de deur stond tegen een uur of vier, zou hij mij wel vinden. Twee keer hadden we elkaar gezien. De eerste keer in Gent in een achterafhotel in Sint-Denijs-Westrem, zijn uitvalsbasis voor zijn schaarse bezoeken aan het thuisland.

Het ging toen over Peking 2008. Een tweede keer was enkele dagen voor het interview. Het contact was tot dan mailsgewijs verlopen en bleef hartelijk. Bleek dat we hetzelfde vermetel plan hadden: de marathon van Peking lopen. Voorbij halfweg liep ik een man voorbij die op zijn hoofd een Belgisch vlagje had staan.

Ik keek om en zei: "Gilbert? Alles oké, man?"

Gilbert fleurde op: "Aha, Hans. Jaja, alles oké. We zien elkaar donderdag? Prima. Succes." Hij zou net buiten de toegestane limiet van vijf uur arriveren.

Twee dagen later heeft hij mij gevonden en hobbelen we samen naar zijn auto, van waar het naar zijn huis gaat, een triplex in een exclusieve compound van expats. Gilbert Van Kerckhove is in alle omstandigheden een spraakwaterval, ook midden in de drukste periode van zijn bestaan.

"Vijf uur, ik vloekte mij dood. Maar het was die dag vreselijk door de pollutie en ook nog eens heet. Ik heb een pollutiemeter boven op mijn huis. Zondag was het dramatisch, vandaag gaat het nog."

Ik zag daarnet in het hotel een tijdschrift voor expats in Peking. U staat op de cover, met als onderschrift: 'Gilbert, de brandweerman'. Leg eens uit?

Gilbert Van Kerckhove: "Gilbert the fireman, zo sta ik hier bekend. Een voorbeeld: ik kende heel goed de baas van de Beijing Planning Commission, vandaag de Development en Reform Commission. De man is verre familie van mijn vrouw (zie verder, HV). Op een avond, het was zes uur en ik was net op weg naar de fitnesszaal hier in de compound, vroegen ze een rapport in het Chinees ter voorbereiding van hun vergadering met de Canadese bouwonderneming SNC-Lavalin over de metrolijnen in Peking. Als ingenieur kende ik iets van metro's plannen: lijn drie in Shanghai is een beetje mijn kind. Dus: rapport geschreven in het Engels, mijn vrouw vertaalde naar het Chinees en voor middernacht had de man zijn rapport."

Hoe bent u bij de Olympische Spelen betrokken geraakt?

"Met het biedingsproces in 2001 had ik niets te maken. De stad heeft mij pas daarna geroepen. Of het er iets mee te maken had dat ik uit dezelfde stad als Jacques Rogge kwam en dat we op dezelfde school hebben gezeten, weet ik niet. Maar het zal ook niet in mijn nadeel geweest zijn. Overigens ben ik voor de Chinezen ooit eens een foto gaan maken van het Belgische huis van Rogge in Astene. Dat vonden ze fenomenaal, dat ik dat überhaupt kon. Verder kende ik Rogge eigenlijk niet.

"Toen Peking de Spelen had gekregen, was het: wat nu? Dus belden ze mij: of ik niet snel een paar CEO's van grote buitenlandse bedrijven aan de tafel kon zetten om het over de Spelen te hebben. Dat kon, want dat is precies wat mijn bedrijf doet: tussenpersoon spelen. Als BOCOG (het organisatiecomité van de Spelen, HV) de wet naleeft, mogen zij geen rechtstreeks contact hebben met buitenlandse bedrijven, laat staan met ambassades. Chinezen zijn bovendien niet goed in die netwerking.

"Ze hadden twee vragen voor mij: hoe kunnen we aan geld geraken om die stadions te bouwen en hoe kunnen we ervoor zorgen dat de gebouwen achteraf ook worden gebruikt? Chinezen stellen die vraag alleen áchter de schermen direct en alleen aan mensen die ze kunnen vertrouwen.

"Mijn oplossing lag voor de hand: privaat-publieke samenwerking, of voor het eerst in China aan de privésector vragen te investeren in sportinfrastructuur. Ze vonden het een schitterend idee. Daarop werd onze samenwerking geofficialiseerd. In China gaat dat onder de vorm van een adreskaartje. Op dat kaartje ben ik heel trots: een buitenlander die voor de planningscommissie van Peking werkt, dat is een beetje als een Chinees die geen Engels spreekt maar die wel binnenlands adviseur wordt van Bush.

"Ik heb daarop buitenlandse bedrijven en ambassades bezocht om contact te leggen met hun handelsvertegenwoordigingen. Vervolgens heb ik bedrijven samengebracht: banken, architectenbureaus, bouwondernemingen, engineeringbedrijven..."

Hein Verbruggen vond het knap hoe de Chinezen toch aandacht hadden voor het fenomeen van de overdreven grote en achteraf ongebruikte sportinfrastructuur.

"Die 'white elephants' vermijden, dat was mijn tweede opdracht. Maar Verbruggen weet echt niet de helft van wat hij zou moeten weten. Overigens, ze spelden die mannen van het Internationaal Olympisch Comité hier alles op de mouw wat ze maar willen horen. Er is maar één doel: goede Olympische Spelen in Peking. Wat daarna gebeurt in deze stad, zal ze een zorg wezen. De 'post-Olympic operations' zijn nu al het zorgenkind voor BOCOG en de stad Peking. En de Bird's Nest baart ze echt zorgen."

De Bird's Nest is het mooiste olympische stadion dat ooit werd gebouwd. Dat past toch bij een stad als Peking?

"Er is mooi en er is geld verdienen, en de twee gaan niet noodzakelijk samen. We hebben een kopie gemaakt van de plannen van het Stade de France in Parijs. We werken op dezelfde wijze: de bouwer krijgt achteraf dertig jaar de exploitatie. Ik heb de Chinezen onmiddellijk gezegd: de privé is niet geïnteresseerd als er geen subsidies zijn. 'Ja maar, Lao Fan,' zegden ze, 'wij hebben geen subsidies.' Grappig toch dat er in een communistisch systeem geen subsidies bestaan. De enige oplossing was een joint venture tussen private en publieke spelers.

"Ik stelde vanuit de overheid Beijing Capital Group voor, maar die was al te veel privé, vond de regering van Peking. Waarop de Chinezen met een staatsbedrijf kwamen waar ik nog nooit van had gehoord: Beijing State Owned Asset Management Company. Die werden ontboden en hun werd gezegd: jullie gaan mee de Bird's Nest bouwen. Soms heeft zo'n centraal geleid systeem voordelen, soms ook nadelen.

"Dat stadion zou in eerste instantie ook niet de Bird's Nest worden. Ik had voorgesteld om ook het architectuurontwerp als deel van de tender te beschouwen. Achter mijn rug hebben ze dat veranderd en meteen gekozen voor dat ene ontwerp."

Het zal wel aan mijn kennis van het fenomeen China liggen, maar ik vind de hele besluitvorming nogal chaotisch en ondoorzichtig.

"Dat is het woord. Peking is totale chaos. Iedereen doet maar en er is eigenlijk geen synergie tussen de verschillende instanties. Ik wijs hen daar altijd op, ook in het publiek. Dan lachen ze een keer en verder blijft alles bij hetzelfde."

Hoe is dat gegaan met de Water Cube, het gigantische zwemcentrum dat na de Spelen een winkelcentrum wordt?

"De Waterkubus is voor de volle honderd procent gebouwd met privédonaties van rijke Chinezen uit het buitenland, de 'overseas Chinese'. Uit Taiwan, Hongkong ook en zeker uit Amerika. Van in het begin was het ons duidelijk dat er met een zwemcentrum niets te verdienen valt. Integendeel, het kost handen vol geld. Ze zijn er niet gerust op, maar ze schuiven het probleem voor zich uit. Typisch China.

"Het National Indoor Stadium (de hal voor gymnastiek, HV) wordt zeker verlieslatend. Er is te veel bezuinigd op activiteiten die inkomsten zouden kunnen genereren. Hetzelfde geldt voor de Bird's Nest. Ik weet niet hoeveel skyboxen en businessseats er zijn en of die er wel zullen zijn. De vraag is niet hoeveel. De vraag is: voor wie en voor wat? Peking heeft een voetbalteam, maar die zijn echt niet goed genoeg om dat grote stadion wekelijks zelfs maar halfvol te laten lopen. En concerten kunnen evengoed plaatsvinden in het iets oudere Worker's Stadium, maar dan wel voor een kwart van de prijs.

"Er is momenteel nog geen uitbater voor de Bird's Nest. Moet ik mijn verhaal aan het IOC doen? Dat interesseert die mensen niet. Die willen dat hun Olympische Spelen goed verlopen en dan zijn ze hier weg. En Rogge zal onderweg Hu Jintao ongeveer heilig verklaren en hem eren. Zo werkt het toch in deze wereld?"

Onze perceptie is dat het hier allemaal perfect verloopt.

"Misschien in vergelijking met eerdere Olympische steden, maar het loopt hier helemaal niet zoals het zou moeten gaan. Een heel enkele keer zijn ze te laat, maar ze zijn evengoed te vroeg klaar met alles. Alle projecten waar ik iets over te zeggen had, heb ik systematisch vertraagd. Wat ben je met een hal die een jaar van tevoren af is? Wie gaat het onderhoud betalen?

"De ruwe constructies zullen klaar zijn. Het uitrusten van die constructies verloopt moeilijk en de eerste problemen dienen zich aan. De hele aanbestedingsfase zoals ik die heb uitgetekend, is in het water gevallen en het is mij niet duidelijk hoe ze dat rond zullen krijgen, zonder overdreven veel geld te betalen aan een aantal bevoorrechte firma's. Maar misschien was dat de bedoeling. (lacht)"

We hebben wel problemen om een duidelijk zicht te krijgen op het budget van deze Spelen. Kunt u een poging wagen?

"De bedragen die jullie horen, slaan nergens op. Het is voor mij ook schatten. Ik heb ooit het operationele budget geraamd op 2,5 miljard dollar en dat zal aardig in de buurt liggen van de realiteit. De stadionbouw is ook nog eens 2 miljard dollar. De modernisering van de stad met nieuwe metro, autowegen en dergelijke meer raam ik op 35 miljard dollar.

"Die cijfers zie je nooit en ik vind het ook altijd prettig om in zo officieel mogelijke omstandigheden hardop te verkondigen dat de cijfers van de regering niet correct zijn."

Wat met de pollutie?

"Ik ben ongeveer de enige die openlijk beweert dat er tijdens de Spelen geen probleem zal zijn met de pollutie. Ze zullen er alles aan doen om de pollutie weg te houden. Dat is maar best ook, ik heb door die smerige lucht vijf bronchitissen gehad in 2007.

"De centrale regering zal ingrijpen. Ze zijn behoorlijk geschrokken door de testcompetities vorig jaar in augustus en vooral door de reactie van het Internationaal Olympisch Comité en Jacques Rogge, toen die zei dat de marathon misschien uitgesteld zou worden. Toen was het pollutieniveau extreem. De helft van de vervuiling komt van het verkeer, en dus zullen auto's van de weg worden gehaald. Mijn auto zal twee maanden niet mogen rijden."

Wat verwacht u zelf van de Spelen?

"Die zullen goed verlopen, maar in een steriele omgeving. Ik denk dat ze de meeste vervuilende bedrijven drie maanden dicht zullen houden en tegelijk ook de administratie al die tijd minimaal zullen bemannen.

"Wat ze met de grote constructies zullen beginnen, is niet duidelijk. Vanaf januari mocht er niet meer gebouwd worden, maar inmiddels zijn we al in maart. Tegen de zomer moet het stof gaan liggen en tegen die tijd moeten ook alle importarbeiders weer naar huis. Want als die niet bouwen, kunnen ze hier ook niet blijven.

"De stad zal perfect schoongemaakt zijn en de toeristen en bezoekers zullen het echte Peking niet te zien krijgen. De kleine eethuisjes en restaurants zullen tijdelijk de deuren moeten sluiten. De buitenlanders zullen op de platgetreden paden moeten blijven.

"De homobar om de hoek, Destination, zal dicht moeten, heb ik al vernomen. Ineens zullen ze wel iets vinden in verband met brandveiligheid. Ook het nachtleven zal volledig aan banden worden gelegd. Als iets Peking spannend maakt, dan wel het nachtleven.

"En zo zullen de Chinezen na zestien dagen denken dat ze de beste en mooiste Spelen ooit hebben georganiseerd. Het probleem is dat de rest van de wereld het daar niet mee eens zal zijn, waarop de Chinezen zich weer eens onbegrepen zullen voelen."

U bent nogal uitgesproken in uw kritiek. Nooit bang dat ze u 'uitrangeren'?

"Neen. Ik denk zelfs dat de Chinezen dat appreciëren. Maar ik ben ook positief. Laatst nog had ik een vergadering waarin een hoge functionaris van de stad kritiek had op de Olympische Spelen. Binnenskamers natuurlijk. Hij zei dat de stad er niet beter van zou worden. Ik heb dat tegengesproken. De stad is er nu al beter van geworden en de Spelen moeten nog beginnen.

"Mijn leven in China is zeker nadat ik mijn huidige vrouw heb leren kennen (zie kader, HV) natuurlijk niet makkelijk geweest, maar ik ben mijn grote mond nooit verloren. Ik zeg wat ik denk. Ik ken die verhalen wel van schaduwen en afluisteren, maar daar hebben wij nog nooit last van gehad.

"Mijn vrouw en ik zullen wel nooit aan politiek doen. Met de laatste opstand op Tiananmen in 1989 waren we gelukkig in Hongkong, anders hadden ze ons toen wel een bezoekje gebracht.

"Ondertussen hebben wij een heel netwerk opgebouwd en waarderen ze mijn vrouw en haar lobbycapaciteiten tot in de hoogste kringen. De eretekens, lintjes en prijzen van de regering en de stad zijn wel altijd voor mij."

De Chinezen noemen Gilbert Van Kerckhove Lao Fan. Fan is een verkorting van zijn familienaam en Lao staat voor oud en wijs. De man werkte voor grote bedrijven vooral in Azië en richtte in 1999 zijn eigen consulting- en lobbybedrijf op. Strategy4China is een tweemanszaak die hij samen met zijn Chinese vrouw Bin Sun runt. Hun voornaamste klant is de stad Peking. Bin Suns vader was de assistent van maarschalk Zhu De, de oprichter van het Rode Leger en de militaire architect van de revolutie. Vader Sun was de eerste rector van de Volksuniversiteit en schreef mee aan het eerste vijfjarenplan van de Volksrepubliek. Van Kerckhove heeft zijn Chinese schoonfamilie nooit gekend, omdat de hele familie van Bin Sun verdween tijdens de heerschappij van de Bende van Vier.

Bin Sun was studentenleidster tijdens de eerste studentenopstand op Tiananmen in de jaren zeventig en de jongste politieke gevangene ooit in China. Ze overleefde de Culturele Revolutie en vluchtte uit China. De Chinese ambassade spoorde haar op in Duitsland en bood haar een terugkeer naar China aan. Na haar terugkeer werd ze meteen opgepakt en kreeg ze huisarrest. Ze begon een hongerstaking en vluchtte weer weg.

Daarop liet de politie haar met rust en deed alsof ze niet bestond, zolang ze maar niet aan politiek deed. In die periode leerde ze Gilbert Van Kerckhove kennen. Begin de jaren tachtig woonden ze samen, ongezien in het China van toen. Ze hebben samen een volwassen dochter.

Adviseur van het organisatiecomité Gilbert Van Kerckhove:

Peking is totale chaos. Iedereen doet maar en er is eigenlijk geen synergie tussen de verschillende instanties. Ik wijs hen daar altijd op. Ze lachen eens en alles blijft bij het oude

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234