Donderdag 24/10/2019

Reportage

Langzaam verandert Duisburg in Chinatown aan de Rijn

Aan de universiteit van Duisburg schrijven steeds meer Chinese jongeren zich in. Beeld Hollandse Hoogte / Marcel van den Bergh

Duisburg is een van de armste en lelijkste steden van Duitsland. Maar sinds de stad is aangesloten op de Chinese Zijderoute is er hoop.

De treinen komen meestal 's nachts. Als het licht wordt boven de haven van Duisburg is het afladen van de containers al in volle gang. Het is een waar kranenballet. Een witte container met de rode letters NSR zweeft naar een ander treinstel, terwijl twee nachtblauwe exemplaren met Chinese karakters verderop op een stapel landen. NSR staat voor New Silk Road, Nieuwe Zijderoute. De letters verraden hoe lang de weg is die de trein heeft afgelegd.

Grofweg 11.000 kilometer spoor ligt er tussen de miljoenensteden in het oosten van China en het Duitse Ruhrgebied. De route voert door Kazachstan en Rusland via Minsk, Warschau en Berlijn naar Duisburg. Hier, op het kruispunt van de Rijn en de Ruhr, is zichtbaar hoe ver de economische invloed van China inmiddels reikt. In het kielzog van de treinen verandert Duisburg, tamelijk geruisloos, in het Chinatown van Duitsland.

De haven van Duisburg is in handen van Erich Staake (65). Op deze vroege ochtend is hij op werkbezoek in Dubai, vanwaar hij ons telefonisch te woord staat. Zo'n zes keer per jaar gaat Staake op werkbezoek naar China en dan hoeft hij in steden als Chongqing (30 miljoen inwoners) of Wuhan (10 miljoen inwoners) niemand uit te leggen waar Duisburg (500.000 inwoners) ligt. "Op de luchthaven Shanghai Pudong hangt een kaart van Europa met drie steden: Londen, Berlijn en Duisburg. Dat is wel een prestatie."

In 2013 hoorde Staake voor het eerst dat de Chinezen Duisburg in gedachten hadden als een van de Europese eindpunten van de Zijderoute. Hoe serieus hij de plannen moest nemen, begreep Staake pas toen de Chinese president Xi Jinping de haven een jaar later persoonlijk wilde bezoeken. "Een president ontvangen in een containerterminal is nogal een toestand, in verband met de veiligheid. Maar Xi stond erop de aankomst van een trein bij te wonen." De locomotief werd versierd met slingers en Xi knipte een lintje door met de toenmalige Duitse minister van Economische Zaken, Sigmar Gabriel (SPD). Op de foto's staat Staake naast hen te glimlachen. "De president heeft me later nog persoonlijk bedankt."

De reistijd, die in 2012 nog bijna een maand bedroeg, is door Chinese investeringen in het spoor geslonken tot twee weken. Wekelijks arriveren er nu zo'n dertig treinen. "Vorige week hadden we een uitschieter van veertig. Over vijf jaar hopen we op het dubbele."

Ander imago

Chinezen zien Duisburg als een veelbelovend handelsknooppunt, maar in Duitsland zelf heeft de stad een ander imago. Duisburg staat symbool voor de aftakeling van het Ruhrgebied. Met de drastische vermindering van het aantal banen in de kolen- en staalindustrie sinds de jaren 80 van de vorige eeuw stegen de werkloosheid en de schulden. Ook de haven, de grootste binnenhaven van de EU, beleefde een crisis.

Duisburg staat al jaren in de top drie van armste steden in Duitsland. Als migranten uit Duisburg het nieuws halen, zijn dat geen Chinezen maar criminele Arabische clans. Wat ook niet helpt voor het beeld van de stad: op de plaats waar het historische centrum in 1941 werd weggevaagd door Britse bommen verrezen in de jaren 60 praktische brutalistische betonkolossen. Ze lijken ontworpen met maar één doel: het genereren van zo veel mogelijk tocht in de straten. Op het ook nogal winderige stationsplein scharrelen tientallen bierdrinkende daklozen.

Vandaar ook het enthousiasme waarmee de 72-jarige Johannes Pflug over de Chinese interesse in Duisburg praat. Pflug zat vijftien jaar voor de SPD in de Duitse Bondsdag, waar hij zich specialiseerde in de betrekkingen met Zuidoost-Azië, en is nu de officiële China-vertegenwoordiger van de gemeente. Vorig jaar kreeg de stad bezoek van zo'n zestig Chinese delegaties, "vaak een mix van zakenmensen en politici, soms ook wetenschappers".

Op zijn werkkamer in het stadhuis vertelt Pflug over de meer dan honderd Chinese bedrijven die een kantoor hebben geopend in de stad; over de Chinees-Duitse businessclub waarvan hij lid is; over de ruim tweeduizend Chinese studenten die staan ingeschreven aan de Duisburgse universiteit; over het Chinese nieuwjaarsfeest dat de gemeente samen organiseerde met het door China gefinancierde Confucius-instituut. Ook noemt hij de Chinese vastgoedconsultant Starhai, die 210 miljoen euro wil investeren in een bedrijventerrein voor Chinese ondernemers die vanuit Duisburg de Europese markt willen verkennen.

'Met een Duits masterdiploma heb je in China veel mogelijkheden', klinkt het bij de studenten. Beeld Hollandse Hoogte / Marcel van den Bergh

Wie naar Pflug luistert, beseft: Xi's Zijderoute brengt Duisburg belastinginkomsten, werkgelegenheid, dynamiek. Kortom: het rooskleurige economische toekomstperspectief dat jarenlang ontbrak.

De komende jaren wordt Duisburg een 'Huawei Smart City'. Dat wil zeggen dat het Chinese telecombedrijf de technologie gaat leveren voor onder andere de digitalisering van de stedelijke overheid en de implementatie van 5G. In september reisde Pflug mee met de delegatie van burgemeester Sören Link naar het Huawei-hoofdkwartier in Shenzhen om de eerste contracten te ondertekenen.

Zijn ze in Duisburg niet bezorgd om de veiligheid van gevoelige data? "Ach..." Pflug volgt de berichtgeving over de spionageverdenkingen rond Huawei naar eigen zeggen op de voet. "Maar tot nu toe vind ik het veel vermoedens zonder harde bewijzen."

Wel vindt hij het alarmerend dat de EU geen eenduidige China-strategie heeft, en de Duitse regering evenmin. "De EU had al lang geleden moeten vastleggen welke economische branches strategisch relevant zijn en dus beschermd moeten worden tegen Chinese inmenging." Maar voor Duisburg ziet Pflug vooral kansen. Chinese bedrijven zijn "natuurlijk vaak niets meer dan buizen waardoor de staat geld pompt", zegt Pflug. "Maar als u mij vraagt of me dat veel kan schelen? Nee. Zolang ze niet onze ziekenhuizen, de haven of het stroomnet opkopen."

Bondskanselier Angela Merkel stipte het China-dilemma in februari aan op de jaarlijkse veiligheidsconferentie in München. "Hoe het verdergaat met de economische betrekkingen tussen China, de VS en Europa? Dat is een groot probleem. Wij hebben het idee: China is een land in opkomst."

Toen vertelde ze wat Chinese politici haar zeggen als ze naar Beijing reist: "Van de 2.000 jaar sinds de geboorte van Christus waren wij Chinezen 1.700 jaar lang de leidende economische macht. Maakt u zich geen zorgen, we nemen alleen de positie in die we altijd al hadden, verder gebeurt er niets. Alleen hebben jullie het de afgelopen 300 jaar niet zo beleefd..."

Daar liet Merkel, die zich in haar nadagen steeds vaker subtiel-komische experimenten permitteert, een net te lange stilte vallen. Terwijl de zaal lachte, sprak Merkel: "Wij zeggen dan: de afgelopen 300 jaar hadden wij de leiding, de Europeanen en de Amerikanen. Nu moeten we een verstandige oplossing bedenken die niet alle partijen verzwakt."

Zweem van mysterie

In Duisburg geldt vooralsnog het adagium: hoe meer China, hoe beter. De gemeente heeft hoge verwachtingen van het businesspark voor Chinese ondernemers dat volgend jaar aan de oever van de Rijn zal verrijzen en tweeduizend arbeidsplaatsen moet bieden. Tenminste, dat is het plan van projectontwikkelaar Starhai Real Estate & Consulting. Het hoofdkantoor is gevestigd in Duisburg, in een metalen toren tegenover het culturele Confucius-instituut. Dat moet je wel weten, want buiten wijst niets op de aanwezigheid van het bedrijf. Sowieso is Starhai in zekere zin exemplarisch voor de zweem van mysterie die om de Chinese plannen in Duisburg hangt.

De eigenaar is Yaomin Wang (38), die als student transport en logistiek naar Duisburg kwam en vanwege de Zijderoute-treinen bleef hangen. Starhai heeft volgens de website slechts zeven medewerkers, maar doet van alles: advies over en handel in vastgoed, advies aan Chinese start-ups, het leggen van contacten tussen Chinese bedrijven en universiteiten. Het is haar Duitse collega, zakelijk manager Rolf Sasse, die de krant te woord staat. De ongeveer 200 miljoen euro die het bedrijventerrein zal kosten, komt volgens Sasse van Duitse en Chinese banken. Wang, zegt hij, heeft uitstekende contacten in haar geboorteland. "Business moet in China nu eenmaal op de een of andere manier zijn afgestemd met de staat." Daar heeft hij geen problemen mee, "zolang de Chinezen zich hier niet met de Duitse politiek gaan bemoeien".

Overigens heeft Yaomin Wang naast Starhai nog een baan: ze promoveert aan de universiteit aan Duisburg, bij een professor die op zijn beurt weer als 'directeur voor logistieke concepten' aan Starhai is verbonden.

Chinese containers worden gelost in de Duitse havenstad. Sterke man Xi Jinping kwam in 2014 al op bezoek. Beeld Hollandse Hoogte / Marcel van den Bergh

Chinese studenten

De Chinese invloed in Duisburg is het best zichtbaar rond de universiteit. Er zijn talloze 'Asia shops' en de Chinese restaurantjes zijn gevuld met een hoofdzakelijk Chinees publiek. Ook in de bibliotheek van de studies werktuigbouwkunde en natuurkunde zijn de studenten uit China in de meerderheid, met koptelefoons op gebogen over hun laptops. Het is tentamentijd. Praten met een journalist wimpelen de meesten af. Beleefd maar beslist.

Zo niet Shujun Yin, een 28-jarige masterstudent economie en bedrijfskunde, die in vlekkeloos Duits vertelt dat ze is geboren en getogen in Zibo, een paar honderd kilometer ten zuidoosten van Beijing. Ze koos voor een studie in Duitsland vanwege de kwaliteit van het onderwijs. "Met een Duits masterdiploma heb je in China veel mogelijkheden." En vanwege de taal. "Ik dacht: Duits is zo moeilijk. Als het me lukt om Duits te leren, kan ik alle talen leren." Naast haar studie werkt ze voor een Chinese start-up die Duitse technologie verkoopt aan Chinese bedrijven. Met haar man, die ze heeft leren kennen bij de Chinese studentenvereniging, heeft ze een dochter van 1 jaar.

Ze hebben het in Duisburg naar hun zin. "Vergeleken met wat ik gewend ben, is Duisburg wel een mooie industriestad." Ze is ook erg te spreken over het vele groen rond het Ruhrgebied en de goedkope kinderopvang. Toch willen Yin en haar man na hun afstuderen terug naar hun geboorteland. "Duitsland is toch wat langzamer, China ontwikkelt zich sneller. China biedt meer perspectief voor de toekomst."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234