Zaterdag 16/01/2021

ReportageFrankrijk

Langs de Seine proberen bouquinisten te overleven: ‘We doen alles om te voorkomen dat dit schip zinkt’

Volgens Jérôme Callais (l.), voorzitter van de Association Culturelle des Bouquinistes de Paris, zijn de verkopen van de boekstalletjes dit jaar met gemiddeld 80 procent ingestort.Beeld NYT

Ze geven Parijs zijn unieke charme, de bouquinisten met hun stalletjes langs de Seine. Door covid valt hun handel grotendeels stil. ‘We verdienen nauwelijks genoeg om van te leven.’

Op een winderige dag in Parijs wikkelde Jérôme Callais een tweedehandsbiografie van Robespierre strak in cellofaan. Even streelde hij het in bordeauxrood leer gebonden boek en legde het toen naast een dikke pil over Talleyrand, een andere blikvanger in Callais’ donkergroene boekenstal aan een van de Seine-kades.

De lucht was helderblauw en de zon wierp een rozeachtige gloed over de Pont Neuf, niet ver van de plaats waar Callais al meer dan dertig jaar stoffige klassieke boeken verkocht aan ontelbare bezoekers.

Onder normale omstandigheden zouden Parijzenaars en toeristen uit alle delen van de wereld nu in zijn aanbod rondneuzen, net als bij andere bouquinisten wier metalen stalletjes zich uitstrekken over een lengte van bijna zeven kilometer aan beide Seine-oevers.

Maar de lockdownmaatregelen tegen het coronavirus houden kijkers en kopers weg, met als gevolg dat het levensonderhoud van zo’n 230 boekverkopers gevaar loopt. Velen zetten zich schrap voor, vrezen ze, het laatste hoofdstuk in hun eeuwenoude ambt dat net zozeer bij Parijs hoort als het Louvre en de Notre Dame.

“We doen ons uiterste best om te voorkomen dat dit schip zinkt”, aldus de zestigjarige Callais, terwijl hij zijn bezorgde blik laat gaan over rijen gesloten boekenstallen langs de Quai de Conti, ter hoogte van het Île de la Cité. “Maar door corona zijn de meeste van onze klanten verdwenen.” Callais is voorzitter van de Association Culturelle des Bouquinistes de Paris.

Toch bleven ook voordat de nieuwe coronamaatregelen ingingen de toeristen al grotendeels weg, wat voor de bouquinisten een forse inkomstenderving betekende. En het geliefde Parijse tijdverdrijf van doelloos flaneren, puur om het plezier, is zwaar aangetast door avondklokken en quarantainemaatregelen. Veel flaneurs behoorden tot de trouwste klanten van de boekverkopers.

Volgens Callais zijn de verkopen dit jaar met gemiddeld 80 procent ingestort, met alle gevolgen van dien voor ieders overlevingskansen. Zwaar getroffen werden vooral de collega’s die dankzij de toeristen meer verdienden aan kitscherige souvenirs als koffiemokken met de Mona Lisa en sleutelhangers met de Eiffeltoren, dan aan boeken.

Permanent dicht

Er gaan dagen voorbij dat bouquinisten niets verkopen, of zich gelukkig prijzen met een dagopbrengst van iets meer dan 30 euro. Callais schat dat meer dan vier vijfde van de stallen aan beide oevers, van de Notre Dame tot de Pont Royal, min of meer permanent dicht zijn.

“We verdienen nauwelijks genoeg om van te leven,” klaagt David Nosek, een voormalig geluidstechnicus die de laatste drie decennia bij het Louvre vooral klassieke literatuur, moderne schilderijen en antieke litho’s verkocht.

Nosek behoort tot de harde kern die probeert open te blijven ondanks het geslonken aantal flaneurs. Maar op een zaterdag in oktober, voordat de nieuwe lockdown inging, sloot hij zijn stal op het voor hem ongewoon vroege tijdstip van halfzeven ’s avonds. Hij had toen welgeteld één boek verkocht, voor 10 euro. De vier dagen daarvoor had hij helemaal niets verkocht. In de tijd voor het virus verdiende Nosek tot zo’n 2.500 euro per maand, nu nauwelijks 400.

Hij en veel van zijn collega’s blijven financieel op de been dankzij een nieuwe ronde van regeringssteun van zo’n 1.500 euro per maand aan kleine ondernemers, die volgde op een drie maanden durend hulpprogramma dat in de lente was ingegaan.

Maar de bouquinisten willen vooral blijven werken, en daarmee een traditie in stand houden die dateert uit de 16de eeuw, toen verkopers op de Pont Neuf hun ‘boucquains’, kleine tweedehandsboeken, aan de man probeerden te brengen. De boeken lagen in houten karren, of in grote zakken die de verkopers aan hun jassen hadden genaaid.

De bouquinisten hebben door de eeuwen heen al heel wat zware tijden meegemaakt, zoals nogal wat koninklijke verboden op de verkoop van boeken. Pas aan het begin van de 19de eeuw stond keizer Napoleon eindelijk de permanente boekenstalletjes toe. Sindsdien werkten ze als een magneet op studenten, intellectuelen en schrijvers als Honoré de Balzac. De uitgestrekte openluchtboekhandel telt zo’n 300.000 boeken in stalletjes die zich uitstrekken over twaalf kades.

Veel bouquinisten zijn oudere en gepensioneerde Fransen die zich hebben ontwikkeld tot excentrieke verzamelaars van mysterieuze literatuur en tijdschriften, meestal afkomstig uit nalatenschappen of uit collecties waarmee mensen komen aanzetten. Onder de verkopers vind je mensen van allerlei slag, zoals oud-hoogleraren filosofie, punkzangers en apothekers.

Iets creatiefs en literairs

Ze kregen de laatste jaren gezelschap van steeds meer dertigers en veertigers die er niet aan moeten denken om in een kantoor te werken en het leven in de openlucht waarderen, ongeacht het weer. Ze proberen van die minuscule ruimte iets creatiefs en literairs te maken.

Ook in de jaren voor de pandemie worstelden de bouquinisten met de culturele veranderingen die het boekenvak overal doormaakt, zoals de voortschrijdende technologie die ervoor zorgt dat mensen niet meer zoveel papieren boeken lezen als in het verleden. Doen ze dat wel, dan schaffen ze die vaak aan bij Amazon of andere webwinkels.

Callais, een praatgrage man die urenlang kan kletsen met volstrekt vreemden, hoopt dat hij zijn bijdrage kan leveren aan het in stand houden van het geschreven woord. Hij ziet zichzelf als een niet-digitaal relikwie uit eenvoudiger tijden, voordat mensen starend naar hun iPhone zijn stal voorbijsnelden.

Op zijn stal staat een beige vaste telefoon. Niet als ornament, maar om mee te bellen. Eronder heeft hij een stuk papier geplakt met de handgeschreven tekst: ‘La lecture nuit gravement à la stupidité’ - ‘Lezen brengt de domheid ernstige schade toe’, vrij naar de waarschuwende tekst op Franse pakjes sigaretten en andere rookwaar.

Boeken over Ivan de Verschrikkelijke en Voltaire staan prominent in zijn stal. Van geschiedenis alleen kun je niet leven, zegt hij, dus verkoopt hij ook boeken over muziek, musici, de filosofie van feng shui en de Pyreneeën.

Oase van verzet

“Ik werk nog op de oude manier”, zegt hij met een door twee mondmaskers gedempte stem. “Mijn klanten zijn mensen die ik hier aan de kades tegenkom. Mijn stal is een oase van verzet tegen machines die bezig zijn alles te vervangen. Het is een levensfilosofie.”

Callais heeft een mobiele telefoon, maar hij weigert boeken online te verkopen. Sommige collega’s zijn wel ‘modern gaan doen’, zoals hij zegt, en proberen door onlineverkopen hun inkomsten op peil te houden.

De dertigjarige Elena Carrera opende vorige maand haar eigen stal, als iemand van de Instagram-generatie die de weg naar de Seine-kades heeft gevonden. Ze verkoopt grappige speldjes, Asterix-stripboeken, vintage exemplaren van Playboy en biografieën van Brigitte Bardot. Ongeveer de helft van de verkopen gaat via foto’s op haar Instagram-account. Veel van de ongeveer tien jongere bouquinisten verkopen inmiddels de meeste artikelen online. Carrera: “We horen bij een jongere generatie die hier is beland uit liefde voor boeken en het is aan ons om het vak levend te houden. Ook bouquinisten moeten met hun tijd meegaan als we geen dinosaurussen willen worden.”

Nosek, de gewezen geluidstechnicus, startte onlangs de website bouquinistesdeparis.com, waar hij en collega’s foto’s van hun boeken plaatsen voor verkoop overal ter wereld. Maar de meeste oudere verkopers – meer dan twee derde is boven de zestig – hebben geen benul hoe ze hun boeken op internet onder de aandacht moeten brengen. Laat staan dat ze weten hoe bovenaan de zoekpagina’s te belanden waar advertenties voor boeken op Amazon overheersen.

Van de driehonderd boeken die tot nu toe zijn geüpload op de website van de bouquinisten, zijn er slechts vijf verkocht. “We moeten er harder aan werken”, erkent de 67-jarige Nosek. Toch houdt hij hoop dat zijn vak ook deze pandemie zal doorstaan, zoals al die beproevingen in de loop der eeuwen. “Ik had nooit gedacht dat het zover zou komen,” zegt hij met een blik op het lege trottoir voor zijn stal. “Maar toch, de bouquinisten zijn hier al sinds de middeleeuwen. Dus heb ik goede hoop dat het coronavirus ons er niet onder zal krijgen.”

© The New York Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234