Zaterdag 15/08/2020

Lange mouwen, leggings en lepe tackles

In Californië, op veilige afstand van de bommen in Kaboel, trainde het nationale Afghaanse vrouwenelftal voor het eerst samen. De één in hoofddoek, de ander in short. Sport als breekijzer voor emancipatie. 'We willen vernieuwen, niet rebelleren.' Kim Van de Perre in Dublin, Californië

Zelfs voor een zondagmiddag is het ongewoon druk in het Fallon Sports Park. Een groep jongens heeft postgevat naast het voetbalveld. Niet om te spelen, maar om te kijken. Het gebeurt niet elke week dat een bus vol bloedmooie voetbalsters in Dublin neerstrijkt.

De meisjes hebben op hun beurt weinig oog voor hun fans. Te druk met dribbelen, stretchen en kennismaken. Ze taxeren elkaars spel ("Damn, die Samira lijkt misschien op Jennifer Lopez, maar ze speelt als Ronaldo"), en accessoires ("Cool haarbandje! Calvin Klein?").

Met 32 zijn ze. De oudste is 29, de jongste 13. Voor het eerst staan ze allemaal samen op één voetbalveld. In Dublin dus. Niet de hoofdstad van Ierland, wel een kleurloze stad in Californië, op een boogscheut van San Francisco. Ze dragen hippe Nikes en groene trainingsvesten. 'Afghanistan' prijkt in witte letters op de rug.

In werkelijkheid komen ze van over de hele wereld. Alleen Hajar (23), te herkennen aan haar prachtige ogen, snelle passes en sportieve hoofddoek, woont in Kaboel. De rest is naar hier gevlogen vanuit Zweden, Denemarken Noorwegen, Nederland, Canada of Duitsland. Gerekruteerd op lokale toernooien, of via het internet.

Jarenlang heeft coördinator Khalida Popal (29) de wereld afgezocht naar de beste speelsters om een professioneel nationaal elftal te vormen. In Afghanistan, maar ook ver daarbuiten. Velen zijn immers, net als zij, ooit het land ontvlucht.

Doodsbedreigingen

Khalida leerde als kind voetballen in de straten van Kaboel. Een vriendje had nog een oude bal liggen, en veel andere naschoolse activiteiten waren er toch niet. Van leeftijdgenootjes kreeg ze te horen dat ze goed was, geweldig goed zelfs - van mannen op straat dat ze ermee moest kappen. Ze bekogelden haar met vuilnis of stenen. Meisjes hoorden niet tegen een bal te trappen, zeker niet in het bijzijn van jongens.

Maar Khalida voetbalde verder. Op haar 20ste schopte ze het tot het eerste nationale vrouwenteam. Al stelde dat zonder gekwalificeerde coaches en trainingen nog niet veel voor. Weinig mensen in Afghanistan die in vrouwenvoetbal wilden of durfden te investeren. Dus pleitte Khalida overal waar ze kwam voor meer vrouwenrechten, op het veld en ernaast.

Op haar 24ste kwamen de doodsbedreigingen. Per brief, telefoon, face to face. "Toen ook het leven van mijn familie werd bedreigd, wist ik dat ik geen andere keuze had dan te vluchten. Alles achterlaten, Afghanistan uit, naar Europa."

Maar leven in een nieuw land deed de droom van een professioneel Afghaans vrouwenelftal niet vervagen. Een team dat op dezelfde hoogte zou staan als de mannelijke tegenhangers in Afghanistan. Dat aanvaard en toegejuicht zou worden. "Ook vanuit mijn nieuwe woonplaats in Denemarken bleef ik ervoor lobbyen. Mensen verklaarden me voor gek. Maar kijk: vandaag is het zover."

Oreo-koekjes

Veel meisjes vond Khalida op Facebook en Instagram. Een van hen is Aorzala (16), roepnaam 'Oreo'. "Omdat mijn moeder mij altijd Oreo-koekjes meegeeft." Oreo kreeg pas twee maanden geleden te horen dat ze geselecteerd was voor het trainingskamp, na een tip van een lokale coach. Maar op de eerste training is ze al bij de snelsten, én de luidsten op het veld. "Ik ben meteen als een gek gaan trainen", zegt ze. "Na dit kamp wordt beslist wie het uiteindelijke elftal haalt, en daar wil, nee, daar móét ik bij zijn."

Ook al is ze in de VS geboren, en heeft ze nog nooit een voet in Afghanistan gezet. Haar ouders zijn jaren voor haar geboorte gevlucht, toen de Sovjet-Unie het land binnenviel. "Ik vind het vreselijk als mijn ouders herinneringen aan Afghanistan ophalen, en ik niet kan meepraten."

Ze heeft, zoals de meeste speelsters, de dubbele nationaliteit, is Afghaans en Amerikaans. "Maar eigenlijk val ik overal een beetje buiten. Door dit team heb ik toch een link met mijn roots. En het staat goed als ik over twee jaar een universiteitsbeurs moet aanvragen. Ik wil sportgeneeskunde gaan studeren."

Net als vijf andere meisjes in het team woont Oreo in de San Francisco Bay Area, bekend om zijn grote Afghaanse gemeenschap. In de jaren 80, ten tijde van de Sovjet-invasie en de Afghaanse oorlog, zochten veel Afghanen hier hun toevlucht vanwege het open vluchtelingenbeleid, de jobmogelijkheden en het aangename klimaat. Vandaag wonen er 120.000 mensen van Afghaanse origine.

Meteen ook de reden dat de trainingsweek hier in Dublin plaatsvindt. Op het einde van het kamp nemen de meisjes hier ook deel aan het jaarlijkse AFSO-toernooi, waar ze tegen lokale teams zullen spelen. "Ideaal om meteen nog nieuw Afghaans talent te scouten", zegt Khalida.

Op het veld brullen twee vrouwen aanwijzingen en bevelen, terwijl de meisjes een eerste oefenmatch tegen elkaar spelen. "Niet strompelen, rennen! Focus! Druk zetten op die tegenstander!" Haley Carter en Kelly Lindsey, de twee Amerikaanse coaches, vond Khalida ook via het wereldwijde web: Carter, doelvrouw bij de Houston Dash, via hun gemeenschappelijke sponsor Hummel; Lindsey, ex-speelster bij het Amerikaanse nationale elftal, via een gemeenschappelijke kennis.

Khalida: "Tot mijn verbazing en opluchting waren ze allebei al na één mailtje gewonnen voor het project. In Afghanistan zijn er nog geen vrouwelijke coaches, en maar weinig mannen bereid om vrouwen te trainen. Dat begint nu te veranderen. Maar als je als nationaal elftal op een hoog niveau wilt meedraaien, heb je meteen professionele trainers nodig."

Een Limburgse

Engels is de voertaal op het veld. Al zorgt dat soms voor misverstanden en gefronste wenkbrauwen. Zeker bij de Duitse meisjes. "Was ist das, ein recoveryrun?" Waarop Khalida toesnelt met verduidelijking in het Farsi. "Dat heeft iedereen van thuis meegekregen."

Opvallend: plots laat zich ook een Limburgse tongval horen. De Belgische Huberte Stas blijkt deel uit te maken van het logistieke team. Ze is bevriend met Haley, leerde de Amerikaanse enkele jaren geleden kennen op het WK voor vrouwelijke militairen. "Enkele maanden geleden belde Haley me plots. Ze zochten nog iemand in West-Europa, omdat er zo veel meisjes uit Duitsland en Nederland komen. Of ik zin had om mee truitjes te wassen, meisjes te begeleiden en taxi te spelen?" (lacht)

Ze hapte dezelfde dag nog toe. "Met het leger ben ik al drie keer in Afghanistan geweest. Ik zag hoe vrouwen daar nog steeds voor hun rechten moeten vechten. Maar telkens had ik het gevoel dat ik niet veel kon bijdragen of veranderen. Toch niet rechtstreeks. Nu heb ik dat wel."

Tijd voor sprintoefeningen. Zo snel mogelijk moeten de meisjes de kegel aan de overkant bereiken. Maar voor ze mogen vertrekken, moeten ze eerst het antwoord op een wiskundig vraagstuk roepen. Acht maal negen? Vijf tot de tweede macht? De oefening is bedoeld om te kunnen denken, focussen en rennen tegelijkertijd. Sommigen blijken een stuk beter in voetbal dan in rekenen.

Na de training verzinnen enkele meisjes een ander spelletje aan de frigobox: ijsblokjes in elkaars bloesje laten glijden. Gieren, gillen, brullen. "En ideaal om af te koelen."

Short of boerkini

"Stikken jullie niet in die outfit? Het is bloedheet." Jen, een lokale professionele voetbalster die ook op het veld traint, begrijpt niet waarom iemand bij 30 graden in lange mouwen en legging zou trainen.

Voor de meesten is het eerder een pragmatische dan een religieuze keuze, legt Manjar (18) uit terwijl ze stretcht. In 2014 namen enkele speelsters van het, toen nog voorlopige, onvolledige, team deel aan een wedstrijd in Afghanistan. In short. Met heel wat harde reacties op sociale media als gevolg. Om de speelsters van negatieve commentaren te vrijwaren én Afghaanse sponsors niet voor het hoofd te stoten, wordt er nu voor lange mouwen en dito broeken geopteerd. Toch zeker tijdens wedstrijden.

Manjar: "Eerst wilde ik dat echt niet aandoen. Hier thuis, in Amerika, train ik normaal gewoon in korte broek. Nu begrijp ik het wel. Waarom met blote benen trainen als het onze zaak hindert?"

Oreo: "In het hotel gaat die legging meteen uit, maar op het veld zit ik er niet mee. Het is luchtdoorlatend materiaal. Met provoceren kom je nergens. We willen regels buigen, niet breken. Vernieuwen, niet rebelleren."

Shabnam (21): "Iedereen tevreden stellen, lukt nooit. Blijkbaar merkte iemand op Facebook kwaad op dat we niet allemaal een hoofddoek droegen. Ik ben blij dat dat niet verplicht is. Een sjaal is een heel persoonlijke keuze, eentje waar ik me niet goed bij voel. Het zou me ook hinderen op het veld. Te claustrofobisch."

Manjar: "En meisjes die een hoofddoek dragen, krijgen evengoed opmerkingen. Vanuit andere hoek. Om zo'n keuze te maken, moet je sterk in je schoenen staan. Ik ben moslim, maar op mijn manier." Vroeger bad ze vijf keer per dag, maar nu heeft ze daar de tijd niet meer voor. "Met school en voetbal, zie je. Ik probeer een goed mens te zijn, dat is waar religie om draait."

Hajar is de enige in het team die nooit zonder hijab buiten komt. Sinds haar 12de, vertelt ze. "Een uiting van mijn religie, niemand heeft mij dat opgelegd." Ophef over sporters in boerkini, zoals recent nog op de Olympische Spelen, begrijpt ze niet. "Ik studeer geneeskunde, en voetbal in hoofddoek: het ultieme bewijs dat traditie en feminisme perfect samengaan."

Meteen ook de hoofdreden dat ze hier op het plein staat. Ze is het beu dat de media enkel negatieve beelden van haar land tonen. "Op tv spreken ze enkel over taliban, oorlog en discriminatie. Waarom niet over onze natuur, kunst, sport? Of over de vrouwelijke revolutie die je nu ziet: steeds meer vrouwelijke dokters, leerkrachten, voetbalsters. We zijn er nog lang niet, maar waarom niet eens de positieve voorbeelden benadrukken?"

Toen ze enkele jaren geleden in Afghanistan begon te voetballen, was het niveau echt pover. Soms trainden ze maandenlang niet. "Nu speel ik twee tot drie keer per week. Voetbal heeft mijn leven veranderd. Het is de beste leerschool voor het leven: je kweekt karakter en leert snel onderling problemen oplossen. Ik reis ook veel, leer nieuwe mensen en culturen kennen."

Hajar is niet de enige speelster uit het team die nog in Afghanistan woont. Wel de enige die een visum kreeg om naar de VS af te reizen. De Afghaanse overheid wil vermijden dat sporters trainingskampen gebruiken om voorgoed in Amerika te blijven. Want dat gebeurt. "Ik heb al veel gereisd, dat zal geholpen hebben", zegt Hajar. Dat haar vader een hoge functie heeft bij de overheid, speelt wellicht ook mee.

"Ik zou mijn land ook nooit verlaten", zegt Hajar. "Het enige waaraan ik nooit gewend zal raken, zijn de bomaanslagen. Voor ik de deur uitga, zeg ik altijd tegen mijn ouders dat ik van hen houd."

Friends en Rihanna

Na de lunch is het voorgeschreven rust in het hotel. Voor de meesten betekent dat luieren aan het zwembad, Friends kijken of meezingen met Alicia Keys en Rihanna op YouTube. De Nederlands-Afghaanse Nilofar (25), die naast voetbalster ook fashionblogger is, zoekt mooie locaties voor selfies in voetbalkledij.

Enkele speelsters hebben minder geluk. Zij zitten nog op het middelbaar, en hebben huiswerk. Terwijl Pearl (16) zich verdiept in The Great Gatsby, zwoegt Oreo op een paper over de genderstrijd. "Misschien kan ik dit trainingskamp wel als voorbeeld gebruiken?"

Sommige meisjes hebben al eerder samen gespeeld en getraind, anderen leren elkaar nu pas kennen. Terwijl de leden uit Duitsland zich wat op de achtergrond houden, bombarderen de Afghaans-Amerikaanse meisjes hun nieuwe teamgenoten met vragen - "Hoeveel goals hebben jullie dit seizoen al gescoord?" "Houden jullie van Starbucks?" "Hebben jullie lang in Afghanistan gewoond?"

Weinig andere nationale teams met zo veel culturele verschillen. De een moest knokken om op een veld te mogen staan, de ander kreeg als kind al een voetbal in de handen gestopt. De een droomt hardop van een zwart liefje, de ander moet van haar vader met een Afghaan trouwen.

Ieder meisje haar verhaal. Soms klinkt het gelijkaardig. Gevlucht met mama, papa, broers en zussen. Voor de Russen, de taliban, soennieten of armoede. Via Pakistan, Oekraïne of Oezbekistan. Langs legale en minder legale wegen.

Niet iedereen heeft even goede herinneringen aan het geboorteland. De Zweeds-Afghaanse doelvrouw Wida (29), met stoere tattoos en gelakte nagels, weet nog hoe een kind in een rood jurkje voor haar ogen werd neergeknald. Middenveldster Shabnam was 10 toen ze met haar moeder in Denemarken aankwam, vijf jaar na de illegale overtocht van haar vader. "Mijn broertje herkende hem zelfs niet meer." Toen ze twee jaar geleden een bezoek bracht aan Afghanistan, was dat vooral een cultuurschok. "Als vrouw mocht ik niet alleen over straat, of met de auto rijden. Volgens mijn moeder is het land, of toch sommige regio's, fel veranderd. Toen zij jong was, ging ze naar de universiteit in een kort rokje."

Maar ook in Denemarken kreeg ze weerstand van de lokale Afghaanse gemeenschap toen ze met de jongens op straat ging voetballen. "Want van zo'n spelletje kwamen aanrakingen, en van aanrakingen zogezegd miserie."

Toch zou ze altijd de Afghaanse nationale ploeg boven de Deense verkiezen. "In dit team speel ik met mijn hart. Roots wis je niet uit." Haar deelname heeft een dubbel doel. "Dat Afghaanse vrouwen net zoals mannen, tegen een bal mogen trappen, én dat minstens even goed doen."

Elke seconde telt

Voor het slapen volgt er nog een meeting. En een fikse uitbrander. De coaches zijn niet te spreken over de inzet van sommige speelsters. "Dit is geen vakantiekamp. Rusten doe je in de kamer, niet in de zon. En tijdens de training wil ik niemand meer langs de zijlijn zien hangen, over het veld zien slenteren of over buikpijn horen jammeren. Geen zagers en klagers in mijn team. Jullie zeggen wel dat jullie je land trots willen maken, de vrouwen van Afghanistan willen representeren, maar dan is het dringend tijd voor actie. Elke seconde telt."

"Het probleem is dat er veel niveauverschil is", zegt Haley als de meisjes weg zijn. "Sommigen spelen thuis in een provinciaal team en zijn dit soort trainingen totaal niet gewoon. Maar zonder succes overleeft dit project niet."

Haley, Kelly en Khalida hebben al hun contacten in de voetbalwereld aangesproken voor financiële steun. Privé-investeerders, maar ook bedrijven en banken als Goldman Sachs. Deze trip alleen al kost 50.000 dollar. De Afghaanse voetbalfederatie voorziet enkel in een officiële handtekening en outfits. "Geld vinden is moeilijk", weet Haley. "Maar als je straks geen wedstrijden wint, wordt dat nog veel moeilijker. Dat de speelsters verspreid zitten over de hele wereld, maakt het er niet eenvoudiger op."

De tijd dringt. Over twee maanden start het SAFF-vrouwentoernooi in India, en daar willen ze zeker bij de de top 3 eindigen. Nu al is duidelijk dat niet alle 32 speelsters daar zullen staan. "Helaas hebben we maar een dikke week om hier een professioneel team van te maken. Een maand was beter geweest."

De volgende ochtend rennen en dribbelen de meisjes alsof hun leven ervan afhangt. De speech van Kelly en Haley heeft kennelijk indruk gemaakt. Er wordt nog wel gepuft, maar in stilte. "Zijn jullie moe? Dat is normaal op dit niveau."

Later op de dag komt een Amerikaans-Afghaanse fotograaf langs voor een fotoshoot in het hotel. Om de website binnenkort wat officiëler te maken. Enkele speelsters vluchten naar hun kamer. Als ze weer terug zijn, is dat met opgemaakte ogen, een kleurtje op de lippen en het haar in de krul.

Het valt op dat Huberte nergens meer te bespeuren is. "Ze is alweer naar huis", zegt Haley. Op verzoek van de Afghaanse voetbalfederatie, zo blijkt. De Belgische militaire werkt voor de NAVO, en de federatie wil vermijden dat het project als een NAVO-initiatief wordt gezien. Een interview waarin de Belgische het over haar job had, was er te veel aan. Exit Huberte. Haley is duidelijk aangeslagen, maar wil er niks over kwijt. "Daarvoor ligt het te gevoelig."

D-Day

Dag vier van het trainingskamp is D-Day. De eerste wedstrijd. Tegen een Amerikaans clubteam in Palo Alto. Een vriendenmatch, maar toch: de meisjes zijn nerveus. Het ontbijt - fruit met Amerikaanse pancakes - verloopt een stuk stiller dan anders.

De officiële wedstrijdshirts worden plechtig uit de dozen gehaald. Zwart-rood-groen: de kleuren van de vlag. "Lijken we niet te veel op een kerstboom?"

Het andere team staat al op het veld als de ploeg in Palo Alto arriveert. In hun witte bloesjes en korte shorts lijken ze niet ouder dan een jaar of 17, maar hun opwarming verraadt efficiëntie en verbetenheid. "Ik hoor dat ze keigoed zijn", fluistert Shabnam, de ogen op de rechtertribune gericht. Die is gevuld met Afghaanse vlaggen en sjaals. Familie van de Amerikaanse meisjes, maar ook veel onbekende Afghaanse buurtbewoners. "Alle ogen zijn op ons gericht. Wij kunnen ons land trots of belachelijk maken."

Aan de linkerkant vooral soccer moms, en miniemen die net hun training op het naburige veld hebben afgerond. Veel meisjes ook. "Gek hoe populair vrouwenvoetbal is in de VS", zegt Nilofar. "In Nederland bekijken ze je toch vaak alsof je een halve vent bent, als je zegt dat je graag tegen een bal trapt."

De eerste helft verloopt moeizaam. Met weinig kansen voor het Afghaanse team, en veel zenuwachtige passen. Doelvrouw Wida kan niet voorkomen dat de bal drie keer haar net raakt. Sommige speelsters hebben moeite om de tranen te onderdrukken.

"Dit is het beste wat jullie kon overkomen", zegt coach Kelly tijdens de rust. "Ieder team moet eerst zwaar op zijn gezicht gaan voor het zijn drive kan vinden."

De ongewone peptalk werkt. De laatste 45 minuten komt het aanvallend voetbal vooral van het Afghaanse elftal. De zenuwen zijn weg, en maken plaats voor uitgekiende een-tweetjes en knappe tackles. De Amerikaanse ploeg geraakt nog amper over de middellijn. Hun doelvrouw moet haar beste safes uit de kast halen. Uiteindelijk stranden de Afghaanse speelsters op 3-1.

Maar net als ze willen afdruipen, weerklinkt applaus. De rechtertribune veert als één man recht. Zwart-rood-groene vlaggen gaan de lucht in. De linkertribune slaat het tafereel enigszins verwonderd gade. "Ze weten toch dat ze niet gewonnen hebben, hè?"

Vrouwen lopen het veld op met rozen voor elke speelster. Er worden selfies en handtekeningen gevraagd. Nu is het Khalida die het moeilijk krijgt. "Gewoon het feit dat ze hier zijn, spelen en vechten, dat dit mogelijk is, is al een overwinning op zich."

Doodop, bezweet en met een brede smile kruipen de meisjes terug de bus in, richting hotel. "We stoppen nog even aan een Afghaans restaurant, en dan het bed in. Ze hebben nog enkele dagen te gaan, er komen nog matchen."

Terug thuis in België volgt nog een bericht van Huberte. Haar plotse vertrek is inmiddels verteerd. "Het belangrijkste zijn de meisjes en hun project. Voor hen cijfer ik me gerust weg. Blij dat ik hen heb zien groeien van individuele speelsters die duidelijk hun weg nog zochten naar een hecht team. Ik heb net gehoord dat ze het AFSO-toernooi vlot gewonnen hebben."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234