Donderdag 24/09/2020

Lang leve de ouderwetse vaste baan

Beeld kos

Stan De Spiegelaere is onderzoeker aan het HIVA (KU Leuven) en verdedigt morgen in Leuven zijn doctoraat over dit onderwerp. Hij is daarnaast ook actief bij de denktank Poliargus.

Als we de pers erop naslaan zit de Belgische economie met een levensgroot probleem. Onze arbeid is te rigide georganiseerd en dat zet een rem op onze competitiviteit. Flexibiliteit is de wonderoplossing van dienst. Het zou zorgen voor dynamischere bedrijven en werknemers die hun lot veel meer in eigen handen nemen. Ook de Zweedse coalitie broedt op een ei dat voor flexibele loopbanen moet zorgen. Zeker, flexibiliteit kan de kosten hier en daar beperken, maar hoe zit het op de langere termijn?

Op langere termijn speelt innovatie een cruciale rol. Bedrijven moeten vooral inzetten op betere en nieuwe producten en efficiënter produceren en daar is ongeveer elke beleidsmaker en bedrijfsleider het over eens. Bij innovatie mogen we niet enkel denken aan de mannen in witte jassen. Ook gewone werknemers spelen hier een belangrijke rol.

Frappuccino
Neem de Frappuccino. Nu Starbucks ook in ons land is neergestreken, zullen velen dit koude koffiedrankje wel kennen. Wat men misschien niet weet is dat dit succesproduct niet het resultaat is van markt- of smaakonderzoek maar van een eenvoudige werknemer die het beu was dat mensen geen hete koffie willen als het warm is. En het resultaat mag er zijn, de Frappuccino is een wereldwijd succes.

Natuurlijk zijn dit de uitzonderingen. De meeste ideeën van werknemers zijn van meer bescheiden formaat, maar ook die zijn bepalend. Niet voor niets bedenken veel bedrijven allerlei methodes om ideeën van werknemers te verzamelen en te selecteren, zij beseffen goed dat de kennis en ideeën van werknemers het verschil kunnen maken.

Maar wat heeft dit nu met flexibiliteit te maken? Werknemers die werken onder flexibele arbeidsvoorwaarden blijken eenvoudigweg minder te innoveren in hun job. Dat is niet onlogisch. Als je niet zeker bent dat je kan blijven, zal je niet snel investeren in lange en onzekere ideeën over hoe het anders kan. Leidinggevenden en collega's staan ook niet altijd te springen voor veranderingen en in een klimaat van onzekerheid is men veel minder enthousiast om de confrontatie aan te gaan. Bedrijven die expliciet inzetten op ideeën van onderuit zoals 3M (u weet wel, van de post-its) gaan dan ook niet mee in de flexibiliteitshype en zetten in op werkzekerheid, ook voor hun arbeiders.

Maar het gaat niet enkel over jobonzekerheid, ook prestatiebeloning is geen garantie op meer ideeën van werknemers. Meer zelf, het leidt de aandacht van de werknemers af van de inhoud van het werk naar de resultaten, de beloning; niet bepaald ideaal als je wilt dat mensen nadenken over hoe het werk beter kan.

Inzetten op flexibele arbeid dreigt dus het innovatief potentieel van de werknemers (en dus van organisaties) te negeren of zelfs te ondergraven. Helaas zien we dat meer en meer bedrijven op de kar van de flexibele arbeidsvoorwaarden springen. Het aandeel bedrijven dat individuele prestatiebeloning biedt aan hun werknemers steeg tot 32 procent in 2013 en het aandeel werknemers dat onzeker is over zijn job steeg tussen 2005 en 2010 van 9 tot 16 procent. Op lange termijn dreigt dit als een boemerang in ons gezicht terug te keren.

Wat dan wel?
Nochtans weten we al langer hoe we innovatie bij werknemers moeten stimuleren en die inzichten worden ook door recent onderzoek ondersteund. Het verschil wordt in het werk gemaakt. Geef werknemers voldoende vrijheid over hoe ze het werk moeten aanpakken en ze zullen automatisch nadenken over hoe het beter en anders kan.

Omgekeerd is er niets zo afstompend als werk waarin elke stap zeer duidelijk voorgeschreven is waar je als werknemer enkel instaat voor de correcte uitvoering. Op dat vlak zien we jammer genoeg geen positieve evolutie. Het aandeel werknemers dat autonomie krijgt, stabiliseert en ligt sterk onder de scores van de Scandinavische gidslanden. Daar zetten ze al decennia in op het betrekken van werknemers en met succes. Misschien kan de Zweedse coalitie daar wat inspiratie opdoen.

Flexibiliteit klinkt modern, dynamisch en vooruitstrevend. Wie kan daar nu tegen zijn? Toch dreigt het stokken te steken in de wielen van de Vlaamse en Belgische innovatiestrategie. Beter zouden beleidsmakers (en opiniemakers) de focus van het debat verleggen naar wat het verschil maakt: kwalitatieve jobs waar men betrokken is en waar de kennis van werknemers naar waarde geschat wordt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234