Zondag 25/09/2022

Landen eisen 'gestolen' kunst terug

erfgoed

unesco helpt landen om erfgoed te recupereren bij voormalige kolonisatoren

Hoewel de pogingen van Griekenland om de beroemde Elgin Marbles terug te krijgen van het British Museum tot op heden vruchteloos zijn gebleven, streven ook heel wat andere landen naar de recuperatie van hun ontvreemd cultureel erfgoed. De Verenigde Naties hebben aangekondigd hen bij te staan in de onderhandelingen over de terugkeer van de kunstschatten naar hun landen van oorsprong.

Londen / BBC

David Chazan

Tweehonderd jaar geleden nam Lord Elgin, de toenmalige Britse ambassadeur in Griekenland, de 2.500 jaar oude marmeren friezen van de Parthenon-tempel van de Akropolis in Athene mee naar Groot-Brittannië. Sindsdien worden ze tentoongesteld in het British Museum. De Griekse overheid dringt al enige tijd aan op een terugkeer van de antieke sculpturen naar hun plaats van oorsprong (DM 16/1). Hoewel een groep van Britse beroemdheden en politici de Griekse eis ondersteunt, zijn de Britse regering en het British Museum daar tot op heden niet op ingegaan. Aan Britse zijde beweert men dat de Elgin Marbles in Engeland in goede handen zijn en door meer mensen bekeken worden dan het geval zou zijn mochten ze in Griekenland tentoongesteld worden.

Ook Ethiopië eist nu de terugkeer van een van zijn beroemdste kunstobjecten: de reusachtige obelisk van Aksum die ruim zestig jaar geleden, toen Ethiopië bezet werd door Italië, door de fascistische dictator Benito Mussolini uit het Afrikaanse land werd meegenomen en sindsdien in Rome staat. De Italiaanse overheid is bereid om de obelisk terug te geven, maar heeft dat nog niet gedaan, naar verluidt omdat het monument beschadigd zou kunnen worden tijdens het transport. Tot de andere landen die de terugkeer eisen van ontvreemd cultureel erfgoed, behoren onder meer Egypte, China, India, Irak, Lybië, Afghanistan en Syrië.

De Unesco, de culturele organisatie van de Verenigde Naties, heeft zich inmiddels bereid verklaard om te bemiddelen bij de onderhandelingen over de recuperatie van het erfgoed. Laurent Levi-Strauss, de onderdirecteur van de afdeling cultureel erfgoed binnen de Unesco, zei in dat verband tegen de BBC dat de publieke opinie en de overheden in toenemende mate steun verlenen aan de teruggave van objecten die gestolen werden of deel uitmaakten van oorlogsbuit.

Naties die als overwinnaar uit oorlogen kwamen, hebben vaak antieke voorwerpen, schatten en kunstwerken gestolen van hun overwonnen vijanden. Voormalige koloniale mogendheden zoals Groot-Brittanië en Frankrijk hebben hun plunderingen gerechtvaardigd door te beweren dat ze beter in staat zijn om de objecten te bewaren en beschikbaar te stellen voor wetenschappelijk onderzoek. Een in 1970 door de Unesco afgesloten verdrag stipuleert dat antieke voorwerpen en kunstwerken moeten terugkeren naar hun landen van herkomst. Dat geldt echter niet voor objecten die voor 1970 ontvreemd werden.

Professor Peter Warren, een hoogleraar oude geschiedenis en klassieke archeologie aan de universiteit van Bristol, meent dat de plundering van antiquiteiten tijdens de twintigste eeuw en hun verkoop aan handelaars en verzamelaars een rampzalig effect heeft gehad op de wetenschap: "Als dat gebeurt, wordt de geschiedenis van een land vernietigd. Als je dingen niet kunt opgraven in hun context, dan worden ze herleid tot objecten en is het alleen nog een kwestie van uit te maken of ze beter op een schoorsteen passen."

De jarenlange oorlogen in Afghanistan hebben nefaste gevolgen gehad voor 's lands cultureel erfgoed. Het Afghaanse nationaal museum is al herhaaldelijk geplunderd. Voor arme Afghanen is het bovendien erg moeilijk te weerstaan aan de verleiding om voorwerpen op historische sites op te graven, wanneer ze maar al te goed beseffen dat er in het Westen een lucratieve markt bestaat voor antiek. De Taliban, die zelf door de internationale gemeenschap veroordeeld werden voor de vernietiging van reusachtige boeddhabeelden, eisten dat de Britse koninklijke familie een belangrijk stuk van de kroonjuwelen zou teruggeven: de Koh-I-Noor-diamant die ruim 150 jaar geleden door de Britten uit India werd meegenomen. Ook Pakistan, Iran en Indië claimen het eigendomsrecht.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in Europa heel wat cultureel waardevolle voorwerpen vernietigd, verloren of gestolen. Ook tijdens de recente oorlog in de Balkan werd wat af geplunderd. Cambodja heeft tegenwoordig erg te lijden onder de illegale handel in kunstvoorwerpen. En Afrika is al vele jaren het gedroomde jachtterrein van internationale verzamelaars.

Teruggaveverdrag van 1970 geldt niet voor werken gestolen voor dat jaar

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234